Belangrijk: Voor het goed functioneren van nrc.nl maken wij gebruik van cookies (meer informatie).
Hiervoor hebben wij wel eerst je toestemming nodig. Klik op de groene knop als je hiermee akkoord gaat.

Fiets Fout is lang niet altijd Fiets Weg

Fiets fout = fiets weg blijkt ook de rechter bezig te houden. In het maandblad  Ars Aequi, diept de Groningse hoogleraar Leo Damen een zeldzame uitspraak op van een student die een gemeente tot teruggave van zijn in beslag genomen fiets dwong.

Ook krijgt hij zijn griffiegeld, maar liefst 373 euro, terug en mag hij schadevergoeding vragen. Daar had de (rechten?)student twee jaar procederen voor over. Hij won uiteindelijk bij de Raad van State in Den Haag, nadat hij bij de rechtbank Arnhem had verloren. De uitspraak is hier te vinden, onder LJ nummer 4174.

De gemeente Nijmegen had zijn fiets onder ´bestuursdwang´ in beslag genomen omdat de student die fout had neergezet. Namelijk in een ´loze ruimte´ tussen de fietsklemmen en de omheining van de stalling. De student had betoogd dat hij geen enkele vrije fietsklem had kunnen vinden. De gemeente vond echter dat zijn fiets fout stond en anderen kon hinderen. Maar vooral zou hij andere fietsers maar op verkeerde ideeën brengen: hé zo kan het ook. Althans zo verdedigde de gemeente zich bij de rechter. De geparkeerde fiets zelf zorgde niet voor bijzonder gevaar. Ook de doorgang in de stalling werd niet gehinderd. De student had foto´s meegenomen naar de zitting en die had de gemeente niet betwist.

Mocht de gemeente onder deze omstandigheden wel naar bestuursdwang grijpen, een bevoegdheid uit destijds art. 5:24 algemene bestuurswet, nu 5:31? Dat type beslissingen moet altijd op schrift worden gesteld (brief of formulier aan de foutparkeerder!) en de burger moet een termijn krijgen om de situatie te herstellen en zo gemeentelijk ingrijpen te voorkomen. Dat blijkt een´begunstigingstermijn´ te heten. Bij de fiets-fout acties heeft die termijn de vorm van een label of een sticker met de mededeling dat de fiets op korte termijn wordt weggehaald. De Nijmeegse foutparkeerder kreeg zo 15 minuten om z´n parkeergedrag te verbeteren.

Als de situatie spoedeisend is mag volgens de wet van die termijn worden afgezien. En als de haast zo groot is dat er ook geen tijd meer is voor een nette brief dan moet dat achteraf maar worden gedaan, en wel zo spoedig mogelijk. Voor fout geparkeerde fietsen gaat de rechter met deze constructie in het algemeen mee akkoord.

Maar uit de Nijmeegse zaak blijkt nu dat de wijze van parkeren ook een rol speelt. Bij een fout geparkeerde fiets die  niemand  in de weg stond mocht Nijmegen niet naar bestuursdwang en inbeslagname grijpen. Deze foute fiets kon niet spoedeisend zijn omdat omdat de gemeente immers aan de fiets een label had gehangen waarop de eigenaar een kwartier kreeg om z´n fiets zelf weg te halen.

Damen geeft in zijn artikel (alleen voor abonnees van Ars Aequi) een overzicht van álle fiets-fout jurisprudentie. Zowel in Amsterdam, Amersfoort als Groningen hebben fietsers het al opgenomen tegen hun gemeente, zo blijkt. Damen concludeert dat het inderdaad nogal inconsequent is om fietsers eerst een termijn te bieden om hun rijwiel weg te halen. En daarna gemeenten de bevoegdheid te geven bestuursdwang toe te passen omdat de situatie opeens zo dringend is dat er  niet gewacht kan worden. Onduidelijke wetgeving, die niet goed in elkaar zit, meent Damen. Wie er een paar honderd euro, een hoop tijd en de volharding om te (blijven) procederen voor over heeft, is dus niet kansloos.

Reageren? Nuanceren en argumenteren verplicht. Volledige naamsvermelding.

