Belangrijk: Voor het goed functioneren van nrc.nl maken wij gebruik van cookies (meer informatie).
Hiervoor hebben wij wel eerst je toestemming nodig. Klik op de groene knop als je hiermee akkoord gaat.

Rechtsstaat in Frankrijk (1): rechters vrezen marginalisatie, macht parket groeit

togaEen ‘ruimte van vrijheid, veiligheid en recht’ willen de Europese landen zijn. Ze hebben het bevestigd in het Verdrag van Lissabon. Op papier oogt deze Europese ‘kernwaarde’ goed. Maar hoe is de praktijk? Vier correspondenten in Europa berichten over de staat van de rechtsstaat. In Frankrijk verschuift de macht naar het parket en de politie.
De toga begint een vertrouwd kledingstuk te worden in het Franse straatbeeld. Advocaten, aanklagers en rechters demonstreren al maanden. Bekijk hier beelden van zo’n demonstratie op de trappen van het paleis van justitie:

[youtube]http://www.youtube.com/watch?v=7VH-WXWjiss&feature=related[/youtube]

Zij hebben bezwaren tegen de plannen van de regering om het rechtsstelsel te hervormen. Hun kritiek spitst zich toe op twee onderdelen: afschaffing van de onderzoeksrechter en versterking van de rol van het parket in de rechtsgang. Hier leggen de advocaten uit Nîmes uit waar hun ‘colère’ vandaan komt.

[youtube]http://www.youtube.com/watch?v=kCo9YfHm860[/youtube] Lees hier wat de beroepsgroep van magistraten van de plannen vindt. Mireille Delmas-Marty, hoogleraar aan het Collège de France en autoriteit op het gebied van het Franse strafrecht, kwalificeert de hervormingsplannen als ”een autoritaire ontsporing van de rechtsstaat”. Het gevaar schuilt volgens haar niet zozeer in aantasting van de onafhankelijkheid van rechters, maar veeleer in hun toenemende marginalisering. Lees hier een interview met haar.

Meer over de de rechtsstaat in Frankrijk op pagina 5 van de digitale editie van 2 april: De angst van de magistratuur. Op dit webdossier van Le Nouvel Observateur ‘Vrijheden onder druk’ (Libertés sous pression) discussiëren Franse burgers over de voorgestelde veranderingen.
Heeft u eventueel ervaringen met het Franse rechtssysteem. Hoe waardeert u de veranderingen die de Franse regering voorstaat?

Nuanceren en argumenteren verplicht. Volledige naamsvermelding – reageert u vanuit Frankrijk dan wordt vermelding daarvan op prijs gesteld.

Lees het hele artikel over Frankrijk in de (digitale) editie van 2 april op pagina 5: De angst van de magistratuur.

Geplaatst in:
Europees recht
Staatsrecht
Lees meer over:
advocatuur
openbaar ministerie
raad voor de rechtspraak

11 reacties op 'Rechtsstaat in Frankrijk (1): rechters vrezen marginalisatie, macht parket groeit'

W. Wilkens

We hebben allemaal ervaring met het Franse rechtsstelsel, sinds Napoleon Europa het door middel van zijn bezettingspolitiek hiermee in aanraking heeft gebracht. Nadien zijn de ontwikkelingen mogelijk met een nationaal tintje overgoten, maar als men de stelsels in de EU zo bekijkt, dan komen de stelsels in de onderscheidene landen redelijk overeen. Er zijn slechts accentverschillen.
De ontwikkeling is mede te wijten aan de staat in de moderne en technocratische samenleving die met zijn controle- en regelzucht alles wilt beheersen. De vrije burger, zo die ooit al heeft bestaan, is altijd al een doorn van iedere machtsstructuur geweest. Monarchie of republiek, dictatuur of democratische rechtsstaat: met het ambt van de burger als controleur van de staatsambten, w.o. de rechter, weet men nu eenmaal geen raad. Dat is nu eenmaal inherent aan het fenomeen staat. Maar o, wee, als het de ambtenaren die bij deze structuren zijn betrokken privé treft, dan is de wereld te klein. Zie Demmink of Docters van Leeuwen. De rechtspraak mag dan het veld zijn waar een aantal ontwikkelingen in scherpte zijn waar te nemen, maar het bestuur en regelgevende ambten dringen de burger al tientallen jaren in het defensief. Dat valt alleen al te zien aan het aantal inbreuken dat ‘geoorloofd’ wordt gemaakt op de klassieke grondrechten met de formele wetten.
Hiervan komen uiteraard de resultaten ook bij een rechtszaak naar buiten, maar uniek daar zijn zij dus niet.

