Belangrijk: Voor het goed functioneren van nrc.nl maken wij gebruik van cookies (meer informatie).
Hiervoor hebben wij wel eerst je toestemming nodig. Klik op de groene knop als je hiermee akkoord gaat.

Rechtsbijstand voor slachtoffers kerk

rkSchadeclaims in civiele procedures: slachtoffers van misbruik in katholieke instellingen kunnen alsnog hun gelijk bij de rechter halen. Ook een procedure bij het Europese Hof voor de Rechten van de Mens is nog mogelijk. Want heeft de staat, haar toezichthouders,  in al die jaren wel voldoende gedaan om dergelijke misstanden te voorkomen?

Strafrechtelijk zullen de meeste misbruikdossiers die nu naar boven komen, verjaard zijn. Maar volgens advocaat Richard Korver van de stichting Landelijk Advocaten Netwerk Zeden Slachtoffers (LANSZ)  maken civiele procedures wel degelijk nog een kans. Juist als het gaat om zedenzaken, zoals bijvoorbeeld incest, is het vaste rechtspraktijk dat rechters dergelijke procedures toelaten, ook als het om praktijken gaat uit de jaren zestig en zeventig.

Het bewijs in civiele procedures ligt wat eenvoudiger, aldus Korver. In het strafrecht moet het bewijs ‘boven elke redelijke twijfel verheven’ zijn. In het civiele recht moet je aannemelijk maken dat bepaalde praktijken gebeurd zijn. „Bijvoorbeeld verklaringen van meerdere slachtoffers over dezelfde daders. Dan kom je al een heel eind.”

Een procedure bij het Europese Hof voor de Rechten van de Mens zou volgens Korver geen unicum zijn. Er ligt daar al jurisprudentie inzake een klacht waarbij het Verenigd Koninkrijk veroordeeld is omdat door overheidsinstanties onvoldoende was opgetreden tegen seksueel misbruik door een stiefvader. Volgens het Hof waren de lokale sociale diensten tekort geschoten. Het feit dat het misbruik in het gezin in de jaren zeventig plaats had en de kennis over de impact ervan geringer was dan nu, vond het Hof onvoldoende excuus.  “Een gepaste en effectieve handelswijze van betrokken instanties had veel leed kunnen voorkomen”, aldus het Hof die schadevergoedingen toekende aan de slachtoffers van destijds.Volgens Korver zou in de Nederlandse situatie zo’n procedure nu ook nog tot de mogelijkheden behoren. “Als bewezen kan worden dat de staat signalen over dergelijke praktijken niet, of onvoldoende heeft opgepakt.”

Strafrechtadvocaat, mr J.B. Boone uit Wijk bij Duurstede heeft inmiddels aangifte gedaan tegen het bisdom Utrecht. Hij vindt dat de misbruikpraktijken die nu naar buiten komen, gefaciliteerd zijn door de katholieke kerk. Het bisdom zou volgens hem vervolgd kunnen worden als ‘criminele organisatie’ en is de verjaringstermijn daarvoor niet verlopen. De instelling van de commissie-Deetman, die in opdracht van de bisschoppen de meldingen over seksueel misbruik onderzoekt, vindt Boone een ‘onaanvaardbare reactie’. Alleen onafhankelijk strafrechtelijk onderzoek vindt hij passend. „Ik sluit uit dat in ‘s-Heerenberg de geestelijken niet van elkaar wisten dat zij deze kinderen misbruikten. Daar is in ieder geval het gezamenlijk oogmerk en het misbruik in georganiseerd verband gebleken.”

Boone wil onderzocht zien of het aartsbisdom op de hoogte is geweest  van dit misbruik, „zonder daar adequate maatregelen tegen te nemen. (..) De enige maatregel die nu is genomen, is het instellen van een ‘excuuscommissie’.

