Belangrijk: Voor het goed functioneren van nrc.nl maken wij gebruik van cookies (meer informatie).
Hiervoor hebben wij wel eerst je toestemming nodig. Klik op de groene knop als je hiermee akkoord gaat.

Groot alarm: politici en politieke partijen zijn hun gezag verloren

wallageDe voorzitter van de Raad voor het openbaar bestuur, Jacques Wallage, luidde gisteren bij de presentatie van het advies ’Vertrouwen op democratie’ de noodklok. De kloof tussen de politiek en de samenleving is volgens hem ‘onaanvaardbaar groot’. ‘Niets doen is geen optie.’

Het gezag van de overheid is ernstig aangetast, waarschuwt Wallage. Hij is behalve oud-burgemeester van Groningen voormalig fractievoorzitter van de PvdA-fractie in de Tweede Kamer en oud-staatssecretaris. ‘Regeren is steeds meer reageren geworden’, zei hij bij de presentatie van het ROB-rapport in Nieuwspoort. Daar overhandigde hij  het eerste (ongevraagde) advies van de raad in een nieuwe samenstelling en onder zijn voorzitterschap aan minister Guusje ter Horst (Binnenlandse Zaken, PvdA). Het rapport barst van de ongekend harde conclusies. Lees hier het ROB-advies.

Als politiek en bestuur het tij willen keren is een andere werkwijze, houding en gedrag nodig, concludeert Wallage. Want het zit goed fout: mensen hebben nog wel vertrouwen in democratische organen zoals de regering en het parlement, maar de politici en de politieke partijen die in deze instituties een rol vervullen zijn hun gezag en vertrouwen verloren. Burgers ondermijnen het gezag van de rechtsstaat, zei Wallage gisteren in een interview met NRC Handelsblad. Daardoor loopt het mis. Een voorbeeld: het rookverbod. Wallage: ‘Burgers zeggen: een verbod? Dat zullen we nog wel eens zien.’

De oplossingen die PvdA’er Wallage aandraagt, maar waar hij eigenlijk niet over wil praten (‘De aandacht moet uitgaan naar onze analyse. Als we het daarover eens kunnen worden, kunnen we daarna samen naar oplossingen gaan zoeken.’), lijken rechtstreeks uit het D66-verkiezingsprogramma te komen: gekozen burgemeesters, referenda, verregaande burgerparticipatie.

Maar van zijn partijgenoot Ter Horst moet Wallage het niet hebben. De minister was in haar eerste reactie glashelder: zij ziet niets in de gekozen burgemeester. ‘Ik zou zeggen: bezint, eer gij begint. Het zal het gezag van de burgemeester eerder doen afnemen dan toenemen.’ Ook referenda kunnen niet op steun van Ter Horst rekenen. Maar van burgerparticipatie is zij voorstander, stelde zij Wallage gerust. ‘Hoe meer, hoe beter.’

De Raad voor het openbaar bestuur is benieuwd wat burgers vinden van het rapport. Op deze website kan iedereen zijn mening geven.

Maar dat kan natuurlijk ook op dit weblog. Wat vindt u van de conclusies van de Raad voor het openbaar bestuur? Is er inderdaad sprake van een kloof tussen de politiek en de samenleving? En wat zou er volgens u moeten gebeuren om dat gat te dichten?

Reageren? Nuanceren en argumenteren verplicht. Volledige naamsvermelding.

Geplaatst in:
Staatsrecht
Lees meer over:
Rookverbod

15 reacties op 'Groot alarm: politici en politieke partijen zijn hun gezag verloren'

Jan Dirk Dorrepaal

Als ik bijvoorbeeld constateer, dat het bijna niet meer mogelijk is om raadsleden op lijsten te krijgen, terwijl een aantal decennia geleden, zoals een collega-raadslid uit een ander gemeente mij vertelde, je tijdens de verkiezings-partijvergadering over de volgorde niet naar het toilet kon omdat je de kans liep na terugkomst enige plaatsen te zijn gezakt is er wel het een en ander veranderd.Als ik vaststel,dat er in mijn dorp toen twee cabarets waren van de PvdA en van VVD met afgeladen zalen en niet mis te verstane grappen,…etcetc
Ik ben nu geherindeeld en ik kijk naar die nieuwe gemeente als een soort leverancier van paspoorten, vergunningen etc. Dat los je natuurlijk niet op met gekozen burgemeesters of andere bestuurskundige cosmetica.
Begin de bestuurlijke trap maar van boven af schoon te maken door ervan uit te gaan dat alles, behalve wat aantoonbaar centraal moet, naar provincies of landsdelen kan worden gedecentraliseerd. En uiteraard geldt datzelfde verhaal ook voor het locale bestuur.
Begin maar met de uitvoerende -zachte en harde- ministeries; de bezuinigingen zijn ook een mooie aanleiding om door te zetten.