Wellicht dat er ooit wereldwijd een reactie op gang komt om hierin verandering te brengen, maar voorlopig zie ik die nog niet.

M Muskens

Even wachten tot Nederland op de ontleedtafel komt. Dáár heb ik het wel het een en ander over te melden

Liudger Silva

Ik wil mij eerst aansluiten bij hetgeen onder @1 W. Wilkens vermeld werd.

Ik geloof, dat men het belang van een goede en volledig onafhenkelijke rechtspraak niet hoog genoeg kan inschatten.
Zie b.v de moeite die mensen hebben om een liegende en bedriegende overheid aan te pakken: alleen volhouders lukt het uiteindelijk, mede door de onafhenkelijkheid van de rechters. Bekende gevallen zijn uiteraard Willem Oltmans en Fred Spijkers.

Ik zie echter meerdere signalen, dat er pogingen worden gedaan om de rechtspraak ook in Nederland eronder te krijgen.
1 Het OM begaat blunder na blunder. Wil echter niet het boetekleed aantrekken, maar legt de schuld bij de rechters.
2 Ook als eigenlijk de wetgeving niet deugt, worden als onrechtvaardig gevoelde uitspraken niet aan de wetgever geweten, maar aan de rechterlijke macht.
3 Als er een probleem is in het systeem, dat door de rechters wordt blootgelegd, word niet het systeem aangepast, maar de wetgeving. (bewaartijd kentekens etc etc).
4 Het systeem -met onderling verbonden databanken en voor de overheid vrijwel volledig toegankelijke privelevens- maakt de individu vrijwel rechteloos; en zodra de rechters moeten inbinden wordt deze rechteloosheid nog groter.
Het probleem is, dat het systeem sluipend de rechten van de mensen aantast (o.a. onder het mom dat men toch niets te verbergen hoeft te hebben, en dat het voor het eigen bestwil is) waardoor het niet erg opvalt.
Hierbij moet ook bedacht worden, dat in en door het overheidsapparaat miljoenen monden gevoed worden, door de rechterlijke macht maar weinig. Bij welke van die twee ligt dan de macht van het getal, als we niet de rechters gaan beschermen?
Erg optimistisch ben ik overigens niet: het systeem heeft een erg lange adem en kan erg veel tijd stoppen in het maken van plannen om de rechtspraak uit te kleden. De rechters hebben geen tijd voor weerwerk: zij moeten ook nog hun werk doen.
Parallellen over professies, die op deze manier door managers/plannenmakers gemuilkorfd zijn zijn er in onze maatschappij te over. En wie wil de tijd nemen om het tij te keren? Een sporadische individu zonder voldoende financiele middelen om veel te bereiken.

deforce gaby

Het statuut van de Advokaten moet dringend herzien worden.Die onbegrijpelijke kindertaal en die valse grootheidswaanzin moet er uit.Er moeten ook vaste tarieven komen en “NO CURE NO PAY”moet dringend ingevoerd worden.De media moet stoppen een advokaat aan te spreken over het verloop van een zaak.Een advokaat liegt nooit maar zegt ook nooit de waarheid.Een vrouwelijke rechter op het internationaal gerechtshof heeft onlangs gezegd dat leren voor advokaat een zeer gemakkelijke opleiding is,dus voor herziening en verbetering vatbaar.A propos:hoe zit dat met al dat crimineel en zwart geld?Advokaten moeten toch een eed van trouw aan de wet afleggen?De staat kan hier milioenen belastingsgeld recupereren.