De stichting LANZS, opgericht om juridische bijstand te verlenen aan slachtoffers van zedenmisdrijven, biedt slachtoffers gespecialiseerde advocaten in het hele land. Sinds 2006 is rechtshulp aan slachtoffers van ernstige geweldsdelicten, waaronder zedenmisdrijven, onder bepaalde voorwaarden kostenloos, ongeacht de inkomenspositie. Slachtoffers kunnen contact opnemen via info@lanzs.nl om erachter te komen of zij voor die gratis rechtshulp in aanmerking komen. Reacties omtrent misbruik kunt u ook e-mailen naar misbruik@nrc.nl.

Wat vindt u? Moet de katholieke kerk alsnog achtervolgd worden met schadeclaims voor misbruikpraktijken die volgens het strafrecht verjaard zijn? En mag de Staat afzijdig blijven bij de recente  stroom van signalen over misbruik?

Reageren? Nuanceren en argumenteren verplicht. Volledige naamsvermelding

Geplaatst in:
Civiel recht
Strafrecht
Tuchtrecht
Lees meer over:
EVRM
sexueel misbruik
smartegeld
verjaring

16 reacties op 'Rechtsbijstand voor slachtoffers kerk'

Maarten Wesselink

De kerk valt gewoon onder ons rechtssysteem. Als slachtoffers via een civiele procedure een schadeclaim willen indienen is dat hun goed recht. En de rechter beslist of die claim wordt toegewezen. En mag de staat afzijdig blijven? Als trainers van een sportvereniging in het verleden jarenlang hun pupillen seksueel misbruiken heeft een bestuur ook wat uit te leggen, en moet aantonen dat het er binnen de vereniging nu anders aan toe gaat. Zoniet, dan kan de staat ook niet afzijdig blijven. Dan verwachten we van politie en justitie dat er een eind komt aan een organisatie die een gevaar oplevert voor de maatschappij. Zo ook met de katholieke kerk. Ze mogen aantonen dat kinderen nu wel bij hun nu wel in veilige handen zijn en ze dienen de samenleving te vragen of ze nog mee mogen doen, na alles wat er binnen hun club is gebeurd. Nederigheid is nu hun deel. Voor daders van seksueel misbruik dient hetzelfde juridisch regime te gelden, het uitoefenen van een geestelijke functie verdient geen uitzondering. Dat zou vreemd zijn, zeker in een samenleving die steeds meer verzoekt om een lik-op-stuk-beleid.

Louise van Hoven

De R.K. kerk moet, als iedere andere, achtervolgd worden op ieder haalbaar terrein. De kerk heeft nota bene een voorbeeld functie. Uit de huidige reacties van de bisschoppen blijkt duidelijk de nog steeds ambivalente houding. Ik hoor geen enkele bisschop over straffen van de daders spreken.Postuum straffen kan toch ook.Pas dan laat de kerk zien dat zij deze zaak echt serieus neemt en betreurt. Helaas hoor ik slechts dat men het vergrijp heel ernstig vindt, diep door het stof moet en daar blijft het bij. Men vindt het wel best dat sommige slachtoffers tevreden zijn met een gesprek. Prima voor het slachtoffer, maar veel te gemakkelijk voor de R.K. kerk.
Het moet beslist niet een kerkelijke instelling zijn, die deze steeds nog steeds aanzwellende zaak, gaat onderzoeken. Dit moet door onafhankelijke (rechters) worden behandeld. Tegelijkertijd zal er onderzocht moeten worden hoe dit misbruik op zo’n grote schaal, wereldwijd lijkt het wel, heeft kunnen plaatsvinden en waarom de kerk dit alles onder het tapijt heeft geveegd en volgens mij dit in de toekomst weer zal gaan doen. De huidige paus lijkt mij, als het om de zaken te verdoezelen gaat, een prima ervaringsdeskundige.
En dan nog het celibaat? Afschaffen en ook vrouwen tot priester wijden !

