Is de Nationale Opsporingslijst een eenzijdige sanctie of een hulpmiddel?

bloedhondSinds deze week online: de Nationale Opsporingslijst. Vijf voortvluchtige verdachten en twee veroordeelden staan er op. Een achtste verdachte bleek in België gedetineerd en kon dus prompt als "gevonden" worden genoteerd. Lees hier het hoe en waarom rond Francky E. die meteen liet zien dat zo'n lijst niet foutloos is. Is zo'n lijst een blijk van gezond verstand of een eenzijdige sanctie van de Staat?

In het tv-programma Pauw & Witteman hielden de strafrechtadvocaat Inez Weski en VVD-Kamerlid Fred Teeven er een geanimeerd debat over, waarin beide kanten van de kwestie scherp naar voren kwamen. Rechtsbescherming versus het opsporingsbelang.

Dat zo'n opsporingslijst op internet  op reis gaat en dus door justitie niet meer kan worden gecorrigeerd blijkt inderdaad het geval. Zie bijvoorbeeld hier. En hier. Weski sprak van een 'digitaal schavot' en waarschuwde voor de gevolgen van een publieke vervolging door het openbaar ministerie van onschuldigen, zoals naamgenoten en familie. Teeven beschuldigde haar eenzijdig  voor 'zielige verdachten' op te komen en te weinig aan de samenleving te denken.  Advocaat Spong liet (hier, op volkskrant.nl) weten dat de opsporingslijst ronduit onrechtmatig is. Dat bescherming van de persoonlijke levenssfeer geen advocatenhobby  is wordt overigens door het OM erkend. Zie daarvoor de Richtlijn opsporingsberichtgeving, waarin onder 'juridisch kader' staat vermeld dat bij opsporingsberichten die 'op de persoon herleidbaar' zijn "sprake [kan] zijn van een inbreuk op de persoonlijke levenssfeer, ook wel het privéleven, dat wordt beschermd door artikel 8 EVRM." Foto's publiceren tegen de wil van de afgebeelde is dus niet vanzelfsprekend, ook niet door Justitie en ook niet van verdachten of veroordeelden.

Vrij recent probeerde de verdachte van de moord op Theo van Gogh nog zijn foto uit het tv-programma Opsporing Verzocht te houden met een beroep op dit artikel. In deze uitspraak onder overweging 9.  en 13. legt de rechter uit dat de belangen van Mohamed B. 'onmiskenbaar' worden geschaad door publicatie van zijn foto. Maar ook waarom het opsporingsbelang hier voor mocht gaan. Overigens wordt hier ook duidelijk hoe makkelijk Justitie toegang tot de tv heeft. In overweging 5 stelt  de rechter vast, kennelijk op gezag van de Avro,  dat Opsporing Verzocht een 'officieel opsporingsmiddel van Justitie' is en dat de 'eindredactie bij Justitie' ligt. Zou deze vorm van publiek-private samenwerking eigenlijk van de Mediawet wel mogen?!

De nieuwe nationale lijst vestigt tegelijk de aandacht op de brij aan regionale initiatieven die het Nederlandse politiebestel op internet en televisie ontplooit. Op deze overzichtspagina van politie.nl staan maar liefst 17 verschillende opsporingsprogramma's vermeld, met wild uiteenlopende namen. Van Dader Gezocht, de  "officiële opsporingssite " van de politie Friesland. Eén provincie verderop, in Groningen, wordt hetzelfde gedaan met 'Opsporing Noord'. En in Limburg is er bedacht dat PIT-tv een mooie naam is: Politie-Internet-TV. Amsterdam doet het met De Politie Zoekt. Alle korpsen en parketten klussen er dus vrolijk op los, vaak samen met de regionale omroep. Het zijn allemaal varianten van  het landelijke Opsporing Verzocht waar  dan ook de Nationale Opsporingslijst gepresenteerd werd. Daar werden ook veel details verteld over de zaken waarbij de gezochte personen waren betrokken, die ook op internet werden gepubliceerd.

