Belangrijk: Voor het goed functioneren van nrc.nl maken wij gebruik van cookies (meer informatie).
Hiervoor hebben wij wel eerst je toestemming nodig. Klik op de groene knop als je hiermee akkoord gaat.

Besparen op de rechtsstaat: 'hef het middenbestuur op'

waterschapWelke besparingen zijn mogelijk op het openbaar bestuur? Eén van de twintig ambtelijke werkgroepen nam vorige week de wereld van recht en bestuur op de korrel. Hoe kan het beter en goedkoper? Eerst: het openbaar bestuur. Voorstel: hef het middenbestuur op.

De werkgroep komt met een vergaand voorstel: schaf de provincies en waterschappen af en vervang 430 gemeenten door 25 à 30 ‘regiogemeenten’. Dat levert 1,8 miljard euro op. En het biedt kansen om drastisch te snoeien in het aantal bestuurders en politici. Nu zijn dat er ruim 13.000: circa 9.500 raadsleden, ruim 1.500 wethouders, 440 burgemeesters, 746 waterschapsbestuurders, 26 dijkgraven, 564 statenleden, 69 gedeputeerden, 12 Commissarissen der Koningin, 225 Tweede- en Eerste Kamerleden, 16 ministers en 11 staatssecretarissen. En, schrijft de werkgroep: ‘Allen hebben logischerwijs de drang zichtbaar en slagvaardig te zijn. Omdat zij elkaar daarbij behoorlijk in de weg kunnen zitten, lukt dat niet altijd.’ Wanneer het middenbestuur wegvalt, blijven er nog ongeveer 1.650 bestuurders en politic over.

Lees hier (voor abonnees) een opinieartikel uit NRC Handelsblad waarin de deskundigen Arno Korsten en Cees Versteden betogen dat het opheffen van de provincies geen verstandig besluit is. En lees hier (voor abonnees) een artikel over de politieke druk op de waterschappen. En hier (voor abonnees) het debat interview met bestuurskundige Peter Castenmiller.

Er bestaat ook een minder ingrijpende variant: maak 5 tot 8 provincies en 100 tot 150 gemeenten. Dat levert nog altijd 1,45 miljard euro op. In dit voorstel kunnen de waterschappen deels worden ondergebracht bij provincies en/of gemeenten.

Lees hier het heroverwegingsrapport over het openbaar bestuur. Bovenstaande varianten staan beschreven op pagina’s 9 en 11 en worden nader toegelicht in hoofdstuk 4 (vanaf pagina 33). En lees op pagina 22 tot en met 25 waarom het openbaar bestuur beter en goedkoper kan.

Uiteraard zijn er ook andere mogelijkheden om geld weg te halen bij het openbaar bestuur. Te denken valt aan het samenvoegen van ministeries, dat bespaart circa 2 miljard euro en bovendien kan betere samenwerking ook beter beleid tot gevolg hebben. Lees hier (voor abonnees) een artikel uit 2006 over het fuseren van Haagse departementen om het aantal Rijksambtenaren terug te dringen.

Ook kan worden gekort op het gemeente- en provinciefonds, waarin het geld zit dat het Rijk overmaakt. In de fondsen zit meer geld dan provincies en gemeenten nodig hebben voor hun taken. Gemeenten zouden met 1,7 miljard kunnen worden gekort.  Lees hier het rapport van het regeringsadviesorgaan Raad voor de Financiële Verhoudingen, waarin op pagina 49 staat dat provincies jaarlijks met 597 miljoen euro minder toe kunnen.

De werkgroep erkent dat een grootscheepse reorganisatie van het openbaar bestuur tijd kost. Maar de komende jaren zou de overheid alvast kunnen ‘voorsorteren’ op lange-termijnmaatregelen: decentralisatie van rijkstaken naar provincies en gemeenten, het versnellen van gemeentelijke herindeling en provinciale herindeling in de Randstad. Er moeten in ieder geval vergaande inhoudelijke keuzes over de taken van de overheid worden gemaakt, benadrukt de werkgroep. Alleen dan kan de omvang van het overheidsapparaat drastisch worden teruggebracht.

