Belangrijk: Voor het goed functioneren van nrc.nl maken wij gebruik van cookies (meer informatie).
Hiervoor hebben wij wel eerst je toestemming nodig. Klik op de groene knop als je hiermee akkoord gaat.

Duits Hof bekritiseert EU bewaarplicht telecomdata, maar keurt ze niet af

telefoonsHet Duitse constitutionele Hof in Karlsruhe heeft de omstreden EU-bewaarplicht van telecomgegevens in de huidige vorm onconstitutioneel verklaard. Lees hier berichtgeving op het mediablog. Maar wat staat er nu precies in het arrest, dat hier te vinden is?De bewaarplicht is op zichzelf niet in strijd met de Duitse grondwet, in het bijzonder Art 10, lid 1, het brief-, post- en telefoongeheim. Alleen is de Duitse wet, waarmee een EU richtlijn wordt uitgevoerd, niet voldoende transparant en biedt ze onvoldoende rechtsbescherming aan de burger. De verzamelde gegevens worden onvoldoende beveiligd en het gebruik ervan is niet voldoende beperkt.

Het arrest merkt op dat deze algemene vorm van opslag een bijzonder zware ingreep is van een omvang die in de rechtsstaat tot nu toe niet voorkwam. (‘Ein besonders schweren Eingriff mit einer Streubreite, wie sie die Rechtsordnung bisher nicht kennt’).  Weliswaar wordt niet de inhoud van de communicatie afgeluisterd en bewaard, maar alleen de data, duur en plaatsen. Uit deze gegevens kunnen echter ‘bis in die Intimsphäre” voldoende inhoudelijke conclusies worden getrokken. Als over een langere periode namen, data, uren en plaatsen van telefoongesprekken worden waargenomen dan kunnen, door de combinatie daarvan, gedetailleerd allerlei maatschappelijke of politieke opvattingen worden vastgesteld,  ’sowie persönlichten Vorlieben, Neigungen und Schwächen”, aldus het Duitse Hof. Met deze overweging worden de belangrijkste bezwaren die tegen de bewaarplicht zijn aangevoerd bijna woordelijk overgenomen.

Van praktisch iedere burger kunnen er zo persoonlijke profielen worden samengesteld, ook over hun bewegingen. Ook kunnen burgers zo voorwerp van onderzoek worden, hoewel ze daar zelf op geen enkele manier aanleiding toe hebben gegeven. Het verzamelen van zoveel telecomgegevens vergroot ook het aantal mogelijkheden om er misbruik van te maken. Tegelijkertijd zorgt het bij de burger voor een “diffus bedrohliches Gefühl des Beobachtetseins” – oftewel een onbestemd onheilspellend gevoel te worden geobserveerd. Dat is een negatieve invloed op het onbevangen gebruik kunnen maken van de grondrechten, aldus het Hof.

Zolang de opslag van telecomgegevens echter verspreid blijft over talloze particuliere providers en de staat alleen maar de mogelijkheid heeft om die bij elkaar te vegen, is de Duitse grondwet niet meteen in gevaar. Ook roept een beperking van de opslag tot zes maanden niet meteen het beeld op van een ‘totale dekking’ van alle burger communicatie. Maar is dit meer een begrensde manier die ‘aanknoopt’ bij de moderne wereld waar in telecommunicatie ook een ‘gevarenpotentieel’ schuilt. Voor goed omschreven strafrechtelijke doelen is een opslag van zes maanden dan ook toelaatbaar. De Duitse wetgever krijgt dan ook de aanbeveling de wet in deze zin aan te passen.

En de Duitse rechters geven ook nog een politiek bestuurlijk advies met ingehouden kritiek op de koers die de EU vaart. “Dat de vrijheidsbeleving van de burger niet totaal ingeperkt en geregistreerd mag worden behoort tot de grondwettelijke identiteit van de Bondsrepubliek Duitsland, voor de naleving waarvan de Bondsrepubliek zich in internationale verbanden moet inspannen. Door een zorgvuldige opslag van telecomdata wordt de speelruimte voor een verdere ongebreidelde opslag van data ook langs de weg van de Europese Unie duidelijk kleiner”.

De organisatie die de uitspraak van het Hof uitlokte is hier te vinden. Deze site is ook in het Engels voorhanden. Deze clip  is door hen op youtube geplaatst:

[youtube]http://www.youtube.com/watch?v=hEysTaHoXu4&feature=related[/youtube]

In Nederland heeft het kabinet de bewaarplicht na bezwaren uit de Eerste Kamer gesteld op zes maanden. Hier een persbericht. In het weblog Opklaringen is veel aandacht voor privacy: lees hier. Lees op deze Duitse internetrecht website een bericht over de parlementaire behandeling van de wet in de Bundestag, in 2007. En hier een verslag van hoorzittingen in het Duitse parlement over de wet.

