Belangrijk: Voor het goed functioneren van nrc.nl maken wij gebruik van cookies (meer informatie).
Hiervoor hebben wij wel eerst je toestemming nodig. Klik op de groene knop als je hiermee akkoord gaat.

'Grondwet schrijft voortbestaan waterschappen voor'

waterschapHet Inter Provinciaal Overleg doet de waterschappen een ‘fusievoorstel’. Een vriendelijke term voor een bestuurlijke overname, bedoeld om zo’n 300 tot 400 miljoen euro te besparen. Lees hier het bericht. Maar laat de grondwet dat wel toe?

Op het staatsrechtelijk blog Publiekrecht en Politiek beanwoordt UvA-wetenschapper Geerten Boogaard die vraag met nee. Waterschappen worden immers expliciet genoemd in de grondwet, wel drie keer trouwens. Waarvan één keer in de titel van hoofdstuk 7: ‘Provincies, gemeenten, waterschappen en andere openbare lichamen’. Als je die waterschappen dus zomaar in provincies laat opgaan, houd je je niet aan de grondwet. Waterschappen worden gewoon ‘grondwettelijk vereist’.

Aangezien vrijwel iedere vorm van bestuurlijke vernieuwing in Nederland behalve op politieke onwil ook op de zware wijzigingsprocedure van de grondwet pleegt te stuiten, zou deze bezuinigingsoptie weleens juridisch kansloos kunnen zijn. Lees hier de grondwet. Het begrip waterschap komt ook voor in de artikelen 103 en 133.

Niet geheel onvoorspelbaar reageren de waterschappen zelf niet enthousiast op de avances van de provincies. Lees hier een bericht. De provincies denken een paar honderd miljoen aan bestuurskosten te kunnen besparen. De waterschappen zelf menen daaraan slechts 23 miljoen uit te geven.

Politiek hebben de waterschappen ook weinig steun meer. Lees hier een bericht. Ook de VVD heeft er geen zin meer in.

De laatste waterschapsverkiezingen, in 2008, liepen uit op een debacle. De opkomst was 24 procent. Bekijk dit Youtube-filmpje waarin de belangenorganisatie van zakelijke watergebruikers VEMW bepleit het aantal waterschappen te beperken tot vier. Nu zijn het er 27.

[youtube]http://www.youtube.com/watch?v=Gtmhk8ZI20U[/youtube]

Op dit NRC-blog is eerder gediscussieerd over het bestaansrecht van waterschappen. Is er sindsdien voortschrijdend inzicht?

Kunnen de waterschappen opgaan in de provincies, als bezuinigingsmaatregel?

Voor staatsrechthobbyisten of -kenners:  denkt u dat dit zonder wijziging van de grondwet kan?

Reageren? Nuanceren en argumenteren verplicht. Volledige naamsvermelding.

Geplaatst in:
Staatsrecht
Lees meer over:
grondwet
middenbestuur

23 reacties op ''Grondwet schrijft voortbestaan waterschappen voor''

L.B. van Nierop

Dom plan dus …
Rechtstreekse verkiezingen was ook een dom plan.
Dus maar terug naar de getrapte verkiezingen; dus via Provinciale Staten.

Ype Verhey

Afgezien van de vraag of we niet beter de provincies kunnen afschaffen lijkt mij dat het laten opgaan van de waterschappen in de provincies stuit op practische bewaren. Zoals blijkt uit de kaart van waterschappen in Nederland strekt het werkgebied van een aantal waterschappen zich (gedeeltelijk) uit over twee of meer provincies.
We mogen ervan uitgaan dat waterschappen vanuit het oogpunt van waterbeheer functionele eenheden zijn waarvan de grenzen zich niet zomaar laten aanpassen aan provinciegrenzen. Door de voorgestelde “fusie” zullen een aantal waterschapsgebieden dus onder twee of meer provincies vallen, wat weer allerlei overlegstructuren nodig maakt en veantwoordelijkheden vertroebelt. In het kader van het streven naar een overzichtelijke overheid geen goed idee dus.
Als provincies dan toch moeten blijven bestaan (ten gevolge van een de provincie-lobby die politieke verschillen overstijgt en wellicht grondwettelijke obstakels) zou het laten opgaan van de waterschappen in de provincies alleen practisch haalbaar zijn als de grenzen van de provincies aangepast worden aan die van de waterschappen, bijvoorbeeld door het samenvoegen van provincies.