C Wildschut

Wat is die kloof waarover steeds geroepen wordt? Ik zie nooit een concreet voorbeeld en ik herken hem ook niet. Ik stel me een gigantisch verschil in belevingswereld bij voor, maar daarvan blijkt in het politieke debat niets. Er is wel een vertrouwensbreuk (kloof zo je wilt), die met zich brengt dat de boodschappen van politici en hun partijen sceptisch, argwanend of zelfs paranoïde ontvangen worden. Daarvan zijn niet per se mondige burgers de oorzaak, maar (mijns inziens) diezelfde politici die hun oren laten hangen naar wat er in de media speelt, halve waarheden verkondigen om stemmen te trekken en zodoende mensen op het verkeerde been zetten. Vroeger of later blijkt dat en dan voel je je als burger nogal in de maling genomen. Terecht. Als het bestuur wil dat er vertrouwen in ze wordt gesteld, of de ‘kloof’ wil dichten, moet het ermee beginnen vanuit het algemeen belang te denken in plaats van persoonlijk of partijbelang uit te gaan. Het is niet erg een impopulaire boodschap af te leveren, als er maar niet te duidelijk die dubbele agenda achter zit. En het toont juist wel vertrouwenwekkend als een politicus in antwoord op hijgerige vragen eens wijst op het incidentele karakter van (pak hem beet) een ontsnapte gevangene en zegt zich liever met structurele zaken bezig te houden.

Martin Jansen

Het systeem werkt verkeerd om.
Er zijn politieke partijen, zij stellen hun programma samen en daar kun je op stemmen. Het zal altijd zo zijn dat een aantal punten van een partijprogram je niet bevallen, maar je moet toch wat.Zo wordt er niet naar de burger geluisterd. Iedereen stemt op het (voor hem) belangrijkste programmapunt. Zo was ten tijde van de jaren ’80 de PvdA groot omdat ze tegen kernwapens waren, nergens anders om. Op dat moment deden voor veel mensen de andere programmapunten er niet toe. Dat heeft die partij nooit geweten. Men ging uit van het totale program. Zo zijn er nog vele voorbeelden.
Het zou andersom moeten. Kijk naar de kieswijzer.
Ook deze moet in de omgekeerde richting werken.
Aan de burger moeten belangrijke zaken voor de komende periode worden voorgelegd.Hoe denkt de burger daarover. Een soort van raadgevend referendum over het te voeren beleid.
Er zullen eeen aantal punten naar voren komen waar welke coalitie dan ook, terdege rekening mee moet houden, ook al is het niet hun standpunt.
Deze ,door de burger aangegeven zaken dienen uiterst serieus genomen te worden en staan bij coalitiebesprekingen centraal.
Dat zijn punten waar de meerderheid achterstaat en wat moet gebeuren. Zoek daar een coalitie bij.
Nu is het zo dat je op een partij stemt om wat voor punt ook en dat wordt dan weggewuift bij bespekingen. Weg stem.
Het is juist door het huidige systeem, of je daar al of niet voor of tegen bent, dat de PVV nu groot wordt. Jarenlang hebben de gevestigde partijen gehandeld naar hun goeddunken over de buitenlanders.
Niemand heeft ooit aan de burger gevraagd of hij dat wel wilde. Achteraf blijkt dus van niet. En dus gaan we met z’n alle stemmen op de PVV, want die geeft op dit moment de keus om het stop te zetten.
Was dit in een eerder stadium aan de bevolking voorgelegd, was het nooit zover gekomen.
Regeren is vooruit zien en niet achteraf proberen te lijmen en proberen de fouten te herstellen.Op dat punt zitten we nu.
Daarbij, en dat speelt zeker een rol, dat de heren bewindslieden (momenteel Balkenende, maar er zijn er veel meer) fout op fout kunnen stapelen zonder dat daar conclusies aan worden verbonden. Eventueel als ze er al conclusies aan verbinden krijgen ze een gouden handdruk en een goede ander baan toe. In het bedrijfsleven (op lagere schaal) wordt je geslachtofferd, je krijgt je ontslag met een aantekening en een nieuwe baan kun je vergeten. En de hoge heren kunnen aanrommelen wat ze willen.
Dat wekt enorm veel ergernis. Dat de heren daar maar eens aan denken.
Graag ben ik bereid om voornoemde plan (om aan een nieuw kiesstelsel te werken) nadere uitleg te geven.
We gaan dan vooruit zien.