Geplaatst in:
Bestuursrecht
Lees meer over:
middenbestuur
schadevergoeding

8 reacties op 'Fiets Fout is lang niet altijd Fiets Weg'

M. Fidder

De vraag is nu wat het nut is van dat soort procedures. Dit gezien de tijdsbesteding van de appellant, de aanvankelijke griffie-gelden en de kosten voor de samenleving. Ook moet gedacht worden aan de dichtslibbing van het civiele rechtswezen(ik kan het zo snel even niet vinden, maar haalde het feit dat er te weinig civiele rechters waren nog niet zo heel lang geleden niet het nieuws?).

In principe heeft Damen gelijk dat er nog wat mankeert aan deze wetgeving met betrekking tot de fiets fout = fiets weg regelgeving en dat gemeentes wat dat betreft maar al te vaak hun poot stijf houden, in plaats van toe te geven.

Vanuit rechts-economisch standpunt gezien vind ik dit soort zaken echter in de categorie konijn Punkie vallen. De belangen van de rechtszaak wegen niet op tegen de kosten van de maatschappij als geheel.

Het is mijns inziens tijd voor een politieke in plaats van een puur juridische oplossing voor dit probleem!

Hans Zijlstra

Zou men deze praktijk ook kunnen toepassen op auto’s. Auto fout = auto weg? Mij lijkt dat dit absoluut niet geaccepteerd zal worden. Dus waarom wel bij een fiets? Wat voor een ander de auto is, kan voor een student de fiets zijn. De gemeente zou dus de fiets elders kunnen stallen en een boete verlangen wanneer deze weer wordt afgehaald. Tenslotte, het argument dat de kosten van futiel procederen de gemeenschap belasten gaat natuurlijk nooit op. De gemeenschap dient gewoon af te zien van gedrag dat het individu noodzaakt tot rechtsgang.

Antje hage

Vreemd dat de student foto’s van de geparkeerde fiets heeft gemaakt. Doet hij dit alle dagen? Of speculeerde hij al op een verdwenen fiets?
Voor de rest is het natuurlijk op hol geslagen ambtelijke regeldrift en gretige handhaving door lui zonder scrupules.
Ik hoorde persoonlijk al gemeentelijke ambtenaren praten (zij zonder gêne) over fietsontmoedingsbeleid van andere gemeentes. Het bestaat dus echt en daar zal dit soort gedoe ook wel bij horen. Men heeft liever dat u met een auto in de garage gaat staan zodat de gemeente en partners er met miljoenen kostende garages er ook nog wat aan overhouden. Die fietsen op straat is ook geen gezicht! Wat denken de mensen wel, dat alles kan.

Renee van Aller

Lokt het bestuursorgaan niet uit tot overbodig procederen? Altijd gedacht dat er sprake moet zijn van proportionaliteit en een belangenafweging in het bestuursrecht. Het College is ook gebonden aan de beginselen van behoorlijk bestuur, meende ik te weten. Waren er wel genoeg parkeerplaatsen? Na lezing van de uitspraak blijkt niet dat er sprake is geweest van een afweging van belangen en een toereikende motivatie. Die spoedeisendheid blijkt ook nergens uit en is naar mijn mening veel te krap gemotiveerd. De motivatie lijkt over de hele linie nogal beperkt.Is bestuursdwang wel proportioneel in dit geval?

Ten slotte in antwoord op M. Fidder er zijn kennelijk te weinig rechters of er wordt oneigenlijk geprocedeerd of samenloop van beide factoren? De rechter in mijn kantongerechtzaak heeft al vier keer zonder reden het wijzen van een vonnis uitgesteld. Nu weet ik zeker dat ik een rechtsstaat woon. Steeds minder hoeven rechterlijke beslissingen te worden gemotiveerd en ook de overheid doet alles standaard zonder elke zaak op de eigen merites te beoordelen. In de theorie is men streng op motivatie natuurlijk, maar de praktijk is altijd heel anders.

Martin van de Wardt-Olde Riekerink

Dit soort civiele zaken zijn de enige manier waarop de uit de hand lopende willekeur van de uitvoerende macht nog een beetje teruggedrongen kan worden. Individueel natuurlijk zeer tijdrovend, voor de economische rechtsgang slopend, maar voor onze maatschappij uiteindelijk een zegen.