Al decennialang klinkt de roep om het openbaar bestuur beter en efficiënter te organiseren. Maar nu zet de noodzaak tot bezuinigingen druk op de ketel. De werkgroep hoopt dat de grote bezuinigingsnoodzaak nèt dat duwtje kan zijn om veranderingen in het openbaar bestuur door te voeren. Want met de 46 naoorlogse rapporten over dit onderwerp is ‘zeer weinig’ gedaan.  En: ‘Veel blijft in papier hangen.’

Wat vindt u van de heroverwegingsvoorstellen over het openbaar bestuur? Welke variant spreekt u het meest aan? Ofwel, kunnen de waterschappen en provincies worden opgeheven, of niet?

Reageren? Nuanceren en argumenteren verplicht. Volledige naamsvermelding.

Geplaatst in:
Bestuursrecht
Staatsrecht
Lees meer over:
burgemeester
grondwet
middenbestuur

14 reacties op 'Besparen op de rechtsstaat: 'hef het middenbestuur op''

Jitso Keizer

Om te beginnen is de kop van het verhaal ondeugdelijk, want wij hebben helemaal geen rechtsstaat. Het Internationaal Verdrag op de Burgerrechten wordt doorlopend en systematisch geschonden door rechters en Haagse politici. Het is dringend nodig om daar keer ten goede in te brengen en daartoe moeten de rechters die de kluit belazeren ontslagen worden, gedwongen vertrekken om plaats te maken voor wel eerlijke personen. Van achter de groene tafel zullen zij de lummels aanpakken die afbreuk doen aan het vrij en gelijk in rechten geboren zijn.
De politici die meewerken aan de gaande gemeenheid doen dit om een beperkte bovenlaag onevenredig veel macht en geld te bezorgen. Goede remedie lijkt om elke kiezer honderd euro contant of op zijn giro te doen toekomen (opkomst van links verhogend) nadat hij de lagen en listen van bovengenoemde rechters en politici geanalyseerd heeft en zijn plicht doet: zorgen voor ander landsbestuur met betrouwbare rechters. Die honderd euro kun je zien als blijk van waardering voor de gedane inspanning (dat onderzoek en beraad) en is passend omdat eveneens de parlementariers voor hun werk betaald krijgen.
De NL ambtenaren zijn meelopers in het kwaad en overbodig als het voor de gemeenschap te verrichten werk in handen komt van ons gezamenlijke burgers, een halve dag per week of een veertien dagen per jaar hieraan bestedend. De daarbij behorende beloning schept meteen een financieel bodempje. Natuurlijk moeten wij ons op alle nivo’s van buurt tot en met internationaal kunnen uiten, referenda en goede vertegenwoordigers hebben. Het is dan bijvoorbeeld dwaas om kleine gemeenteraden op te heffen. Aan de andere kant zullen wij veel baat krijgen van een samengaan met Belgie, Luxemburg en de Scandinavische landen. Zullen die de kwaadaardige rotzooi in en uit Den Haag helpen opruimen? Samen ben je sterk tegenover Engeland, Duitsland, Frankrijk en buiten Europa valt ruimer voortouw te nemen om de mensenrechten te behartigen alsook de economische situaties te verbeteren. Of er dan meer of minder provincies zijn danwel drie of vier autonome landsdelen zal geen kwestie van geld zijn. Het zal zaak moeten worden dat bestuurders en vertegenwoordigers rouleren met nieuwelingen, waarbij niemand meer dan in totaal een miljoen uit de Schatkist ontvangt. Besef dat “het volk met zijn meerderheid” vervolgens de graaiers kan pakken. Met terugwerkende kracht.
Voor zover er momenteel sprake is van een economische crisis zijn er naast gedupeerden ook lieden of instellingen die zich verrijkt moeten hebben. Immers waren er geen natuurrampen en geen gigantische stakingen bij de produktie. Over de grens heen zijn de gemoeide bedragen betrekkelijk klein en dus kan er met adequate wetgeving vereffend worden.