Reageren? Nuanceren en argumenteren verplicht. Volledige naamsvermelding.

Geplaatst in:
Europees recht
Staatsrecht
Lees meer over:
mensenrechten
privacy

4 reacties op 'Duits Hof bekritiseert EU bewaarplicht telecomdata, maar keurt ze niet af'

Harm Dost

Onderzoeker Laszlo Barabasi van de Northeastern University (Boston) heeft zojuist een onderzoek gepresenteerd naar het reisgedrag van een niet nader genoemd Europees volk. Een telefoonprovider leverde geanonimiseerde data van 50.000 klanten over een langere tijd. Ook locatiegegevens waren beschikbaar.

Barabasi onderzocht in hoeverre deze klanten een vast reispatroon hadden. Hij kwam tot de conclusie dat we bijzonder voorspelbaar zijn. Als eenmaal een patroon is vastgesteld, houden we ons daar in 93 procent van de gevallen aan. Opmerkelijk is dat dat niet alleen voor brave kantoormuizen geldt, maar ook voor reizigers die het hele land doorcrossen. De implicaties van deze vaststelling zijn niet mis. ,,Je kunt een algoritme ontwerpen dat met een accuratesse van 93 procent voorspelt waar iemand zich bevindt,’’ zegt hij in het interview (hieronder te beluisteren).

Dat je met de gsm een peilzender meedraagt, is allang bekend. In de VS blijken de opsporingsdiensten steeds vaker gsm-gegevens op te vragen om iemands pad – of beter gezegd, dat van zijn telefoon – te reconstrueren.
(…)
Als iemand netjes iedere dag tussen Almere en Amsterdam forenst, hoef je hem niet telkens op de camera vast te leggen. Duikt diezelfde persoon ineens heel ergens anders op, bijvoorbeeld in de Haagse Schildersbuurt, dan kan dat betekenen dat er ‘iets’ aan de hand is. Misschien kan het dan geen kwaad om de camera aldaar even te laten meesnorren. Is er niets aan de hand, dan wis je de beelden weer. Is er wel iets aan de hand – en die kans is dus groter – dan heb je het maar mooi op beeld.

Voor het volledige artikel:
http://www.denaaktemens.nl/2010/02/23/als-onvoorspelbaarheid-tot-strafpunten-leidt/

C Wildschut

Het Duitse Bundesverfassungsgericht staat bekend om haar grondige, degelijke en zeer gezaghebbende oordelen. Ik kan me voorstellen dat in Nederland de Hoge Raad een vergelijkbare mening toegedaan is, al is de zetel daarvan in Den Haag in het politieke centrum misschien aanleiding om voorzichtiger te zijn. Het zou de Nederlandse politiek goed doen om deze uitspraak eens goed na te lezen of te bespreken in de kamercommissie voor justitie. Dat is een beetje stoffig werk natuurlijk, en bij lange na niet mediageniek genoeg, maar het zou de heren en dames wél een beter inzicht opleveren in wat de mogelijkheden én risico’s van ongebreidelde gegevensverzameldrift kunnen zijn. En misschien het debat een béétje meer niveau kunnen geven dan nu het geval lijkt te zijn.

Axel Arnbak

“In Nederland heeft het kabinet de bewaarplicht na bezwaren uit de Eerste Kamer gesteld op zes maanden.”

Dit is onjuist.

Telefoniegegevens moeten nog steeds 12 maanden bewaard worden. Het Kabinet heeft via een reparatiewet (Kamerstukken 32185) voorgesteld de bewaartermijn voor internetgegevens terug te brengen naar 6 maanden. CDA en VVD keuren dit af en pleiten opnieuw voor een termijn van 18 maanden. De uitkomst van de onderhandelingen over deze aparte reparatiewet is onzeker, de bewaartermijn voor alle telecomgegevens staat vooralsnog op 12 maanden.

Een pijnlijke situatie voor de Eerste Kamer. De Tweede Kamer hecht geen enkel belang aan “de bezwaren uit de Eerste Kamer.”

Zie tevens: https://www.bof.nl/2010/02/23/reparatiewetje-bewaarplicht-toont-falen-eerste-kamer/

Reinier Bakels

Het is eigenaardig dat privacy in Nederland absoluut geen politiek onderwerp is. Terwijl burgers in andere landen zich hevig zorgen maken over de “Surveillance State” resp. “Überwachungsstaat” waar we in terecht dreigen te komen, bestaat voor deze “staatsvorm” niet eens een Nederlands woord.