Het enige verschil met het Amerikaanse voorbeeld, de Ten Most Wanted Fugitives van de FBI, is dat het openbaar ministerie geen beloningen uitlooft. Om op de Nationale Opsporingslijst te komen gelden een aantal waarborgen die hier zijn te vinden. Kort samengevat: misdrijven waar 8 of meer jaar vrijheidsstraf op staat. Geen uitzicht op arrestatie op een andere manier. Gevaar voor herhaling. En toetsing door de hoofdofficier of de voorzitter van het college van procureurs-generaal, als het om een verdachte gaat. En niet om een veroordeelde.

Lees hier het commentaar in NRC van vrijdag 8 januari over de Nationale Opsporingslijst.

Wat vindt u?

Nuanceren en argumenteren verplicht. Alleen onder vermelding van de volledige naam.

Geplaatst in:
Strafrecht
Lees meer over:
EVRM
mensenrechten
openbaar ministerie
privacy

7 reacties op 'Is de Nationale Opsporingslijst een eenzijdige sanctie of een hulpmiddel?'

Richard Jansen

Kan iemand mij uitleggen waarom veroordeelden niet op deze lijst mogen staan? Lijkt me handig om ze wel op te nemen, ontsnapte TBS’sers bijvoorbeeld zouden wellicht sneller kunnen worden teruggevonden.

H. Spoelman

Mijnheer Jansen: omdat de wereld vol zit met mensen die fouten maken, ook officieren van justitie en politie. het zijn verdachten en geen voorvluchtige veroordeelden. het bleek gelijk al dat een van de 8 in Belgie veroordeeld was en gevangen zat. wie weet wat er van de anderen nog te melden valt.
ook blijven deze gegevens voor altijd beschikbaar op internet en de vraag is of dat gerechtvaardigd is.
daarnaast zijn er veel mensen die graag het recht in eigen hand nemen. je moet er niet aan denken dat dit soort publicaties daar aan mee gaan werken, waarbij ook nog eens vergissingen in identiteit kunnen plaatsvinden.
rechtspraak is zorgvuldigheid en alle werkzaamheden daarom heen vereisen die zorgvuldigheid. die zorgvuldigheid staat nu op de helling

K.Hakvoort

Onduidelijk is waarop de verwachtingen van de politie en het OM m.b.t. de effectiviteit van dergelijke lijsten gebaseerd zijn. Onderzoek dat de balans opmaakt tussen extra werk dat door loze meldingen uit het publiek ontstaat en tijdsbesparing in de opsporing door succesvolle meldingen, is er niet. Het feit dat dergelijke lijsten in het buitenland gedurende jaren door dezelfde figuren bevolkt worden, doet in elk geval vermoeden dat de meerwaarde beperkt is. Mogelijk mede doordat de lijst de voortvluchtige laat weten wat het publieke beeld van hem is en hoe hij er dus niet moet uitzien.

Maar in het buitenland wordt het middel al toegepast met name door politieorganisaties die meer speelruimte hebben, het met misdaadnieuws overgoten publiek vindt het prachtig en de demagogische brulboeien in het parlement ook, dus justitie en politie, steeds minder politieke controle ondervindend , kunnen onbekommerd hun gang gaan.