natascha adama

Wrevelig word ik van postings zoals deze. De heer Wallage komt dus anno 2010 tot deze ontluisterende conclusie. Beter ten halve gekeerd dan ten hele gedwaald zegt men, maar de heer Wallage is geen outsider, hij heeft actief in het openbaar bestuur en de politiek geparticipeerd. Overigens geloof ik als politicoloog alleen in daadwerkelijke metingen over het geloof of ongeloof van burgers in de democratie. De reden daarvoor is dat men begrippen als democratie en politieke partijen door elkaar haspelt, en dat maakt de discussoe onzuiver. Nederland is een van de stabielere democratieen in de wereld volgens indexen als Freedom House (www.freedomhouse.org) en volgens de laatste corruption perception index staat Nederland in de top 10. Volgens die criteria valt het allemaal wel mee. Ik denk dat burgers weinig vertrouwen hebben in de politici, en politieke partijen, en daarvoor hoeft de noodklok niet worden geluid, per slot van rekening is Nederland geen monolitische samenleving. Politiek partijen moeten de INTERNE noodklok luiden, en de burger vertegenwoordigen in Den Haag in plaats van omgekeerd.

W. Wilkens

Het probleem is dat het niet zozeer gaat om de boodschap als om de boodschapper.
Zelf als staatssecretaris niet erg succesvol met voornemens om het onderwijs voor de zoveelste keer op de schop te nemen, nam hij bij de eerste de beste gelegenheid de wijk naar zijn geliefde Groningen waar hij ooit als wethouder begon.
Hiervoor liet hij Den Haag en het 2de Paarse kabinet achter.
Sindsdien is het net een PvdA’se ‘Wiegel’ die gevraagd of ongevraagd orakelt. Nu weer in zijn leuk betaalde bijbaan als voorzitter van het ROB.

Het wordt tijd dat Nederland, partijbreed, van deze soort ‘bestuurders’ wodt verlost, want vroeg erin en erin gebleven teisteren ze al decennialang bestuurlijk Nederland.
En bekritiseren juist datgenen wat zij zelf tot stand hebben gebracht. Hypocriet!

Marius van Huygen

Uit onlangs gehouden onderzoek blijkt dat nog geen 50% van de stemgerechtigden op 3 maart zijn stem bij de gemeenteraadsverkiezingen zal uitbrengen…
Maar wat valt er dan bij de gemeenteraads verkiezingen nog te kiezen?
In de praktijk blijken veel deals tussen de partijen al te zijn gemaakt alleen de kiezer mag dit niet weten. Veel kiezers voelen wel aan dat zij slechts mogen stemmen om daarna hun mond te mogen houden.
Voor veel gemeentelijk partijen zijn verkiezingen slechts een lastige onderbreking van hun nauwelijks te controleren bestuurlijke praktijken.
Ook de gemeenteraad is in de praktijk nauwelijks in staat het College van B&W op een adekwate wijze te controleren. Het ontbreekt haar eenvoudig aan deskundigheid en bestuurlijke competentie.
Het raadsgebeuren is vooral een ceremonineel gebeuren waarbij de inhoud er nauwelijks nog toe doet!

J v Bijsterveld

Het probleem met democratie is dat er nooit iets te kiezen valt.

Op welke partij moet ik stemmen tegen de hypotheekrenteafrek, tegen de eu, tegen de euro, tegen de ov-kaart, tegen de enorme privacy afname van de afgelopen jaren, enzovoorts?

Je kunt alleen kiezen over symbolisch issues zoals een mini-oorlogje, een homohuwelijkje of andere non issues die totaal geen relevantie hebben voor of je vrij en prettig kunt leven

Leo van den haak

Groot alarm kan alleen maar klinken als je denkt dat het Normatieve er niet meer toe doet.
Sinds dat we op deze aarde leven met de Computer weten we dat het normatieve er wel toe doet. Dat is zelfs essentie in de voortgaan van ieder program,immers ieder wiskundig Error is een gebrek aan integer zijn, de rekenprogramma`s van computers geven dat ook duidelijk aan, als je vraagt om een duidelijke analyse, b.v. de waarde die de functie retourneert, is een array met twee elementen. Het eerste element is ofwel het antwoord of een errormessage. Het tweede element is het type van het antwoord, ofwel Integer, ofwel Error). Deze algemeenheid, die er op neer komt dat de begrippen normen en waarden een verschillende en duidelijk afgebakende betekenis hebben mag gewoon niet door komen bij de “normale man of vrouw” , dat is zo ongeveer de houding van de wetenschap, je put gewoon uit de haar onnoemelijk grote container van fabeltjes, de dromen, hallucinatieën, fantasieën, theorieën. Ik heb zelfs wel redenen om de Bètacanon in de Ban te doen.