JGaertner

De waterschappen moeten onafhankelijk blijven.
Alleen zo kunnen zij hun bestaan garanderen.
Zeker kunnen zij in hun organisatie laten evalueren door bedrijfskundigen of zij met minder waterschappen dezelfde kwaliteit en veiligheid kunnen blijven bieden.
De waterschappen laten opgaan in de provincies waar onze watertechneuten geheid het onderspit delven in die politieke slangenkuil is een slecht idee.
De natuur,landbouw en onze veiligheid zal daar niet goed bij varen.

Liudger Silva

Ik heb mijn stembiljet opgestuurd, na verwijdering van het nummer, waarmee ik te traceren zou zijn.
Een stemming dient m.i. anoniem te zijn, en niet afhankelijk van een “belofte” op anonimiteit.
Mijn stem zal dus wel niet geteld zijn.

Betreffende een opheffing: de bezuiniging zal wel even groot zijn als de bezuiniging bij andere grote fusies: het wordt alleen maar duurder.

Of het zonder grondwetswijziging kan? Ja, dat kan. Er worden gewoon wetten gemaakt, die in strijd met de grondwet zijn. Wie zal die wetten verbieden? Een rechter mag een wet niet aan de grondwet toetsen.
In Nederland is het zo, dat de wetgever geacht wordt zich aan de grondwet te houden, maar het kan niet afgedwongen worden.
Niet dat ik dit een waarschijnlijk scenario acht, maar het kan wel.

Johan Nijhof

Er is een grap uit de Sovjettijd, een “radio Jerevan”-mop, die op de vraag wat er zou gebeuren als de Sahara communistisch werd, het volgende antwoord formuleerde: “de eerste jaren niets, daarna zal er een tekort ontstaan aan zand”. Planeconomie, weet u. Het is niet moeilijk om zich voor te stellen wat het gevolg van de plannen zou zijn: een tekort aan water waarschijnlijk niet zou gauw, maar wel vrij snel een falende veiligheid.
De waterschappen zijn de oudste organen die Nederland kent, en – al bestaat er thans weinig animo om te stemmen – de meest democratische. Het lijkt me vooral dat punt, dat in deze fase van het kapitalisme de monopolisten en de politici dwarszit. Het zijn organen, dus die kan men opslokken, men kan er baantjes usurperen voor windbuilen, en bovenal roepen ze onaangename herinneringen op aan de tijd dat er nog een echt besef van democratie was: iedere belanghebbende (de ingelanden) een stem, iedereen moest en mocht dan ook zijn eigen boontjes doppen: “wien het water deert, die het water keert”. Toen de moffen ons land bezetten, hadden ze een zware kluif aan de waterschappen, die immers recht hadden te vergaderen en daarmee ideeën uit te wisselen. Haarden van verzet dus. Het is deze potentie die men nu wil breken.
Alleen zo kan direct belanghebbenden de mond worden gesnoerd en kunnen onwelgevallige projecten worden doorgedreven. Vergeet de besparing maar: een doorzichtige drogreden.

Marcel Roijen

Ik ben er helemaal voor dat Waterschappen worden geintregreerd in de Provincies. De laatste 15 jaar hebben deze waterschappen zichzelf opgeblazen, met nieuwe gebouwen, managers, auto’s en…fiks stijgende belastingen. Burgers begrijpen hier niks van, zij zien alleen jaarlijks stijgende bijdragen, zonder dat ze daar veel voor terug krijgen of kunnen doen. Ironisch (alhoewel ik er niet mee kan lachen) waren er Waterschappen die hun overtollig geld hadden belegd in Ijsland. Dit om maar aan te geven hoe deze organisaties volstrekt buiten democratische controle functioneren. Dus afschaffen en integreren in de Provincies die ook al niet heel veel te doen hebben. En geen gezeur over oorsprong in de 14de eeuw etc; we zijn in de 21ste eeuw en hebben behoefte aan funtionele, democratisch gelegitimeerde overheden (ik ben overigens van mening dat Nederland bestuurlijk geheel op de schop zou moeten; het ontbreken van vernieuwing vanwege gevestigde belangen is een van belangrijkste oorzaken van de huidige politieke crisis). Dan wijzigen we toch de Grondwet.