Nederlandse politici vinden privacy maar een obstakel in de strijd voor veiligheid en tegen criminaliteit, “law & order” partijen als CDA en VVD voorop. Maar ook PvdA ex-minister Ter Horst koesterde zulke ideeën. Terwijl de Duitse liberalen bijvoorbeeld sterk voor privacy zijn.

Het vervelende is dat politici bij dit onderwerp (en verwante odnerwerpen zoals vingerafdrukken in paspoorten) een geweldig flinke indruk kunnen maken zonder dat het de schatkist ook maar een cent kost: de kosten worden allemaal op de burger afgewikkeld. Waarom zouden alle (99,99% bona fide) internetgebruikers de kosten van data retentie moeten betalen, terwijl de politie uit de algemene middelen wordt bekostigd? Ik wed dat er een hele beveiligingsindustrie is die de Europese Commissie en de regering voorstellen doet waar ze nauwelijks “nee” tegen kunnen zeggen omdat dan het verwijt op de loer ligt dat ze onze veiligheid te grabbel gooien.

Aantasting van de privacy is een sluipend gif. In het begin merk je er niets van. Bovendien mogen de bewaarde telecommunicatiegegevens alleen tegen zware criminaliteit worden ingezet. Maar – zoals o.a de huidige president van de Hoge Raad Corstens schreef -er bestaat *altijd* de neiging om zulke middelen na verloop van tijd ook tegen lichtere criminaliteit in te zetten. Wie pivacy relativeert zit op een hellend vlak.

Dikwijls hoor je de dooddoener: “wie niets te verbergen heeft, heeft niets te vrezen”. Dat is om te beginnen al feitelijk onjuist: vraag het maar aan slachtoffers van “identity theft” die door handige cybercriminlelen (of doro domme misverstanden) de schuld in de schoenen krijgen geschoven van verschrikkelijke misdrijven, en dan bijvoorbeeld nietsvermoedend van hun bed worden gelicht door tot de tanden bewapende ME-ers.

Bovendien gaat het eigelijk niet eens in hoofdzaak om vrees. Wie naar de WC gaat doet de deur op slot, niet uit “vrees”, maar gewoon omdat je niet gezien wilt worden met je broek op je knieën. Dáárom! En met andere vormen van privacy is het precies hetzelfde. het gaat om het recht om met rust gelaten te worden van art. 8 EVRM.

Nu de vrees voor terrorisme langzamerhand verflauwt (zelfs wie nog een aanslag vreest raakt aan die vrees gewend) is een andere politiek argument in opkomst: de bestrijding van kinderporno – ook zoiets waar niemand tegen kan zijn. De ervaring in andere landen heeft echter al aangetoond, dat onder het mom van bestrijding van kinderporno filters worden geïnstalleerd in Internet die ook (menigmaal zelfs alleen) de verspreiding van andere informatie beemmert (bijv. volwassenenporno – misschien ranzig maar volstrekt legaal). Proessor Dommering zei het onlangs nog: filteren is censuur: controle vooraf die in strijd is met art. 7 van onze grondwet.

Het is een publiek geheim dat de auteursrechtlobby een handig gebruik heeft gemaakt van het Brusselse demokratische deficiet om de bewaarplichtrichtlijn door te drukken – en tegelijk voor een zodanige strafverzwaring voor auteursrechtinbreuk te pleiten dat die binnen het bereik van het soort “zware criminaliteit” komt waarvoor bewaarde communicatiegegevens mogen worden gebruikt. De platenindustrie is overbodig geworden door internet, en vecht met bloeddoorlopen ogen voor zijn bestaan.

Terecht toch misschien? Al heel lang geleden besloot onze wetgever dat het maken van privékopieën vrij is. Omdat anders draconische handhavingsmaatregelen nodig zijn, die een forse inbreuk maken op burgerrechten. Het Internet heeft natuurlijk de “peer-to-peer” uitwisseling van muziek etc. bevorderd – maar het is ook een afschuwelijke bedreiging voor onze privacy.

Het Bundesverfassungsgericht is overigens wel zo realistisch aan te geven dat vooral het *gebruik* van bewaarde gegevens beter geregeld moet worden. het is absoluut fout om ervan uit te gaan dat de politie “natuurlijk” alles mag weten. Als politiecommissarissen hardop fantaseren over “elektronische slotgrachten” dan gegev zij daarmee vooral een zeer bedenkelijk signaal dat hun mentaliteit niet deugt.