Belangrijk: Voor het goed functioneren van nrc.nl maken wij gebruik van cookies (meer informatie).
Hiervoor hebben wij wel eerst je toestemming nodig. Klik op de groene knop als je hiermee akkoord gaat.

Uitspraak 53: Mag een kind van gescheiden ouders zelf zijn achternaam kiezen?

gescheidenMag een minderjarig kind van gescheiden ouders zelf over zijn achternaam beslissen, als die ouders nog steeds ruzie hebben? Met commentaar van NJB-medewerker Paul Vlaardingerbroek, hoogleraar familie/ en jeugdrecht in Tilburg (no.3)

De Zaken.
Regelmatig vragen kinderen van gescheiden ouders aan de rechter om hun achternaam te mogen veranderen. Deze keer twee uitspraken, één in Amsterdam en één in Arnhem. Beide kinderen wonen bij hun moeder en willen van de naam van hun vader af. Beide gerechtshoven nemen dezelfde beslissing. In beide zaken gaat het om hoog opgelopen conflicten. Beide kinderen voeren in het dagelijks leven al jaren de naam van hun moeder. Beide kinderen zijn op de zitting aan het woord geweest. De gescheiden vaders willen graag dat hun kinderen hun naam behouden.

De Feiten. In de Arnhemse zaak voert het kind (13) aan dat ‘bijna niemand’ in haar omgeving weet dat ze volgens haar paspoort anders heet. Zij wil graag dat haar vader nu helemaal uit haar leven verdwijnt. Het huwelijk van haar ouders liep stuk toen haar vader vertelde homoseksueel te zijn.

In de Amsterdamse kwestie zegt het kind zich ‘meer verwant’ met zijn moeder te voelen. Hij vindt haar achternaam mooier dan die van zijn vader. En hij voert de achternaam van zijn moeder al jaren. Overigens heeft hij naar eigen zeggen een prettig contact met zijn vader. Schriftelijk verklaarde hij dat de wens zijn naam te veranderen helemaal zijn eigen idee is.

Wat staat er in de wet?
In het ‘Besluit houdende Regels voor de geslachtsnaamwijziging’ staat dat zo’n wijziging kan op ‘eensluidend verzoek’. En dat de stem van het kind daarbij de doorslag geeft. Het gaat alleen door als het kind het (ook) wil.

Maar aangezien ouders het hier juist oneens zijn is er sprake van een geschil over de gezagsuitoefening. Dan is artikel 253a uit boek 1 van het Burgerlijk wetboek van belang. Daarin staat dat de rechter een beslissing neemt die ‘haar in het belang van het kind wenselijk voorkomt.’

Welke maatstaf legt de rechter aan?

Mag de rechter de wens van het kind negeren? Beide hoven vinden van wel. Het Hof Arnhem leidt dat af uit een uitspraak van de Hoge Raad uit 2008. Daarin staat dat het belang van het kind een overweging van eerste orde dient te zijn maar dat ‘andere belangen zwaarder kunnen wegen’. We moeten dus wel ‘rekening houden’ met wat het kind wil, concluderen de raadsheren. Maar het hoeft niet de doorslag te geven.

En dus?

…gaat het in beide gevallen niet door. In Amsterdam niet omdat de rechter gezien de jarenlange heftige strijd tussen de ouders niet denkt dat het kind zich een eigen mening heeft kunnen vormen. Gezien zijn goede verstandhouding met zijn vader moet hij via zijn achternaam zich ‘met zijn vader kunnen blijven identificeren’. In Arnhem moet de dochter ook verder met de naam van haar vader. Zo’n verandering heeft een ‘grote emotionele lading’. Het ‘uitbannen van de vader uit het leven van [het kind] is niet in haar belang, aangezien zij op die manier een deel van haar identiteit ontkent en verliest.’ Ook zou zij de consequenties van een naamswijziging onvoldoende overzien.