Ron Batten

Artikel 133, lid 1, Grondwet zegt dat de “opheffing en instelling van waterschappen” gebeurt “volgens bij de wet te stellen regels bij provinciale verordening, voor zover bij of krachtens de wet niet anders is bepaald.” Dat betekent dus dat geen grondwetswijziging nodig is.
Samenvoegen met provincies lijkt mij een goed idee.

O. Keur

Eerst wil ik graag even mijn mening over deze kwestie duidelijk maken. Ik denk dat het mogelijk is om de waterschappen onafhankelijk te houden. Ik ben het met de heer Roijen eens dat er inderdaad dingen zijn gebeurd, welke niet passen binnen het democratisch karakter van de waterschappen. Daarom zou er meer toezicht moeten zijn op de waterschappen. Met toezicht bedoel ik in deze zin niet een ander orgaan welke toezicht houdt, maar transparantie. Ik ben immers van mening dat het beste toezicht transparantie is. Op deze manier is het mogelijk om de waterschappen aan te spreken op hun acties, maar zal er niet een extra geld slurpend orgaan ontstaan.

Dan wil ik graag nog even reageren op de vraag of het überhaupt mogelijk zou zijn. Zoals ik het zojuist gelezen heb is het mogelijk om de waterschappen te integreren in de provincies. Wanneer de waterschappen als bijvoorbeeld een commissie binnen de provincie bestaan, zal dit nog volgens de huidige grondwet zijn. Er bestaat immers een verantwoordelijke voor het waterbeheer. Overigens wanneer je Artikel 133 leest, zie je dat hierin expliciet staat, dat waterschappen bij provinciale verordening worden geregeld, zover de wet niet anders bepaalt. Zover ik weet is er geen enkel ander wetboek dat voorschrijft dat de opheffing van waterschappen onmogelijk maak.
Grondwettelijk is het, zover ik weet, dus zeker mogelijk.

P. Bosch

Discussies over opheffen van waterschappen en provincies worden nu alleen maar door politici aangezwengeld voor de kiezersgunst, onder het mom van ‘kijk ons eens de bureaucratie verminderen’. De discussie zou moeten gaan over de inhoud. Welke taken wil de overheid uitvoeren en waar moeten die taken belegd worden.
Het nut van waterschappen als zelfstandig orgaan is mij niet duidelijk, maar dat wil niet zeggen, dat ik alles wat ik niet snap wil opheffen.

C Wildschut

@nr6: u kunt toch niet menen dat u niets terugziet van uw belastinggeld?! Natuurlijk moeten waterschappen hun geld goed besteden, net als álle overheden. Maar als er iets een zichtbaar en voelbaar resultaat is, zijn het wel uw droge voeten, aangeharkte tuin en stevig staande woning. Allemaal dankzij de waterschappen, die onze veiligheid door kwaliteits- en kwantiteitsbeheer tot taak hebben. Los van de wel érg ongegeneerde machtswellust van de provincies (ovg. liggen ook de gemeenten op de loer), moet het borgen van uw veiligheid dan straks worden behartigd door provincies of gemeenten, waar veiligheid op de begroting slechts één van de posten is, die moet concurreren met de andere taken op de begroting? En dat bovendien, zonder een praktische territoriale indeling. Waterschappen zijn nu grotendeels georganiseerd langs de lijnen van waterstroomgebieden (die immers beheerst moeten worden) en die laten zich niet leiden door de politiek. Het is dan niet heel praktisch als de ene provincie begint te malen en pompen terwijl de andere provincie, met wellicht een andere politieke agenda, voor vernatting is.

Gosse Ongemak

Dan zie je maar weer hoe raar ons recht in elkaar zit. Enkel het feit de grondwet de term “waterschap” bezigt zou betekenen dat je deze instituten zonder grondwetswijziging niet zou mogen opheffen? Lijkt me raar. Van provincies en gemeentes zegt de grondwet expliciet dat ze bij wet kunnen worden opgeheven. Ik zie nergens dat ze niet allemaal tegelijk en zonder stichten van nieuwe mogen worden opgeheven. Maar tja, wij zijn dan ook geen jurist.

ton werkhoven

Bij de verkiezingen voor de Waterschappen deed ook de Partij voor de Dieren mee. Ik heb toen reeds gemeld dat een dergelijke, doorgedraaide vorm van democratie echt onzin is. Hoezo moeten bisamratten beschermd gaan worden door een bestuurder van een Waterschap ? Moet die zich Dijkgraaf gaan noemen in letterlijke zin ? Opheffen die anachronistische, zelfingenomen en zichzelf onmisbaar benoemde vergaderpraktijken; gebruik dat geld maar voor het ophogen van dijken.

