'Nieuwe rechtspraak moet problemen van de burger integraal en flexibel oplossen'
De rechtbank van de toekomst moet vooral problemen van burgers oplossen. En niet ze eerst verdelen over de rechtsgebieden straf-, bestuurs- of civiel recht. Dat leidt soms tot onbegrijpelijke en onlogische situaties. De Amsterdamse rechtbankpresident Carla Eradus schetste in de ‘Rechtspraaklezing 2010′ vorige week een nieuw soort flexibele ‘vraaggestuurde’ rechtspraak. Daarin kan een verkeersslachtoffer bij één rechter zowel de schadevergoeding als de uitkering voor arbeidsongeschiktheid regelen. Als voorbeeld noemde zij ook de kantonrechter die in spijbelzaken optreedt. Als die ook als jeugdrechter de ouders zou kunnen toespreken, dan heeft dat meer effect. Volgens Eradus moet “de focus van de organisatie op de toepassing van het recht regelrecht aangesloten zal zijn op vragen van burgers”. Lees hier haar lezing.
De rechtspraak moet overstappen van het denken in rechtsgebieden naar meer thematisch denken. “Wat is het probleem dat zich voordoet in het leven van een mens, welke juridische problemen gaan daarmee gepaard en hoe kunnen die integraal, adequaat en tijdig in onderlinge samenhang worden behandeld?”
Om dat te kunnen doen moet de organisatie van de gerechten helemaal anders. Er moet een ‘intake’ komen waarin wordt beoordeeld om wat voor zaak het gaat en hoe die het best behandeld kan worden. Eradus gaf de Britse werkwijze als voorbeeld waarin zaken worden bestempeld als ‘small track, fast track en multi track’. Is er veel of weinig werk van de rechter nodig? Moet er vooral een snelle beslissing worden genomen, of moeten juist alle onderzoeksmogelijkheden worden ingezet?
Zo is geen enkele rechtbank in Nederland echt voorbereid op een andere afhandeling van massaclaims. De Amsterdamse president noemt als theoretisch voorbeeld het uitkomen van de ‘vrees van sommige verzekeraars dat het gebruik van een mobiele telefoon tot gezondheidsschade leidt’. Sinds de massaclaims in de Dexia zaak is bekend wat de gevolgen zijn. De rechterlijke organisatie wordt overspoeld en loopt vast. Alle geledingen beginnen intern met elkaar te overleggen. Waarna het wachten is op een inhoudelijke richting door de Hoge Raad. Volgens Eradus moet een flexibele, vraaggestuurde rechtbank beter in staat zijn om een stroom gelijksoortige zaken het hoofd te bieden.
Zij bepleit vooral het klassieke denken in rechtsgebieden te verruilen voor het denken over ‘de angel in het leven van de mensen die tegen de rechtspraak aanlopen’. Als voorbeeld van de ‘bureaucratische mal’ waarin de rechtbanken leven geeft zij de carrousel die op gang kan komen als een verpleegkundige een verkeerd medicijn toedient, waarna zich een sterfgeval voordoet. Dat kan leiden tot procedures bij de tuchtrechter, de civiele rechter en de strafrechter. Daarbij kan het gaan om ontslag, straf en/of schadevergoeding. Die zaken kunnen gelijktijdig lopen, maar ook successievelijk. De uitkomst van al die procedures kunnen elkaar ook beinvloeden. Het kost alle betrokkenen ‘buitengewoon veel tijd en energie’ aldus Eradus. Zou het niet denkbaar zijn dat de rechter al die zaken in één keer doet?
Eventuele interne bezwaren verwerpt zij. “Er hoeft niet te worden gevreesd dat rechtspraak zal veranderen in hulpverlening. Er is niets mis met rechtspraak waarin de focus van de organisatie op de toepassing van het recht regelrecht aangesloten zal zijn op vragen van burgers.” Burgers zouden juist meer vrijheid moeten krijgen om zelf te bepalen waar de zaak over gaat, zegt zij. Het werk van de rechter is meer dan gevolgen verbinden ‘aan akelige incidenten per rechtsgebied’.
In deze nieuwe ‘responsieve rechtspraak’ worden de small track zaken ‘verregaand’ geautomatiseerd. Er komt ook meer telefonische service aan de burger. Zittingsplanning wordt ook een ‘vraaggestuurd proces’. Eradus droomt van een boekingssysteem á la www.vliegtickets.nl De fast en multi track zaken worden door gecombineerde teams van juridische professionals afgehandeld. De nieuwe ‘responsieve’ rechtspraak die ‘aansluit bij wat er leeft’ wint zo ook aan democratische legitimatie, meent zij.
Reageren? Nuanceren en argumenteren verplicht. Volledige naamsvermelding.