M Muskens

4 deforce gaby 1 W. Wilkens 3 Liudger Silva

Volledig mee eens. In een civiele procedure door mij gevoerd in België kwamen de advocaat en inzender overeen te ageren op basis van no cure no pay.
Tot tevredenheid van beide partijen.

In Duitsland, waar ik woon, is er geen sprake van dat de advocatuur maar een “minuten/ secondenregeling” er op na houdt.
De hoogte van het tarief van de advocaat wordt bepaald door de waarde van de onderliggende zaak.
In het Verwaltungsrecht ( bestuursrecht ) bepaalt de rechter vooraf de strijdwaarde en op basis daarvan wordt de advocaat betaald, hoe vaak ook door de justitiabele de advocaat ook belt en ongeacht de hoeveelheid correspondentie die door de advocaat wordt verzonden.
In Engeland schijnt het helemaal uit de hand te zijn gelopen. Is in Nederland al een goed gevulde beurs noodzakelijk om te procederen, in Engeland moet je wel miljonair zijn om naar de rechter te kunnen stappen.
Aan een van de basiscriteria van de “rechtstaat” wordt in Nederland al lang niet meer voldaan. Namelijk de mogelijkheid tot de vrije toegang tot het rechtssysteem. In theorie nog wel, practisch al lang een idéé fixe want wie kan zich nog permitteren een advocaat in te schakelen?

De advocatuur in Nederland vindt het allemaal prachtig en heeft helemaal geen zin het bestaande systeem om te vormen. Wanneer je als burger meent een advocaat in te moeten schakelen in een bestuursrechtzaak, gaat de advocaat maar wat graag “tekeer “, ondanks dat hij weet dat 95 % van de zaken die bij de Raad van State komen door de burgers wordt verloren. Zijn die burgers op 5 % na nu allemaal gek of heeft die overheid altijd gelijk ? De advocatuur maakt het allemaal niets uit. Hun gepeperde rekeningen worden eenvoudig bij de justitiabele gepresenteerd met het vriendelijk verzoek te betalen.
Het is dat slechts dat het een betrekkelijk kleine minderheid in Nederland is die met deze misstanden wordt geconfronteerd. Dat verklaart ook dat dit schandaal ongehinderd voortwoekert. Er is niet één partij in NL die in haar partijprogramma heeft staan dat de advocatenwet herzien moet worden en het bestuursrecht op de schop moet, zodat de laatste weer haar oorspronkelijk bedoelde functie terugkrijgt; nl de verdediging van de burger tegen de willekeur van de overheid. Nu is het bestuursrecht verworden tot een wapen van de overheid tegen de burger waar de rechtelijke macht de juridische argumenten bij aanreikt.( voor het bestuursorgaan ) De bestuursorganen in NL hebben naar mijn ervaring geen kaas gegeten van het bestuursrecht. De bestuursrechterlijke macht vult de kennislacune bij de bestuursorganen ten koste van de burger

J.Rutte

Ik herinner me dat in de gemeente Onderbanken
een gemeenteraad opzij werd geschoven en de staat
ondemocratisch toestond dat een half bos werd gekapt
Dus hier is ook de staat schuldig

V.A. Rao

In Nederland verschuift de macht van rechters naar ambtelijke bestuur. De huidige ZvW laat de meeste beslissingen en beoordelingen die eerder door rechters werd beslist nu over aan beslissingen die voortkomen uit algemene maatregel van bestuur.

Evidente rechten zoals o.a. procesrecht komen hiermee te vervallen. Beschuldigingen worden vanuit het bestuur gezien als bewijs van schuld van waaruit het bestuur zonder een mogelijkheid voor verweer te hebben aangeboden overgaat tot een veroordeling.

Commissies die de plaats van een kantonrechter innemen hebben weer niet de bevoegdheden van een kantonrechter. Feitelijk dienen deze commissies om te kunnen voldoen aan artikel 6 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM) maar vanuit beperkingen die door de Nederlandse wetgeving aan deze commissies wordt opgelegd mogen deze commissies weer niet op een oordeel uitkomen die een kantonrechter zou mogen maken. Bovendien worden deze commissies pas beschikbaar gesteld nadat een veroordeling is voltrokken hetgeen per definitie in strijd is met artikel 6 van het EVRM.