Guus Harten

We zouden al een goede start kunnen maken met een wat simpeler ingreep. Ongeveer 35% van de belastinginkomsten van waterschappen gaat op aan de eigen, gefragmenteerde en dure wijze van belastingheffing. Als we dat nu eens laten doen door de fiscus, die het net als bij het gemeentefonds de opbrengst overhevelt naar de waterschappen. Scheelt meteen vele miljoenen.

John Huizinga

De grondwet bepaalt niet hoeveel waterschappen er moeten zijn, noch wat de taken van die waterschappen dienen te zijn. Dat biedt genoeg juridisch ruimte om ze op te heffen. Gauw doen.

Alfons Uijtewaal

Gooien we niet het kind met het badwater weg? Waterbeheer is voor Nederland een taak die vrij van kortetermijnpolitiek en marktwerking gehouden dient te worden. Waterbeheer, gezondheidszorg en onderwijs zijn geen goederen waarmee wij handelen, maar een belangrijke investering in het welzijn en welvaart van een land.

Graag eerst een inhoudelijke discussie over waterschappen/ hoogheemraadschappen, en ook over provincies en gemeenten: zijn ze qua structuur nog in staat de grote maatschappelijke vraagstukken als effecten van klimaatsverandering en diffuse microverontreiniging aan te pakken?

Provincies en gemeenten kunnen door een sectorale indeling (bodem, water, milieu, gezondheid etc.) moeilijk met grotere themaoverstijgende onderwerpen overweg. Snel schakelen om deskundigen uit verschillende afdelingen aan een thema te laten werken stuit op structurele weerstand.
Ook gaan deze instellingen, net als de rijksoverheid en de waterschappen, gebukt onder een laag van procesmanagers die vaak geen gevoel met de materie hebben. Zij vergroten de afstand tussen bestuur en werkvloer; en ontnemen bestuur, directie en werkvloer de verantwoordelijkheid om nieuwe beleidsconcepten in de praktijk te brengen. Een zelfde verschijnsel zien we in de gezondheidszorg in en in het onderwijs. Kennis en toewijding worden minder gewaardeerd; werknemers raken van hun functie vervreemd (ontzieling), en er vind leegloop plaats. Zijn we met onze koele efficiëntie niet te ver doorgeschoten? Zou het verwijderen van deze managementlaag niet de benodigde bezuiniging bieden? En de bezieling op de werkvloer terugbrengen?

Waterschappen werken weliswaar in zeer kleine gebieden; schaalvergroting is een serieuze optie die binnen waterschappen goed wordt begrepen: die hebben de aflopen decennia geleerd om steeds meer in (deel)stroomgebieden te denken.
Ook is het steeds duidelijker dat water en de daarin opgeloste stoffen zich niet alleen bovengronds verplaatsen, zodat het beheer van het grondwater van de provincie naar de waterschappen overgeheveld zou moeten worden.
Een vraag is of de reiniging van rioolwater wel bij waterschappen past. Vanuit de duurzaamheidgedachte is het verstandiger de gebruiker (de burger en het bedrijfsleven) verantwoordelijkheid te geven voor de reiniging van het gebruikte water. Met andere woorden dit is een taak die beter bij de gemeente past, die het riool al beheert.
Verder wordt steeds beter begrepen dat de kwaliteit van water, bodem en lucht onlosmakelijk met elkaar verbonden is. In dat kader is wel een goede samenwerking tussen rijksoverheid, provincies en waterschappen vereist. Het valt de hopen dat deze bezuinigingswoede daar niet te veel schade aanricht.

Dick Berts

Jammer dat de Grondwet het voortbestaan van onafhankelijke media niet voorschrijft.