Dezelfde neurotische fixatie op minimale extra risico’s en hunkeren naar absolute veiligheid zonder acht te slaan op nadelige effecten zien we ook bij AmberAlert, het waarschuwingssysteem tegen kinderontvoeringen.
In de VS heeft het systeem zich zogenaamd bewezen maar uit onderzoek aldaar is gebleken dat de positieve resultaten flink zijn opgepompt. Het merendeel van de gevallen gaat inderdaad om “ontvoeringen” door ouders waarbij snel melden niet of nauwelijks relevant is en vaststaat dat het kind vroeg of laat toch weer levend opduikt. Bij echte ontvoeringen van kinderen door kinderlokkers waarvoor het systeem in het leven is geroepen, heeft het amper effect omdat dan de vaak fatale afloop een kwestie van uren is.
Het twijfelachtige nut was ook bekend voor de invoering maar druktemakers binnen de Nederlandse politie (en justitie) zijn toch voor de verleiding bezweken; zo’n aandachttrekkend nieuwigheidje kon men gewoon niet laten liggen.
Regels en waarborgen betekenen helemaal niets, zo toont de toepassing van de Amberalert aan. Toen in mei 2009 het Alert voor de tweede keer werd afgegeven gebeurde dat in het geval van het meenemen van het kind door een ouder, typisch een zaak die volgens de regels op de eigen website niet aan de criteria voldeed. In beide alerts bleken de kinderen geen seconde in gevaar te zijn geweest.

Martin van de Wardt-Olde Riekerink

In zijn algemeenheid ben ik een voorstander van openbaarheid, ook van opsporingsregisters. Ook ikzelf kan een keer op zo’n lijst terecht komen, daarvan ben ik me bewust.

Het werkelijke probleem zit hem dan ook niet in de openbaarheid, maar in de angst om door blunderende opsporingsdiensten onschuldig veroordeeld te worden, inclusief de schande van de publieke plaatsing.

Maar daarentegen: rehabilitatie is in zijn algemeenheid niet gebaat bij onwetendheid, maar bij acceptatie en vergeving. Zonder openbaarheid wordt het ons moeilijker gemaakt om rehabilitatie te begeleiden.

Ik kan dus niet anders dan voor de lijst zijn, waarbij ik van harte hoop dat de scoringsdrift in de hand gehouden wordt door verhevener principes.

G. Vis

Dit is het zoveelste bewijs dat we in een politiestaat leven. Een verdachte is onschuldig tot dat het tegendeel wetting en overtuigend bewezen is.
We zijn hard op weg om weer terug te keren naar de middeleeuwen.

j.rynja

Slechts gezochte veroordeelden mogen op deze lijst worden geplaatst. In ons rechtssysteem zijn verdachten (nog) geen veroordeelden. Eerst dient de rechter (mogelijk tot in hoogste instantie) uitspraak te hebben gedaan.Dat blijft toch een grondrecht !
Overigens met maatschappelijk geaccepteerde risico’s. Aldus heeft een democratische samenleving besloten en grondwettelijk vastgelegd.

Max Molenaar

Voorstellen voor opsporing
Verplicht supermarkten, ziekenhuizen, apotheken, benzinestations, NS-stations, luchthavens, sportscholen, wapenwinkels en horeca om posters op te hangen van gezochte zware criminelen. Verplicht dat ook in en op bussen, treinen, taxi’s, bushokjes, tandarts-wachtkamers, huisarts-wachtkamers en peeskamers. Toon deze foto’s ook via regionale en landelijke tv.

Gebruik daarbij van elke persoon meerdere haarscherpe kleurenfoto’s, plus lichaamslengte en aanvullende beschrijving van typerende lichamskenmerken, levensbeschrijving, voorkeuren en gedrag. Daardoor wordt vewarring met andere personen voorkomen.

Spoor hiermee verdachten of veroordeelden op met verwachte celstraf van minstens twee jaar celstraf of vergelijkbare straf. Deze verdachten moeten bovendien eerder ooit veroordeeld zijn voor een misdrijf.

Zet gezochte veelplegers ook op internet. Als ze daardoor later geen werk meer kunnen vinden, geef hen dan taakstraf voor minder dan minimumloon, tot 65 jaar.

Zoek in andere landen en in internationle onderzoeksliteratuur naar ‘evidence based’ ‘best practices’ op dit gebied.

Ik stem links.

Volg nrc.nl op en , lees onze dagelijkse nieuwsbrief