J.Lacosta

Misschien gaat het juist wel om de pegels. Bij een jurist die na pakweg 25 jaar nog wettig en overtuigend bewijs meent te kunnen honoreren, zet ik levensgrote vraagtekens. Het riekt mij teveel naar een volkgericht zoals dat wel eerder in de geschiedenis vertoond is.

e. willebrands

Als een van de “slachtoffers” van sexueel misbruik binnen de marge van de katholieke kerk heb ik moeite met de roep om financiële vergoedingen. De strafrechtelijke vervolging van hen die zich in meer of minder ernstige mate hebben “vergrepen” aan de aan hen toevertrouwde jongens/meisjes staat voor mij niet ter discussie, verjaring voor dit soort misdrijven uitgesloten moeten worden. Ook vervolging van hen die deze praktijken al dan niet oogluikend hebben latten gebeuren zou mogelijk moeten zijn. Het gaat daarbij echter om personen, mensen van vlees en bloed die aansprakelijk gesteld kunnen worden voor hun doen en (na)laten en de (strafrechtelijke) consequenties van hun gedrag moeten nemen. Civiele claims zijn echter in mijn ogen vaak niet meer dan een poging om “een slaatje te slaan” uit een negatieve ervaring. In het leven heeft een mens iedere dag nieuwe en soms ingrijpende ervaringen, positieve zowel als negatieve, die hem of haar vormen en hem of haar maken tot de persoon die zij of hij op dat moment is. Indien wij in een situatie geraken waarin wij alle negatieve ervaringen (die misschien naderhand eigenlijk best positief kunnen zijn) willen compenseren met een (financiële) claim, dan moeten wij ons ook eens beraden hoe wij positieve ervaringen (financieel) zouden moeten compenseren ten opzichte van degeen die ons deze positieve ervaring deed ervaren.
In mijn geval was het misbruik an sich een negatieve ervaring maar positief in zoverre dat ik meteen wist dat ik geen homosexuele gevoelens koesterde en dat het “eens maar nooit weer was”. Nu een schadeclaim indienen zou betekenen dat ik achteraf zou instemmen met het gebeurde maar dan tegen betaling. Dit heet prostitutie en dat was in de jaren 60 en 70 eveneens strafbaar.

Johan van Schaik

De – althans in burgerlijke kringen – sterk onderdrukte sexualiteit in met name de jaren vijftig en begin zestig heeft niet enkel zijn gevolgen gehad in de RK Kerk. In welhaast elke hierarchisch gelaagde structuur kwamen de verhalen naar voren; of dat nu betrof de huishoudster of het dienstmeisje dat geacht werd mede oefenmateriaal te zijn voor de opgroeiende zonen van de familie waar zij diende, de dienstplichtig soldaat, de zeevarende, de kostschool of de politie. Gezond kloppend bloed kruipt immers waar het niet gaan kan.

Welk doel kan een strafrechtelijke of civiele procedure – na een halve eeuw – nog dienen ?

Voor de betrokkene, die als een van de vele slachtoffers van die tijd, na meer dan vijf decennia zijn trauma nog niet heeft weten te verwerken, zal een procedure eerder meer pijn oproepen dan zalving brengen, terwijl een procedure ten aanzien van de beweerdelijk beoogde verwerking waarschijnlijk ook nog eens alleen maar verder uitstel bewerkstelligt van het moment waarop het gebeurde definitief achtergelaten kan worden. Voor hem/haar lijkt mij een procedure daarom zelfs gecontraindiceerd.

Voor zover er daarnaast sprake zou kunnen zijn van een relevant maatschappelijk belang dat door een strafrechtelijke of civielrechtelijke procedure gediend zou kunnen worden – wat ik niet zie, maar voor tegenargumenten sta ik open – lijkt het mij zinvoller een gedegen historisch onderzoek te doen dat zich uitstrekt naar alle hierarchische structuren uit die tijd. Waarbij ik dan wel hoop dat de historici die zich daar aan wijden zich niet beperken tot de slachtoffers, maar tevens oog zullen hebben voor de velen die hun ervaringen niet of niet enkel als traumatisch hebben ervaren. Humor bestond ook in die tijd tenslotte.