Reageren? Nuanceren en argumenteren verplicht. Volledige naamsvermelding.

Geplaatst in:
Personen- en familierecht
Lees meer over:
echtscheiding

9 reacties op 'Uitspraak 53: Mag een kind van gescheiden ouders zelf zijn achternaam kiezen?'

A. Bloemgaarde

Ruim dertig jaar geleden gingen mijn ouders scheiden toen ik dertien was. Ik mocht toen zeggen bij wie ik wilde blijven wonen EN wiens achternaam ik wilde hebben. Wel werd er gezegd dat als ik van naam wisselde, ik die naam moest houden, dat ik hem later niet terug kon wisselen.
Ik had de achternaam van mijn vader en dat heb ik maar zo gehouden, omdat ik gewend was aan die achternaam en omdat de achternaam van mijn moeder niet mooier was. Als dertienjarige kon ik prima die beslissing maken.

Ik vind het enorm kortzichtig dat de Amsterdamse rechter vindt dat door de jarenlange heftige strijd tussen de ouders het kind geen eigen mening heeft kunnen vormen. Waar slaat dat op? Wat hebben die ruzies daar mee te maken? Ik was dertien en kende thuis alleen maar als ruzies. Maar geloof me, ik had mijn eigen menigen!
En als de miderjarige in Amsterdam een goede verstandhouding heeft met zijn vader, dan heeft hij diens achternaam echt niet nodig om zich ‘met zijn vader te kunnen blijven identificeren’.

In Arnhem zou zo’n verandering van naam een ‘grote emotionele lading’ hebben… Nee, het dragen van de naam van iemand die je eigenlijk uit je leven wilt bannen, dat is een lekkere emtionele lading…!
Het ‘uitbannen van de vader uit het leven van [het kind] is niet in haar belang, aangezien zij op die manier een deel van haar identiteit ontkent en verliest.’… Ik heb mijn vader sinds de scheiding niet meer ontmoet. Ik lees nu dat ik daardoor een deel van mijn identiteit ontkent en heb verloren. Goh…

Echt, ik vind deze twee rechters behoorlijk wereldvreemd. En ze zijn duidelijk vergeten hoe zij zelf als dertienjarigen waren.

mr drs R. Winter

Naar mijn mening is de naam een deel van de identiteit van het kind. Een kind dient m.i. zelf over z’n identiteit te kunnen beslissen. Het lijkt me dat de rechter te ver mengt in de privacy, aangezien het maatschappelijk belang in dit geval er niet mee is gemoeid en het om het belang van het kind gaat.

Het moet voor een kind erg frustrerend zijn om op die manier kennis te maken met de rechterlijke macht, namelijk het negeren van zijn wens met betrekking tot z’n eigen identiteit.

JGaertner

In beide gevalen ben ik het met de rechter eens om de genoemde redenen.Toch moet het mgelijk zijn want er zijn situaties die als gevolg hebben dat een kind niet meer aan de ouder herinnerd hoeft te worden(denk aan verwaarlozing/mishandeling of misbruik).
Dan moet het mogelijk zijn om de achternaam van de ouder in kwestie zoveel mogelijk uit te bannen.

NJB medewerker Paul Vlaardingerbroek, hoogleraar familie- en jeugdrecht in Tilburg

Het kind als toverbal?