frank menger

Dit is een verkeerd signaal! Het middenbestuur staat dichter bij de burgers dan de desbetreffende departementen die ze overladen met regels en werk?
Het enige wat echt helpt is niet 6 tot 8 provincies, maar eerder 6 tot 8 ministeries met 30 tot 40% van de mankracht die elkaar alleen maar bezighoudt. Dit valt het meeste op in het ruimtelijke gebied. Casus A2 bij Den Bosch. De provincie mág geen vergunning afgeven omdat het landschappelijk deel van LNV er verantwoordelijk voor is!
In de logistiek heet zoiets suboptimalisatie. In de praktijk werken juist op uitvoeringsniveau de provincies en gemeenten e.d. goed samen. Het zand in de raderen komt uit Den Haag. Vanaf de start van het project A2 hadden juist V&W+VROM+LNV intensief moeten samenwerken om de knelpunten te onderkennen.
De meest logische actie is juist om V&W+VROM+landschappelijk deel LNV tot 1 ministerie te maken. Waarbij de ambtelijke staf die voor de regio’s kantoor houdt te Den Haag inpandig gaat bij RWS in de betreffende regio’s.
Het punt is ambtelijk Den Haag bezuinigt en schrijft altijd van zich af, terwijl ze wel de medeveroorzaker van de “problemen” is.

Yael Schrijver

Nee dat lijkt me geen goede zaak. Er zal een verlies zijn van wellicht 100-duizenden arbeidsplaatsen,van mensen die direct dan wel indirect werken voor het middenbestuur. Ik ben voor behoud van die werkgelegenheid en zou het middenbestuur daarom nog willen uitbreiden met extra wijk/ buurtbestuurders.
Yael Schrijver

P. Lamers

Ambtenaren horen dienend te zijn (aan het politieke bestuur), beleidsambtenaren, die hun tijd doorgaans verdoen met het schrijven van onzinnige bezuinigingsvoorstellen, zijn derhalve een ‘conditio non’.
Hoeveel zou het opleveren als deze beleidsambtenaren en andere overbodige managers eruit geknikkerd worden?
Naast directe besparing op hun te veel betaalde salaris, zal er in de zorg en het onderwijs, om er 2 te noemen, een zucht van verlichting opgaan.
Geen stelselwijzigingen meer om de paar jaar, administratieve druk halveert of minder dus meer productie, geen wantrouwen wat meekijkt over de schouder dus minder ziek.
Maar vooral iedereen (nou bijna dan) blij.
Wat zouden die overbodige ambtenaren en managers dan moeten gaan doen?
Laat ze eens echt iets produceren, al is het de straat aanvegen, kunnen ze als ze thuis komen ook eens trots zijn op wat ze gedaan hebben.

Remy Lang

Prima idee. Nu nog uitvoeren. Want wat doen de Provincie en het Waterschap nu helemaal wat het Rijk of de gemeente niet zouden kunnen? Bar weinig is mijn idee.

Verder, het inkrimpen van het aantal ministeries en rijksambtenaren lijkt me eveneens een prima plan. Minder overheidsbemoeienis en minder regelgeving zou er weer voor kunnen zorgen dat we een land van ondernemers worden i.p.v een land van beleidsmakertjes, managers, consultants en projectleidertjes.

En bij de gemeente? Minder regels en bemoeienis lijkt mij ideaal, en zorgt voor minder ambtenaren. Dat de gemeente daarnaast een (groot) aantal taken toebedeeld krijgt die nu bij hogere overheden liggen zorgt er dan weer voor dat er voor die taken meer ambtenaren nodig zijn. Netto verschil: 0.

Kunnen we dan meteen af van de abominabele, geldverslindende vergadercultuur in de zorg en het onderwijs waardoor miljarden opgeslokt worden? Dan hoeft er helemaal geen extra miljardeninjectie gegeven te worden maar kunnen de nu reeds rijkelijke subsidies adequater ingezet worden voor echt onderwijs.

Gerrit van der Meij

EN DE STADSGEWESTEN?

In de beschouwingen ontbreken de stadsgewesten. Die kunnen direct worden afgeschaft aangezien ze niet door de Grondwet worden opgelegd. De bezuinigingen die daaruit voortvloeien kunnen dus wel per direct worden geincasseerd.