Jan France

Het verbaast mij dat de Staat nog geen enkele reactie heeft gegeven over deze situatie. Volgens het strafrecht zullen vele zaken verjaard zijn maar niet alle. Waarom doet het OM niets ?
Natuurlijk moeten de slachtoffers de Kerk aanspreken op haar financiele verantwoordelijkheid. De bakken met excuses voor het misbruik, maar met name het in de doofpot stoppen en verder niets doen zijn onacceptabel.

san deurinck

Had de RKK in de jaren 80 drastisch ingegrepen, dan waren er minder slachtoffers geweest. Ze heeft er echter op gegokt dat ze alles konden verbergen. Die hoogmoed dient gestraft. De Kerk heeft zich gedragen als een staat in de staat. Ze heeft de wetten van het land en haar eigen wetten met voeten getreden. Ze heeft minachting betoond voor de burgerlijke rechtbanken. Geen enkele andere organisatie zou hier mee weg komen.
Het is onvoorstelbaar dat in ieder Europees land waar klachten zijn, de Kerk nog steeds in vinger in het onderzoek heeft. En dat ondanks de verdragen van de rechten van het kind (in België langdurig belemmerd door de katholieken) en uitgebreide diensten voor jeugdzorg. In Spanj en Duitsland wordt een extern onderzoek “overwogen”. In de praktijk betekent dit dat een dergelijk onderzoek er alleen komt als de publieke druk voldoende aanhoudt.
De staat is natuurlijk mee betrokken. Maar dat zou wel eens de redding van de RKK kunnen betekenen. In Ierland heeft zij makkelijk kunnen aantonen dat verschillende ministeries en de politie mee op de hoogte waren. Dat is al voldoende om van iedere procedure een wespennest te maken. Onnodig te verteel dat in de jaren 50-80 geen enkele Ierse politieman het in zijn hoofd haalde om een klacht tegen de Kerk te verwerken. Integendeel, de klacht werd, nadat hij bij de bisschop werd gerapporteerd, vertikaal geklasseerd.
Het zou de staat sieren mocht er nu eindelijk een neutraal meldpunt komen. Het meldpunt Hulp en Recht is een portaal van de RKK. Het geeft de indruk van partijdigheid en vel slachtoffers willen niet nog eens te biechte gaan bij de daders. Ook het Deetman onderzoek zal nooit alle twijfels wegnemen. In de keuze van Deetman heeft de RKK het enige en laatste woord gehad.

Jan Theunissen

De laksheid van de justitiele authoriteiten in de verschillende landen toont maar weer eens aan dat de verknoping van religie en religieuze organisaties enerzijds en de publieke zaak anderszijds buitengewoon onwenselijk is. De reacties van de RKK mikken op tijdrekken en de bui waait wel weer over. Dat wordt gefaciliteerd door de geprivilegieerde status van religies in het publieke domein. Met als stuitend voorbeeld Ierland. Daarom moet gestreefd worden naar een volledige scheiding van religie (= prive domein) en de samenleving (= publiek domein).
Secularisatie moet strikt worden doorgevoerd om dit soort uitwassen zoveel mogelijk te voorkomen. Het recht moet gelden voor iedereen in gelijke mate.

mr drs R. Winter

Uiteraard hebben de slachtoffers recht op schadevergoeding wanneer zij kunnen aantonen dat zij slachtoffer zijn, want zij hebben dubbel geleden door het hanteren van de doofpot door het bestuur van de instelling. Juist door de doofpot en ontkennig wordt nog meer leed aangericht.

Dit geldt ook voor personen die in psychiatrische instellingen worden opgesloten, misbruikt, vernederd en getreiterd door het GGZ personeel en de psychiaters. Voor hen is het nog moeilijker om een schadeclaim in te dienen. De verzekeraars van GGZ instellingen hebben bijvoorbeeld de premie verlaagd, omdat er veel minder schadeclaims binnenkwamen dan begroot.
Voor GGZ patienten is het vrijwel onmogelijk om een schadeclaim in te dienen, omdat zij als een geestelijk gestoorde onderklasse worden weggezet door de GGZ-behandelaars en diens advocaten, wanneer zij een klacht indienen wegens vrijheidsbeneming, inbreuk in de privacy, inbreuk op huwelijksleven, seksuele intimidatie, laster, toebrengen van reputatieschade, vernielen van loopbaan, invalidiseren met overbodige medicatie, etc.