Gerrit van der Meij

De Grondwet is geen bindend recht voor de inwoners en ook niet voor de instellingen in ons land. Met uitzondering van de inwoners die de eed of belofte van trouw aan deze zogenaamde wet hebben afgelegd. Zij controleren dat echter zelf. Want niemand kan zonodig bij de rechter grondwettelijke regels en rechten laten afdwingen. Art. 120 van de Grondwet verbiedt dat immers. De waterschappen zijn dan ook alleen in naam in de Grondwet verankerd. De taken ervan kunnen juridisch gezien zonder meer naar de provincies worden overgeheveld. De Waterschappen blijven dan voortbestaan op dezelfde manier als de dienstplicht nog steeds bestaat. Alleen op papier van de Grondwet dus.

Rob Kroon

De tekst van art. 133 Gw verzet zich niet tegen het omvormen van een waterschap tot uitvoerende organisatie met een klein dagelijks bestuur -voor de directe aansturing- onder de bestuurlijke paraplu van de provincie. Wel zal de Waterschapswet, Waterwet en provinciale reglementen -afschaffen verkiezingen, belastingen etc.- aangepast moeten worden.

Gerrit Bosma

wat zijn en doen waterschappen?

JGaertner

Reactie 6.Marcl Roijen.
NIet alleen in de waterschappen zijn er managers gekomen die hebben gezorgd voor nieuwe gebouwen, dure auto’s en stijgende belastingen.In alle geledingen van onze maatschappij zijn teveel van deze nutteloze lieden die hun dag besteden aan het in stand houden van hun baan.Dus ik vind dat een beetje flauw en zwak argument.
Water en politiek gaat gewoon niet samen,dat is al vaak bewezen,inderdaad in het verleden.
Wie de toekomst wil weten moet het verleden kennen.
Ik meen dat het erg gevaarlijk is om onze watertechnici in een politieke slangenkuil te gooien.We weten allemaal best wat er dan gebeurt.
Natte voeten en verzakkende huizen,na een jaar of vijftien gevolgd door eindeloze reorganisaties die geen resultaat opleveren.

Andre Somers

Zolang waterschappen hun belastingen ineens 10% kunnen verhogen om door te kunnen blijven gaan met wat ze toch al deden (Midden Delfland), kunnen ze mij niet snel genoeg opgeheven worden.

Het probleem is dat waterschappen nu niet in de slangenkuil van de politiek terecht gekomen zijn, maar in de graaicultuur van de dure managers.

Overigens is er wel meer krom aan de waterschapslasten:
1) Waarom betaal je voor één persoon één vervuilingseenheid, maar voor twee of meer ineens drie? Gaan we met z’n tweeën ineens vaker naar het toilet dan we ieder alleen deden?
2) Waarom zijn die zuiveringskosten niet gewoon een op een gekoppeld aan het waterverbruik? Minder water verbruiken betekent ook minder water te zuiveren. Lijkt mij direct een prima stimulans om water te besparen.
3) Waarom is een deel van de balasting afhankelijk van de WOZ waarde van het huis? Naar rato van het oppervlak van de grond is veel eerlijker.

Renee Teunissen

De waterschappen hebben de poten onder hun eigen stoel uitgezaagd door zich met zaken te gaan bemoeien die zich niet tot haar taakstellingen behoren.

Hoe maatschappelijk “hip” het ook is (of was?) om ecologische en maatschappelijke projecten te financieren, ze behoren niet tot taken van het waterschap.

Het waterschap zou zich puur moeten bezighouden met haar kerntaken. Al het andere zou ze moeten overlaten aan de poltiekere organisaties.

Dus van mij mag het mes er wel in, maar hoeft men ze niet op te heffen.

Antje Hages

De waterschappen moeten blijven bestaan. Koste wat kost moet voorkomen worden dat de veiligheid van burgers afhankelijk wordt van politiek gedoe met leefbaren of geobsedeerde dwazen in een gemeente of provincie. Ook dreigt natuurlijk bezuiningsdrang door uit de hand gelopen ego-projecten van gemeente of provincie bestuurders.
Overigens zou het wel beter zijn als de waterschappen zich zouden beperken tot waterwering en behandeling. De kikkers en vogels zoeken maar een andere behartiger. Als er straks een paar 1000 mensen verdrinken zullen we nog een keer moeten nadenken hoe dat zo heeft kunnen komen.