Roelf Blaauboer

Wat ik altijd zo teleurstellend vind, is het generaliserende karakter van voorstellen en reacties daarop. Zo worden er voorstellen gedaan voor het reduceren van het aantal bestuurders. Daarbij worden zonder omhaal complete ministeries, waterschappen, gemeenten weggeschreven, alsof die geen enkel bestaansrecht zouden hebben. Meestal resulteren deze voorstellen, zoals ook nu (zie eerdere reacties), in het ‘wegbezuinigen’ van grote aantallen ambtenaren die toch alleen maar zakkenvullers zijn en dat het daarom allemaal zo klote gaat in dit land.
Ik kan me best voorstellen dat er bezuinigd kan worden bij de overheid, ook al is die overheid in vergelijking met die in andere beschaafde landen helemaal niet zo groot. Begin dan in ieder geval met de boodschap welke werkzaamheden en producten van de overheid je niet langer wilt. Bijvoorbeeld: minder politie op straat, minder onderwijs, geen defensie meer, onderhoud aan (water)wegen terugbrengen, iedereen gewoon zonder vergunning maar laten bouwen etc. Dat is natuurlijk een stuk lastiger, maar wel eerlijker en minder vrijblijvend dan het borrelpraatniveau waarin de ambtenaren het altijd gedaan hebben.

Anton Wilhelm

De eerste gedachte is: Eindelijk een zinnig voorstel. Onmiddelijk daarna realiseer ik me dat er in de jaren na pakweg 1950 tientallen meer en minder ingrijpende voorstellen zijn gedaan om het openbaar bestuur te vereenvoudigen en efficienter te maken. Resultaat van al deze voorstellen: 0, er is niets mee gedaan. Er zijn steeds meer ambtenaren bij gekomen die zich allemaal willen bewijzen met voorstellen die bij nadere beschouwing veelal nutteloos zijn en het land alleen hebben vergeven met regelgeving die niet zelden contrair aan elkaar is. Mensen voelen zich in dit land steeds benauwder onder al deze regeldruk waar ze ook nog eens steeds meer voor mogen betalen. Derhalve is een voorstel dat druk van en kosten op overheidsniveau drastisch vermindert zeer toe te juichen. Alleen vele goed betaalde ambtenaren zullen zich hier ongetwijfeld in verslikken en onmiddelijk de tegenaanval openen. Stevige politicy die onafhankelijk van dat apparaat besluiten dienaangaande weten door te duwen zijn dus nodig en dat is zwakte nummer zoveel. Hebben we die?
Provincies opheffen, en enkele samenwerkingsverbanden van gemeenten die de taken van de waterschappen overnemen maakt dit land weer een beetje gezond en leefbaar. En vooral geen geld uittrekken voor weer dure representatieve gebouwen. Doe het maar met het bestaande. Vraag is wat we doen met al die luxe gebouwen die overbodig worden.

Johan Nijhof

Opheffing van de provincie Friesland is ondenkbaar. Men hoeft heus geen Fries te zijn om dat te beseffen. Maar terugbrengen van het aantal provincies tot 5 impliceert dat wel. Ergo: er is in het geheel niet nagedacht. (Net zo min als bij het “verwilderde” idee Vlaanderen en Nederland te laten fuseren. Bij de vraag: en Brussel dan? staat de bedenker al met de mond vol tanden.)
Ik kan me ook niet voorstellen dat Limburg als bestuurseenheid zou verdwijnen. Ik geloof niet dat ik nog hoef uit te leggen waarom.
Samenvoegen van Noord- en Zuidholland gaat best. Met Flevoland wellicht?
Utrecht,Gelderland en Overijssel, ook niet echt een probleem, wordt alleen relatief groot.
Groningen en Drenthe, denkbaar. U ziet, het zijn dan steeds provincies die vroeger al een eenheid zijn geweest.