De betekenis van het normaal zijn, is dus “doe ik het goed of doe ik het fout” op ons normaal-vlak Aarde. In “het doen” zit daar vrijwel niets tussen, en je moet dus ook gewoon een praktische en abstracte reden hebben om iets bewust Fout “te doen”, de goede doener is ook ongetwijfelt een praktische professor. En de motor waar hij op draait is ons ook bekend, de verbeelding`s kracht, alles komt voort uit triviale kinnesinne, het geniaal van een mens als uit een weergaloze intuïtie en we moeten heel scherp inzien – avant-Popper – dat alleen uit de intuïtie nieuwe goede hypothesen worden geboren, de ballonnen waarop de wetenschap drijft.

Met integriteit – of integer handelen – wordt bedoeld dat je in je functie adequaat en zorgvuldig retourneert, met inachtneming van je verantwoordelijkheden en de geldende regels die een duidelijk afgebakende en verschillende betekenis hebben. Je neemt verantwoordelijkheid voor je eigen handelen, je bent aanspreekbaar op je gedrag. De integriteit wordt terecht erg breed uitgelegd als het gaat om het weten, daar valt iets uit te leggen naar iedere “normale man of vrouw”, zelfs het huisdier proberen we iets daarvan uit te leggen, er zijn de normen en waarden over o.a. betrouwbaarheid, objectiviteit, fatsoenlijkheid, effectiviteit en efficiëntie.

De zeer wezenlijke tip voor de Wetenschap, in dit verband, komt van mijn leermeester Henk Tennekes. In feite begrijp je pas een beetje hoe groot het mysterie is dat een zwaluw in de lucht houdt , nadat je zélf hebt berekend hoe groot zijn vleugels moeten zijn. Met andere woorden,
Getallen komen pas tot leven wanneer je ze op de een of andere manier met elkaar kunt vergelijken. En als je daar een enkele keer een formule bij nodig hebt, soit. Een goede wetenschapper is die schaamte allang voorbij.
De hoge priesters van de wetenschap en techniek, die aan zulke toverformules een goede boterham verdienen, vergeten voor het gemak dat respect voor wonderen helemaal niet minder wordt als je probeert ze te begrijpen.

Alle hoop is gewoon gevestigd op een wetenschap die weet dat het praktisch wiskundige ERROR vermijden moet worden, heren ga hier A.U.B. niet mee door! U hebt nog zoveel uit te leggen! Mensen moeten elkaar kunnen begrijpen. Dump de niet integere wetenschappelijke fabeltjes makers en U bent al een heel eind

Gijs van Loef

De ROB heeft gelijk. De analyse is al eerder gemaakt. De Hollandse regentencultuur heeft afgedaan, omdat ze niets substantieels meer voor elkaar krijgt. De Staat is namelijk te complex geworden en daardoor onbestuurbaar geworden. De politieke cultuur is daardoor verloederd (Structuur > Cultuur). De democratie is de klos. Maar ook de samenleving. En ook de economie. De oplossing is ingrijpend, maar er is geen alternatief: de Staat (Rijksoverheid/Provincies/Gemeenten+sectorale overheden) moet worden gerenoveerd en de directe democratie moet worden versterkt. Besparing: € 10 miljard euro (NB: dit is een neveneffect!). Lees ‘De kloof voorbij, een visie op de toekomst van Nederland’, zie verder mijn website.

Thomas Cool / Thomas Colignatus

In 2003 schreven ik als wetenschapper en Hans Hulst als journalist het boekje “De ontketende kiezer” met daarin een aantal voorstellen. Geen gekozen burger, heel voorzichtig zijn met referenda … Zie http://www.dataweb.nl/~cool/SvHG/DOK/DOK-Aankondiging.html

Henriette Loogman

Als reactie op mevrouw Adama:
Het advies ‘Vertrouwen op democratie’ van de Raad voor het openbaar bestuur maakt ook het onderscheid tussen vertrouwen in de democratie en de democratische organen enerzijds en het vertrouwen in politici en politieke partijen anderzijds. Het vertrouwen in politieke partijen en politici is sterk gedaald. Maar veruit de meeste Nederlanders hebben veel vertrouwen in de democratie c.q de democratische instituties.