Als kinderen niet de achternaam dragen van een der opvoeders, kan die opvoeder aan de Kroon (via het ministerie van Justitie) vragen om achternaamswijziging van het kind in die van de opvoeder. In veel gevallen betreft het een verzoek van de moeder om de achternaam van haar kind(eren), die de naam van hun vader dragen, te wijzigen in haar achternaam. Als ouders samen het ouderlijk gezag hebben moeten zij dat verzoek gezamenlijk indienen en ook het kind van 12 jaar en ouder moet toestemming geven.
In beide gevallen wonen de kinderen in kwestie bij hun moeder. Omdat zij al jaren in het dagelijks verkeer de achternaam van hun moeder dragen willen zij graag die naam als officiële naam gaan voeren, aldus de beide verzoekende moeders. Beide gerechtshoven nemen dezelfde beslissing. In beide zaken gaat het om hoog opgelopen conflicten. Beide kinderen voeren in het dagelijks leven al jaren de naam van hun moeder. Beide kinderen zijn op de zitting aan het woord geweest. De gescheiden vaders willen graag dat hun kinderen hun achternaam behouden.
In de zaak bij het Arnhemse hof wilde het 13-jarige meisje graag dat haar vader geheel uit haar leven zou verdwijnen. Zij groeide op bij haar moeder en droeg haar moeder’s achternaam in het dagelijks verkeer. Haar ouders waren gescheiden toen haar vader vertelde homoseksueel te zijn.
Bij het Amsterdamse hof betrof het een zaak, waarin het 15-jarige kind zei zich ‘meer verwant’ met zijn moeder te voelen. Hij draagt zijn moeders’ achternaam al jaren, omdat hij zegt die mooier te vinden dan die van zijn vader. Met zijn vader zegt hij een goed contact te hebben. Zijn vader is het niet eens met de achternaamwijziging. De minderjarige heeft aan het hof per brief laten weten dat zijn wens om zijn naam te veranderen helemaal zijn eigen idee is.
Beide gerechtshoven – in min of meer dezelfde bewoordingen – hebben het volgende geoordeeld: Gelet op de grote emotionele lading die met een dergelijke wijziging gepaard gaat, kan het kind naar het oordeel van het hof op dit moment de consequenties van een dergelijke wijziging nog onvoldoende overzien. En ook werd geoordeeld dat het op deze manier uitbannen van de vader uit het leven van het kind niet in het belang van dat kind is, aangezien het op die manier een deel van zijn identiteit ontkent en verliest.
Het hof Arnhem beslist daarbij expliciet dat – hoewel de moeder als wettelijk vertegenwoordigster aanvoert dat de rechter de belangen van het kind voorop dient te stellen op grond van het Verdrag inzake de rechten van het kind – het belang van het kind niet het enige belang is dat moet worden meegewogen en dat andere belangen soms zwaarder kunnen en mogen wegen. Daarbij sluit het hof aan bij een beslissing van de Hoge Raad van 25 april 2008 (LJN BC5901).