Alex Mink

Het zou van wijsheid getuigen om eerst en vooral twee discussies te voeren, namelijk 1) welke taken het midden- en lagere bestuur moeten uitvoeren en 2) welke schaal de beste is om die taken uit te voeren. Die twee discussies hangen ook samen met het feit dat gemeenten steeds meer op taken op grond van medebewindvoerende wetten krijgen opgedrongen en een soort “Haags filiaal” worden. Om die “filiaaltaken” goed uit te voeren is een heel web van bestuursorganen gespronnen zoals de veiligheidsregio’s, GHOR-regio’s, de omgevingsdiensten en de bekende stadsregio’s en samenwerkingsverbanden op grond van de Wet Gemeenschappelijke Regelingen.

An sich is er weinig mis met de gemeenschappelijke regelingen maar de crux is wel dat regio-overstijgende zaken bijna een eigen leven gaan leiden zonder dat er sprake is van voldoende democratische waarborgen, laat staan van participatie van burgers. De werkgroepen hadden daarom ook effectiviteit en noodzakelijkheid van de WGR-regio’s in de discussie moeten betrekken.

Snoeien in de provincies is daarentegen een andere discussie. Het zou van lef getuigen om per provincie te bekijken of het voortbestaan in de huidige schaal noodzakelijk is. Gelderland zou bijvoorbeeld in vier delen geknipt kunnen worden. Te grote provincies zouden moeten worden opgesplitst in kleinere territoriale regio’s die sociaal en geografisch samenhangend zijn en meteen de taken van de waterschappen, veiligheidsregio’s, omgevingsdiensten en her en der wat WGR-samenwerkingsverbanden overnemen. Dat zou al een majeure verbouwing van het Huis van Thorbecke opleveren. Hard nodig want er is teveel aanbouw en het dak lekt!

J.R.A. Voogd

Fraai en mooi allemaal, maar gespeend van realiteitszin. Ambtenaren heffen elkaar niet op en de politieke partijen zijn te benauwd om hun kiezers (ambtenaren) te verliezen. Dat de overheid te groot is en te inefficiënt is iedereen die daar wel eens achter de deur heeft gekeken duidelijk. Eén voorbeeld: de krijgsmacht is in omvang bijna een kwart van wat het in de koude oorlog was. Maar het aantal opper- en vlagofficieren is nu nauwelijks minder dan toen. Nog een? De Kon.Marechaussee met circa 7.000 “man” telt maar liefst 6 Generaals, ofwel 1 op de 1.166. En met de aantallen hoofdofficieren is dat van hetzelfde laken een pak. En dit alles tengevolge van een functie indelingssysteem dat er louter op leek gericht zo veel mogelijk bevorderingen en hogere rangen te creëren. En er is geen staatssecretaris of minister die dit alles kritisch beschouwt en er een eind aan maakt. En dit is zomaar één aspect. Wat doen 4.000 ambtenaren op Onderwijs anders dan elkaar bezig houden en voor de voeten lopen. Het onderwijs is welhaast failliet, zoals gebleken is en dat laat men gewoon zo. Dus alle optimisten: jammer. Het is niets en het zal ook nooit anders worden. Platte lastenverzwaringen heten tegenwoordig “Bezuinigingen” en de burger betaalt het gelag van een veel, zeer veel te dure
overheid. Zoals het altijd is geweest.

Jan van Erp

Waterschappen kun je per direct opheffen. Ik pleit daar al langer voor. Het aantal provincies kan ook zonder al te veel problemen worden teruggebracht tot 6 of 8. Een aantal ministeries samenvoegen zal ook geen problemen opleveren. Tot zover akkoord.
De bestuurslaag die het dichtste bij de burger staat moet je intact laten. Een van de grootste fouten in de jaren 80 en 90 is nu juist geweest het samenvoegen van gemeentes. Je zou gemeentes wel kunnen dwingen om nauwer samen te werken maar samenvoegen is uit den boze, vooral in de niet stedelijke gebieden.
Dualisering van het bestuur etc. zijn allemaal noodoplossingen die moeten verdoezelen dat het bestuur te ver van de burger afstaat.

Jan van Erp

Wijck van M.M.