Kees Grootveld

In Groningen zijn sinds vorige jaar november rondom het zogenaamde ‘Stadsbalkon’ al rond de acht duizend (!) fietsen van gemeentewegen verwijderd. Iedere fiets die ‘niet in de rekken staat’ wordt rucksichtloss dagelijks op een vrachtwagen geladen. Niemand krijgt bericht, de informatievoorziening is nihil. Mocht iemand al op het idee komen dat zijn fiets niet gestolen, maar door gemeentewegen is verwijderd, kan de fiets worden opgehaald ver buiten de stad voor 25 euro. Niet opgehaalde fietsen worden door de gemeente verkocht (dat dan weer wel in de stad.). Het wordt tijd dat deze grootse geinstitutionaliseerde ‘fietsendiefstal van de eeuw’ eens onder de loupe wordt genomen. En ik sluit me bij een aantal van bovenstaande reageerder aan, met name Antje Hage (2): dit zouden ze eens met auto’s moeten doen, waarom dan wel met andersmans fiets?

Ik heb het meermalen met mijn eigen ogen vlak voor mijn neus gezien: het inladen van tientallen fietsen op een vrachtwagen door medewerkers van de gemeente op een gemeentevrachtwagen. Het zien daarvan geeft een andere dimensie.

Waar kunnen die achtduizend mensen in Groningen hun recht en compensatie vandaan halen?

einaard bannink

Als ‘het geen gezicht is, al die fietsen’ en we er trots op zijn een fietsende natie te zijn, waarom wordt er dan niet meer inspanning gestopt in een goed ontworpen fietsenstalling? Gek genoeg zijn er wel initiatieven (Bij het pontje in Amsterdam Noord staat een fietsenopslag met automatische in- en uitlaad mogelijkheid), maar niemand schijnt te bedenken dat wanneer fietsen massaal BUITEN die rekken geplaatst worden, er misschien wat aan die rekken mankeert.
Van de zomer in het buitenland heb ik diverse gave ontwerpen gezien waar visueel en praktisch niks op aan te merken valt en waar een wiel niet verbogen eruit komt. Het is net als met de buurt: als de gemeente er een rotzooi van laat worden, gaan de bewoners ‘hun’ leefomgeving laag waarderen en wordt het uiteindelijk een achterbuurt. Als de gemeente geen adequate fietsenstallingen levert, zal de gebruiker van de buitenruimte er ook niks aan doen om het leefbaar/begaanbaar te houden. Makkelijk scoren voor de gemeente die er dan eerst even de brandweer heen stuurt om een snel rapportje van ‘gevaarlijk’ te laten produceren, waarna de weg vrij is om de burger te terroriseren met ‘handhaving’.

prof.mr. Jos Teunissen

Het blijft verbazen dat kennelijk door niemand wordt onderkend dat er in al de gevallen, zoals door Damen beschreven in zijn artikel, géén sprake was van een overtreding. In de desbetreffende APV-bepalingen (ontleend aan een VNG-model) ontbreekt namelijk een verbods- of gebodsnorm, die overtreden zou kunnen worden. Bepaald is slechts: ‘B&W kunnen gebieden aanwijzen waar het verboden is om buiten de daarvoor aangewezen stallingruimten fietsen en bromfietsen te plaatsen’. Deze bepaling bevat niet een door de gemeentelijke wetgever (de gemeenteraad) zelf gesteld verbod, een delictsomschrijving.
Kortheidshalve verwijs ik naar een arrest van de Hoge Raad van 27 jan. 1970, NJ 1970, 449, over een bepaling in de APV van Westenschouwen, die luidde: ‘B&W kunnen in het belang van de openbare orde (…etc) bepaalde gedeelten van de gemeente (…) aanwijzen, waar het zonder toestemming van B&W verboden is (…) caravans of aan hun bestemming onttrokken middelen van vervoer te plaatsen of te hebben’. De Hoge Raad oordeelde dat deze bepaling aan B&W slechts de bevoegdheid toekende om gebieden aan te wijzen, maar zelf géén verbod inhield en het plaatsen van een caravan o.i.d in zo’n gebied dan ook geen overtreding opleverde. Met andere woorden: er ontbrak een delictsomschrijving. Voor de gemeenteraad van Westenschouwen was dit aanleiding alsnog aan die bepaling een verbod toe te voegen om een caravan o.i.d. te plaatsen of te hebben in een door B&W aangewezen gebied. Zie hierover uitgebreider mijn commentaar bij de uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van 24 okt. 2007 over de Amersfoortse ‘fietsstal-zaak’ in de Gemeentestem 2008, 7295, 54.