Vanuit de rechtspositie van het kind geredeneerd zouden beide beslissingen als teleurstellend moeten worden beoordeeld. Immers, beide kinderen wensen duidelijk dat zij de achternaam van hun moeder, die zij la jaren dragen, officieel willen omzetten in de naam van hun moeder. Met de mening of wens kinderen van de leeftijd van 13 resp. 15 jaar mag toch best rekening worden gehouden?
Dat mag inderdaad, maar uit de (rechts)praktijk is ook bekend dat die wens tot achternaamswijziging vaak eerder voortkomt uit de wens van de moeder dan die van de kinderen zelf. Ik noem die kinderen, die met het veranderen van de leefsituatie van hun opvoeder een nieuwe achternaam moeten krijgen ‘toverbalkinderen’ ., waarbij de naam van de kinderen moet worden gewijzigd in de achternaam van hun (gescheiden) moeder, van haar nieuwe partner (stiefvader van de kinderen), enz.
Het is zoiets als de steden in Rusland, die nadat Stalin in ongenade was gevallen en ook wel de val van het ‘ijzeren gordijn’, een andere naam kregen. Daarmee wordt immers ook getracht een deel van de geschiedenis van zo’n stad c.q. kind te wijzigen. Niet voor niets bepaalt het Kinderrechtenverdrag dat het kind het recht heeft op behoud van zijn identiteit. Ook de Raad voor de Kinderbescherming betwijfelt in de Amsterdamse zaak of het kind tijdens zijn opgroeien ruimte en gelegenheid heeft gekregen om zich over de naamswijziging een eigen mening te vormen. De Raad acht het in kwestie zelfs zeer aannemelijk dat de verklaring van het kind voortkomt uit een reeds lang bestaande wens van de moeder. Dat hoeft niet altijd te betekenen dat het kind geïndoctrineerd is door de moeder. Het kan ook zijn, dat het kind denkt zijn moeder een plezier te doen door niet meer zijn vaders’ achternaam te dragen, zodat zij niet voortdurend aan haar ex herinnerd wordt.
Ik acht het dan ook een gelukkige beslissing van beide hoven, dat men niet de wens van de kinderen heeft gevolgd, omdat het bij scheidingskinderen soms zeer moeilijk is om te ontdekken of het daadwerkelijk de mening van de kinderen is. De kinderen in kwestie kunnen uiteraard zelf op latere leeftijd altijd nog vragen om achternaamswijziging. Wel vind ik dat het mogelijk moet zijn om in bepaalde situaties wel de achternaam van het kind te kunnen wijzigen, bijvoorbeeld indien de kinderen trauma’s hebben opgelopen door de opvoeding (en de daarbij optredende vormen van mishandeling, verwaarlozing en/of misbruik van hen) of indien hun vader hun moeder heeft gedood of dat gepoogd heeft. In dat geval zal de rechter in de regel besluiten dat het belang van het kind wel gediend is met een wijziging. Maar een dergelijk besluit is ook invoelbaar.
De les die uit beide uitspraken te trekken valt, is dat niet iedere wens van ouders om achternaamswijziging van hun kind door de Koning (ministerie van Justitie) of de rechter zal worden gevolgd en dat alleen in zeer bijzondere gevallen achternaamswijziging zal worden toegestaan, namelijk als het belang van het kind daarbij écht in het geding is. Kinderen zijn nu eenmaal geen toverballen!