Bij de slachtoffers van de RK-Kerk zullen ook psychiaters worden ingezet door de RK-Kerk in civiele procedures om de slachtoffers te diskwalificeren en hun geloofwaardigheid aan te tasten, waardoor zij nog meer beschadigd zullen raken, is mijn inschatting.

F. Markestein

Het zou de kerk natuurlijk heel goed uitkomen als de staat, dus de belastingbetaler, aansprakelijk zou worden gesteld voor het misbruik van kinderen in de RK kerk, of in welk ander kerkgenootschap dan ook. De scheiding van kerk en staat houdt m.i. ook in dat de staat zich niet mengt in interne kwesties van de kerk. Het is dan ook maar zeer de vraag of ‘de staat’, wie of wat daaronder ook wordt verstaan, inderdaad op de hoogte was van deze praktijken. Ik vraag me zelfs af of veel ouders ervan wisten of vermoedens hadden. En als die het al wisten, zouden die dan werkelijk naar de politie zijn gegaan? Ik betwijfel het.

Trix Strijker

De RK kerk moet zich vrijwillig onderwerpen aan zowel strafrechtelijke als civielrechtelijke procedures en daaraan ruimhartig meewerken.
Alleen dan is die kerk moreel nog één knip voor de neus waard en krijgen al te treuzelend geüite woorden van spijt en wroeging inhoud.
De overheid moet nu eindelijk voortvarend procedures opstarten om recht te doen aan de slachtoffers en recht te vergelden aan de daders.
Ik koop niks voor spijt en wroeging van de paus en de bisschoppen, zolang daar niet een prijskaartje aan hangt en consequenties uit voortvloeien, zoals afschaffing van het celibaat en van de eenzijdig (want mannelijk) samengestelde leiding van het instituut RK kerk.
Het is mijn overtuiging dat Jezus geen kerk heeft gesticht (want zelf joods geboren en gebleven) en dat christenen zichzelf meer als volgelingen van de Weg dienen te moeten zien in plaats van als plaatsvervangende verwoorders van God op aarde.

mr Alphons Katan

Wat in deze kwestie weer eens opvalt is, dat de RKK er vanuit denkt te kunnen gaan, dat zij zelf als instituut onaangetast zal blijven. Dat is duidelijk een zaak van eeuwenlange ervaring, zeker in tijden dat de communicatie minder snel en intensief ging vergeleken met nu. Ik ben van mening, dat de RKK als instituut niets (meer?) te maken heeft met geloven in die ene God.
Kan ook niet anders: het instituut heeft macht, geld en schijn.Zo’n instituut wordt in stand gehouden door mensen en mensen falen, zeker als zij zeggen te handelen namens die God.
Ik vraag mij echter wel af hoe lang het nog duurt, voordat de miljoenen aanhangers zich gaan manifsteren als zelfstandig denkende mensen, die hun eigen verantwoordelijkheid durven en kunnen dragen.
Zolang zij dat niet doen, zal het instituut grote misstanden mogelijk maken en gedogen, ten koste van velen.

Eduard Huisman

Ik sluit mij aan bij de woorden van de heer Katan.

Het is schrijnend dat de leugen bij de RK-kerk ook nu weer bedekt wordt met een eenvoudig excuus.
Slachtoffers en ook hun directe naasten kunnen vele jaren last hebben van het leed hun aangedaan. Zij komen niet of nauwelijks aan bod.

Wanneer gaat men eens uit van de menselijke maat en de beperkingen van het individu? Seksualiteit is de grootste menselijke drift. Die drift opsluiten (celibaat!) is het niet au serieux nemen van normale zaken in het dagelijks leven van elke mens, man of vrouw.

Ik vrees dat wanneer de RK-kerk wereldwijd ‘met de billen bloot gaat’ en in daad en niet alleen in woord tot inkeer komt, dit tevens het einde zal betekenen van de ge(d)achte onschendbaarheid van de clerus en daarmee van dit machtige op machtsmisbruik gestoelde instituut.

De Schepper heeft de seksualiteit niet ontkend. In zijn boek (OT) is daar voldoende over te lezen.
Vreemd dat zovelen deze fabel nog steeds achterna lopen.