Bezuinigen op O&W (grootste begrotingspost 30%)ligt voor de hand. Indien hogere ambtenaren een formeel laag opleidingsniveau in hun mars hebben, kan de betaling gehalveerd worden voor ministers, staatssecretarissen en kamerleden e.a. ambtenaren van de bovenste 50% inkomenshoogte. Bezuinigen op salariering met als criterium : voldoet men aan de functie-vereisten, kan begrotingsuitgaven besparen.
Het opleidingsniveau zou bij onderzoek naar ambtenarenwerving een minder belangrijk criterium
kunnen zijn dan naar formeel getinte opvattingen wordt verwacht. Dat ontwaardt de opleiding als te
duur te begroten uitgave.

Max Molenaar

Voorstellen voor geldbesparende bestuurlijke vernieuwing
A Eerste Kamer kan wellicht (voorlopig) worden opgeheven, omdat controlerende functie daarvan deels is overgenomen door Europees Parlement en politieke invloed van burgers via internet.

B Minimaal 150 Tweede Kamerzetels blijven nodig, omdat anders onvoldoende gespecialiseerde wetenschappelijke experts in Tweede Kamer zitten bij kleinere partijen.

C Kamerdebatten moeten vooral schriftelijk digitaal plaatsvinden via kosteneffectieve vergader-software.

D Tweede Kamer moet voor elk beleidsonderwerp een Nederlands en een Engelstalig wetenschappelijk webforum maken. Daarop moeten alleen wetenschappers en beleidsmakers gestructureerd discussiëren over politieke beleidszaken. Dat is bijzonder goedkope manier om van kennis van velen te profiteren.

E Gemeentebesturen hebben vaak veel te weinig kennis voor doelmatig beleid. Dat leidt vaak tot onnodige peperdure buitenlandse ‘studiereizen’. En tot raadpleging van externe adviesbureaus met twijfelachtige betrouwbaarheid tegen excorbitante bedragen! Daarom moeten gemeentebesturen zeer uitgebreid worden ondersteund door landelijke informatieve websites, landelijke voorlichtingsvideo’s en landelijke webfora waar deskundigen vragen van gemeentelijke beleidsmakers beantwoorden.

Nu zijn veel gemeentebesturen teveel bezig om elk zelf het wiel uit te vinden voor gezamenlijke problemen, zoals milieuvervuiling, criminaliteit en inburgering van allochtonen. Dat is geldverspilling en vaak ineffectief.

F Beveiliging van politici kan veel goedkoper door infanteristen die tóch betaald worden en door politici ook zelf wapens te laten dragen na een cursus daarmee. Geef politici zonodig ook kogelwerende auto plus extra beveiligde woning. Tv-artiesten moeten burgers regelmatig oproepen om politici niet te bedreigen.

G Laat alle bedreigde landelijke polici bij elkaar wonen in één omheind park, bewaakt wordt door infanteristen en pantserwagen.

H Verplaats rijksoverheid naar Soesterberg, want daar is grond veel goedkoper dan in Den Haag en daar is minder kans op overstroming en files. Overheidgebouwen in Den Haag kunnen dan voor veel
geld worden verkocht.

I Vervang Nederlands als voertaal door Engels. Dat bespaart gigantisch op taalonderwijs, onderzoek en voorlichting. Dat heeft volgende voordelen:

- Nederlandse beleidsmakers zullen dan vaker en sneller overleggen met buitenlandse collega’s over beleidsvragen, liefst via internet. Bijvoorbeeld over verkeersveiligheid.

- Politici kunnen dan zelf vaker Engelstalige onderzoeksrapporten gaan lezen. Nu inventariseert vaak eerst een Nederlandse wetenschappelijke werkgroep buitenlandse onderzoeken over bepaald onderwerp, terwijl er vaak al goede recente Engelstalige meta-analyses zijn. Dat is vaak geldverspilling.

- Handelscontacten zullen dan veel soepeler verlopen en Nederland wordt interessantere kandidaat voor kostenbesparende politieke fusie met naburige landen.

- Bepaalde diensten kunnen dan fexibeler worden uitbesteed aan andere landen, bijvoorbeeld aan Indiase call-centres.

- Er kunnen dan makkelijker Engelstalige voorlichtingsingsmaterialen en onderwijsvideo’s worden gebruikt.

- Enz…