Langs vele wegen wordt procesrecht keihard overboord gegooid. Men mag zich niet verweren volgens het uitgangspunt van een eerlijk proces. Vanuit de huidige ZvW wordt eerst veroordeeld om pas na de veroordeling een commissie beschikbaar te stellen die vaak een deel van het verzet op de veroordeling statutair uit de beoordeling van het verzet moet weg laten die een kantonrechter wettelijk gezien wel mag meenemen in een beoordeling.

De taken van rechters worden in de ZvW vanuit efficiency oogpunt uitgevoerd door bestuurscommissies waarvan deze commissies weer niet de effectiviteit dan wel de reikwijdte van een rechter geniet. In het wetsvoorstel van de huidige ZvW vraagt men zich ook af of dit voorstel in strijd is met mensenrechten. De conclusie is dat deze niet in strijd is met mensenrechten terwijl deze conclusie niet bij voorbaat gemaakt kan worden wanneer het gros van de beslissingen dan wel bepalingen in de ZvW niet direct volgt uit de ZvW maar aan niet van te voren bekende algemene maatregelen van bestuur worden overgelaten.

M Muskens

6 J. Rutte

En dat is nu exact waar ik op doel. De gemeenteraad een oeverloze praatclub die in de vrije tijd een beetje raadslid speelt en nauwelijks is geïnformeerd en ondertussen boxen B&W ‘s de besluiten erdoor. Pas nog, ondanks massaal verzet, is door de Raad van State het besluit om het Willemskanaal in Den Bosch om te leggen, goedgekeurd. In die gevallen waar Nederland internationaal als onbetrouwbare partner op de kaart dreigt te komen te staan, grijpt de Raad van State wél in. Dat zijn waarschijnlijk die 5 % waar ik aan refereer.
Nationaal zitten de burgers onder de knoet. Wie herinnert zich niet het debacle van de Betuwespoorlijn?

Co Stuifbergen

De “onderzoeksrechter” (juge d’instruction) is niet echt een rechter maar leidt het onderzoek.
Hij heeft hierbij enkele belangrijke bevoegdheden, zoals het plaatsen in voorarrest van personen.

Enkele jaren geleden werd duidelijk dat een onderzoeksrechter ook te ver kan gaan, er waren nl. onschuldigen verleid tot het bekennen van sexueel misbruik (de zaak “Outreau”).

Hierdoor heeft de publieke opinie (neem ik aan) begrip voor het beperken van de macht van de “onderzoeksrechter”.

Van de andere kant zijn onderzoeksrechters de laatste 10 of 15 jaar ook begonnen, diverse corruptie-schandalen aan te pakken.

Het is maar de vraag wat de Franse regering erger vindt…

Co Stuifbergen

Waar de Franse advocaten tegen protesteren, is dat de “onderzoeksrechter” afhankelijk wordt van de minister van justitie.

In Nederland geldt al lang, dat de minister de baas is van de officier van justitie.

C Wildschut

@4, 5 en 7, u raakt off-topic.
Ik heb zelf geen ervaringen met het Franse rechtsstelsel, maar de voorgestelde wijziging stemt me niet gelukkig. Zoals we in Nederland af en toe kunnen zien, is het parket een erg resultaatgerichte organisatie. Waarbij het beoogde resultaat niet echt zit in waarheidsvinding en ook ethisch besef niet bovenaan het prioriteitenlijstje lijkt te staan. Ik verwacht niet dat dat in Frankrijk anders is. Om dan de rechterlijke macht zover mogelijk in de richting van willoze stempelmachine te drukken, is de verkeerde richting. Overigens is in Nederland een vergelijkbare trend waarneembaar, niet alleen doordat het OM binnenkort zelf boetes mag opleggen (zónder tussenkomst van een onafhankelijke en onpartijdige rechter), maar ook omdat het bestuur voor overtredingen boetes kan uitschrijven. De wetgever doet bij dat laatste alsof het niet zou gaan om bestraffingen, maar dat zijn het natuurlijk wél. Het is wachten totdat iemand naar het EHRM wil stappen voordat dat besef eindelijk indaalt.