J. van Dam

Politiek is mij teveel een partijaangelegenheid. De oppositie heeft altijd kritiek op het kabinet want dat hoort zo. In de oppositie draaien ze altijd met hun kont linksom en als ze in de regering zitten rechtsom. Net wat ze uitkomt. En altijd, als ze weer wat te mekkeren hebben, doen ze dat uit landsbelang.
Ik dacht dat Balkenende aan het begin van dit kabinet riep dat het allemaal transparanter moest worden. Ik merk er niks van. Als er iemand in mist gehuld is dan is het Balkenende wel. Ik geloof hem niet omdat hij eigenlijk altijd om de hete aardappel heen draait. Dat zag je met de Irak kwestie wel. Het gaat allemaal om partijbelangen of persoonlijk belang. Ik vind de politiek niet zuiver en integer, er zit altijd een agenda achter maar die hoor je niet als burger. Veel beloven in verkiezingstijd maar eenmaal binnen dan zijn ze er niet. Voor het eerst dat ik overweeg om niet te stemmen.

J. Rooijakkers

Er zijn een aantal punten die me telkens weer opvallen als ik weer mag meekijken via de media naar de tweede kamerpolitiek.
1) het gaat meestal nergens over. Het begint met het oubollige “Voorzitter” gevolgd door een seconde pauze en dan volgt een 3 minuten lang aangehouden ‘white noise’.
Als er iets burgers zou kunnen betrekken in de politiek – probeer het dan eens met een verbod op saaiheid. Oh, ja verbied ook meteen maar lollig doen want dat werkt ook niet. Ze hebben echt een make-over nodig.
2) Ze proberen allemaal te scoren en dat doen ze steevast door te schamperen. Veel “ik vindt het een schande”-geroep. Nou, ik ook. Stel je eens een toneelstuk voor met Jan Klaassen en Katrijn dat alleen maar met de tweede-kamer stijl werkt. Tel dan maar eens hoeveel kijkers er overblijven na een half uur. De kloof tussen politiek en burgers is niet een kritiek op democratie het is een kritiek op de stijl. Zoals Jack Nicolson eens zei, “This town needs an enema”. (Deze stad heeft een klysma nodig – aaah, zoek het maar op ik ga dat niet uitleggen).
3) Niemand maakt duidelijk wat die 150 nou eigenlijk van mijn geld doen. Het is zelfs niet duidelijk óf ze wel iets doen nadat de camera’s zijn vertrokken. Bovendien zie ik, zelfs al zijn er camera’s, nooit 150 mensen in die zaal. Waar zijn ze dan eigenlijk wel mee bezig? Hoe leeg is de neus van die ambtenaren?
4) Ze zitten wel in duizenden commissies en ik krijg de indruk dat dat allemaal bijbaantjes zijn. Betaald worden terwijl ze al van mij hebben getoucheerd (voor werk wat ze blijkbaar niet uitvoeren). Daar wordt ik hels van. Ja en dat veroorzaakt wantrouwen en dat veroorzaakt een kloof. Gek he? En dan een betaald commissietje oprichten om uit te zoeken waarom de burgers zo wantrouwig zijn.
5) Ook de aanleiding voor dit. Wallage – typisch zo’n commissie-jongen. Wat komt er uit – white noise en een vragenlijstje voor kleuters – wil je vanavond om 7 uur naar bed of opblijven tot negentien uur?
6) Jo, ik kan hier dagen mee doorgaan. Maar ik moet af en toe nog wat werken.

Harm Wiersma

Weliswaar een verlate reactie, want ik zag dit bericht niet eerder.

Bestuurlijk en politiek Nederland moet leren inzien dat alleen met een zo volledig mogelijke transparantie en de intentie van het navolgen van goed bestuur – met hoge integriteit – er mogelijk nog verandering mogelijk is. Ik ben alleen bang dat zo’n proces niet vanzelfsprekend tot stand komt. Ons land is teveel verziekt door mechanismen en machinaties, die op alle fronten worden toegestaan. Klokkenluiders worden met de nek aangekeken, terwijl die juist nodig zijn om voortdurend corrigerend op te treden.

R. Horvath

Burgers kiezen met hun portemonnee.
De politieke partij die zich tijdens de verkiezingen
het meest tegen de euro uitspreekt (maar voor europa: iets in trant van:
“Europa ok, euro nee!” zal de verkiezingen winnen.
Democratie is in die zin tamelijk voorspelbaar.
Hoor ik ge-eu-roezemoes in de burelen van de grote partijen?