Sander van der Wal

De RK kerk staat niet boven de wet, en dient vervolgd te worden als ze de wet overtreedt.

Wie ik overigens in deze discussie ook mis is de heer Wilders. De heer Wilders geeft hoog op van de Joods-Christelijke normen en waarden van de Westerse samenleving, en de RK kerk is nu juist dat instituut dat ervoor gezorgd heeft dat de Westerse samenleving Christelijk is. Verder heeft de heer Wilders problemen met het huwelijk tussen de profeet Mohammed en een 13-jarig meisje. Het lijkt mij dat de heer Wilders vergelijkbare problemen moet hebben met kinderen misbruikende priesters.

Jan Theunissen

De slappe excuses van paus Ratzi zijn een slag in het gezicht van de slachtoffers. Deze reactie is weer een teken dat men denkt er onderuit te komen zonder zelf (zowel als functionarissen als instituut)effectieve sancties en maatregelen te nemen. Vooral Ratzi heeft een flink pak boter op het hoofd, gezien zijn activiteiten in z’n vorige functie. De hypocrisie van de krokodillentranen is stuitend. De vroomheid is lachwekkend omdat de RKK moreel geen poot heeft om op te staan. Rest alleen het gedoe met soepjurken en sinterklaasmijters. Je vraagt je af hoe iemand met enig verstand nog lid kan blijven van deze criminele organisatie. Want kindermisbruik is misdadig, maar dit systematisch en langdurig onder het tapijt vegen is echt crimineel. Dankzij onze Ratzi is dat lange tijd gelukt. Hopelijk worden nog enkele verantwoordelijken vervolgd.

san deeurinck

Ik sluit mij aan bij wat Frank Crummey (Ierland) al jaren voorstelt. Leg beslag op alle goederen van katholieke organisaties die het misbruik hebben gedoogd. Richt een fonds op om de nog levende leden van die organisaties een minimum inkomen te geven. Geef het resterende bedrag aan goed onderwijs voor kansarmen.

De RKK probeert nog steeds de zaak te verdoezelen. Nergens is ze zelf naar voor gekomen met feiten en documenten. Geen enkele andere organisatie zou daar 60 jaar mee wegkomen. De Kerk moet snel een einde stellen aan deze rechtsbelemmering. Dat kan zeer eenvoudig: Ratzinger kan alle katholieken wereldwijd en op straffe van excommunicatie, dwingen tot volledige openheid. Het tegenovergestelde heeft hij jarenlang met succes bedreven. Zo zouden we bv. ook meer te weten komen over de overplaatsingen van pedopriesters naar Afrika.

Ten tweede moet de Kerk duidelijk maken dat ook zij en haar leden verantwoording verschuldigd zijn aan de justitie in de landen waar misbruik heeft plaats gehad. Zij staan niet boven de staat. De woorden van Ratzinger over samenwerking met justitie staan in tegenstelling tot zijn daden. Sinead OÇonnor (nog steeds katholiek) zegt over de brief aan de Ierse Kerk: “It’s a study in the fine art of lying and actually betraying your own people”.

Slachtoffers die duidelijk schade hebben geleden moeten worden vergoed. Alle slachtoffers moeten een verontschuldiging krijgen van het hoofd van de orde of het bisdom waarvan ze het slachtoffer zijn geweest.

Op het Sint Pietersplein dient een groot monument te komen ter nagedachtenis van alle slachtoffers van de Kerk. Zo kan de paus als hij uit zijn raam kijkt, de deugd van nederigheid beoefenen.

Tenslotte mag de staat zeker niet buiten schot blijven. De decennialange verweving van macht en Kerk moet aansporen tot reflectie over de democratie. Een ondemocratische organisatie als de Kerk was jarenlang een staat in de staat. Christelijke politici moeten toch ook beseft hebben dat dit niet strookte met het concept democratie. Of “Haben sie dass auch nicht gewusst”, na bijna 20 jaar kristelijk onderwijs? De staat heeft als eerste plicht dergelijke gebeurtenissen in de toekomst te verhinderen. Uit steun aan de slachtoffers en hulp bij hun rechtsgang kunnen lessen worden getrokken voor de toekomst.