Liudger Silva

Een hoop heibel om een relatieve bagatel.

Het verzoek om naamswijziging loopt enkel vooruit op de keuze, die kinderen krijgen op de leeftijd van 18 jaar. Dan kunnen zij immers zelf de achternaam kiezen van of de vader of de moeder.

Blijkt het kind op 18 jarige leeftijd inderdaad de naam van de moeder te kiezen; waarom dan zo moeilijk doen over een eerdere naamswijziging?
Kiest het kind later voor de naam van de vader (als spijtoptant) is er nog steeds niets ernstigs aan de hand: een naamswijziging naar de naam van de moeder is immers niet definitief.

Juist door de keuzevrijheid van kinderen op 18 jarige leeftijd krijgt een eerdere naamswijziging minder gewicht: het is eerder een uitproberen, dan een keuze voor het leven.

J v Bijsterveld

Slimme uitspraak: doordat de rechtbank de wens van de kinderen negeert, heeft het voor ouders geen zin om druk op kinderen uit te oefenen en daarmee spaart ze kinderen.

Mocht het echt een probleem zijn dan kunnen ze altijd nog als ze meerderjarig zijn van achternaam veranderen.

L.Koppenol

Uiteraard een goede uitspraak van deze rechters.
Temeer omdat in prima studie door Gardner inzake passyndroom bij kinderen en hoe dat ontstaat, ook door bewuste c.q. onbewuste vaak manipulatie -lees hersenspoeling- allang kon, kan en is aangetoond dat veel beter alle instanties eindelijk rekening met deze vorm van kindermishandeling rekening dient te houden ook al, om vervreemding van de vele eigen vaders van kinderen te voorkomen c.q. tegen te gaan.
Verregaande consequenties heeft het al gehad jarenlang ook door rechtspraak en uitspraken in zaken dat veelal moeders alle gelegenheid kregen vervreemding toe te passen, zelfs in ernstige gevallen waarbij moeders aan geestesstoornissen lijden, die van invloed zijn op kinderen die ter sprake zijn. Aangezien daar de overlapping met passyndroom al aanwezig is. En zekere ernstige persoonlijkheidsstoornissen welzeker kenmerk manipulatie hebben en verdraaiing van feiten, c.q. bedrog en liegen letterlijk.
De geachte professor gaat niet in op die materie die aan de orde van de dag is gebleken en blijkt.
Helaas.
Als eindelijk de ggz een meldplicht zou hebben en huisartsen behoefden kinderen vaak niet onterecht en onnodig hun eigen overigens prima vaders te missen, mits gelijk in die zaken aan onderzoek toestandsbeeld van zulke dan moeders zou zijn gedaan.
Immers pas dan kan een rechter goed bekijken wat ie voor zich heeft ook.
En desastreus gevolg voor vele vele kinderen en vak hun vaders is nu vervreemding met vaak stoornissen tot gevolg. En gedragsproblemen ook later. Niet voor niets zijn talloze kinderen nu onnodig de dupe,
die in psychiatrie zitten, zelfs dan zelf met persoonlijkheidzsstoornissen en/of kenmerken ervan.
Vaders dienen al bij geboorteaangiftes te worden genoemd en onderzoek dient plaats te vinden naar de duizenden valse geboorteaangiftes waarbij klakkeloos maar verhaal wordt aangenomen van moeders dat vaders er niet waren beschikbaar. Terwijl het tegendeel zo kan worden aangetoond ook nog eens..
Minder denken als instanties aan de eigen toko om het zo maar te benoemen; in plaats van goed onderzoek gelijk te doen en zorgen voor verplichte betrokkenheid in de ggz als mensen met bl in gesprekken lopen daar, met kenmerken, is het gevolg van de niet betrokkenheid omdat ggz dat niet wenste
een pure ellende voor kinderen, vele duizenden nu.

Lilian Margadant

Het grote nadeel voor een kind om op 18-jarige leeftijd zelf naamsverandering aan te vragen en te krijgen is dat het volwassen kind eeuwig en altijd met koninklijke besluiten moet wapperen om aan te tonen dat schooldiploma’s door dezelfde persoon behaald zijn. Ik begrijp trouwens de commotie niet, toen ik naamswijziging (mijn naam)voor mijn kinderen aanvroeg, die toen 11 en 13 jaar waren ging dat zonder problemen. Er werd eerst gekeken of ik aan de voorwaarden voldeed, langer dan 3 jaar gescheiden, zorgdrager voor de kinderen, etc. Destijds was het advies om niet te wachten tot ze 18 waren om de reden hierboven beschreven. Het kind van 13 jaar werd gehoord, de jongste niet en het was met 5 maanden geregeld. De vader werd ook gehoord, maar had geen vetorecht en kreeg het advies geen emotionele druk uit te oefenen. Wat ik graag had gewild was dat de kinderen onze beide achternamen zouden krijgen, maar dat mocht niet, misschien is er toch iets voor te zeggen om deze mogelijkheid in te voeren, in een aantal landen is het gebruikelijk en wellicht haalt het ook iets van een mogelijke emotionele lading weg.

jeanne potters

Heb de meisjesnaam van mijn moeder aangenomen onmiddelijk na mijn scheiding in ’76. Heb er jaren overgedaan om het officiëel te krijgen. Inderdaad is erg vervelend dat al mijn diplama’s op de naam staan, die ik niet draag. ‘n Vrindin van me heeft het jaren later heel makkelijk klaar kunnen krijgen om de meisjesnaam van haar moeder te krijgen. Ik blijf het vervelend en jammer vinden, dat mijn dochters de naam van mijn ex-man dragen. Niemand kan aan de achternaam zien dat het mijn dochters zijn. Daar zitten bijna alle vrouwen mee. Maar ons land is nog steeds niet vrouwvriendelijk. In tegendeel.