Belangrijk: Voor het goed functioneren van nrc.nl maken wij gebruik van cookies (meer informatie).
Hiervoor hebben wij wel eerst je toestemming nodig. Klik op de groene knop als je hiermee akkoord gaat.

Als de politie moet schieten verdwijnen ook grondrechten, zegt ombudsman

brenninkmeijerEr is (alweer) wrijving tussen de Nationale Ombudsman Alex Brenninkmeijer en het kabinet. Aanleiding  zijn de strandrellen waarbij één dode viel.  De ombudsman stelde vrijdag bij een lezing in Tilburg  de vraag of de Staat daar het mensenrecht op leven wel voldoende had gewaarborgd, gezien het ‘excessief’ gebruik van geweld door de politie.

Dat leidde tot een bericht op de site van De Telegraaf, dat werd begrepen  als kritiek op de agenten die daar uit noodweer schoten losten. Volgens De Telegraaf zei hij daar dat “een gebrek aan goede organisatie bij de politie niet [rechtvaardigt] dat er gewonden vielen en zelfs iemand om het leven kwam”. In het tv-programma Buitenhof gaf Brenninkmeijer zondagochtend nadere uitleg. Hij verdedigde de politie in het algemeen en legde de nadruk op de verantwoordelijkheid van de staat. Maar het kwaad was toen al geschied. Het kabinet vond vrijdag bij monde van vice-premier Bos dat Brenninkmeijer buiten zijn boekje was gegaan. Zijn opmerkingen werden onverantwoord en ongepast genoemd. Hier het bericht daarover.

In Buitenhof zei Brenninkmeijer dat hij slechts in het openbaar ‘vragen’ had gesteld en zich geen oordeel had aangemeten.  Nooit eerder moesten zoveel agenten zich redden door zo massaal te schieten: eerst om te waarschuwen en daarna gericht om zich de aanvallers van het lijf te houden. Daarmee was er sprake van een unieke situatie, van levensbedreigend handelen door de overheid en daarmee dus ook van een mogelijke inbreuk op het recht op leven en het recht op integriteit van het lichaam. Het naleven van deze mensenrechten is voor de overheid een dure plicht, zegt Brenninkmeijer.

In de Europese rechtspraak geldt dat bij dood door een politiekogel de staat moet aantonen dat het absoluut niet anders kon. Uit de onderzoeken van justitie en het COT tot nu toe komt dat beeld bepaald niet naar voren. Er lijkt eerder sprake van een reeds tekortkomingen, missers en blunders door de overheid waardoor  een flink aantal agenten in levensbedreigende toestand op het strand werden achtergelaten. Als er ME was geweest, dan was dit niet gebeurd, is nu de algemene wijsheid achteraf. Het lijkt dus goed mogelijk dat de Staat hier juridisch aansprakelijk is. Ook als de agenten dat zelf niet zijn, op grond van noodweer.

Vragen naar de bescherming van burgerrechten worden in Nederland volgens Brenninkmeijer te weinig gesteld. Daarom had zijn Tilburgse lezing ook de titel ‘Verdwijnende grondrechten”. Dat kwam hem dus nu op een reprimande van Wouter Bos te staan. Waarna Brenninkmeijer zijn eerdere opmerking  op de ‘verruwing’ van de verhoudingen in politiek-bestuurlijk Den Haag herhaalde.

De ombudsman is immers een Hoog College van Staat, vergelijkbaar met de Raad van State. Een kabinet mag daarmee best van mening verschillen. Om eventuele kritiek, zelfs in vragende vorm,  ’ongepast’ te noemen gaat dan ver. De onafhankelijke ombudsman is immers aangesteld om die kritiek te kunnen leveren. Brenninkmeijer had eerder aanvaringen die erop duiden dat het vriespunt in de betrekkingen met het kabinet is genaderd. Lees hier een commentaar, met daaronder een link naar de kwestie die toen speelde. En lees hier een column waarin Jan Blokker in nrc.next zijn oordeel geeft.

Wat vindt u? Was de opmerking van de ombudsman gepast en verantwoord of juist niet, zoals vice-premier Bos vond?

Reageren? Nuanceren en argumenteren verplicht. Volledige naamsvermelding.

Geplaatst in:
Bestuursrecht
Strafrecht
Lees meer over:
bewijslast
EVRM
nationale ombudsman
politie

13 reacties op 'Als de politie moet schieten verdwijnen ook grondrechten, zegt ombudsman'

P.M. Langbroek

De Ombudsman heeft volkomen gelijk dat hij de mensenrechten aan de orde stelt naar aanleiding van de strandrellen in Hoek van Holland. Het gaat er daarbij niet om de agenten die in de klem zaten en hebben geschoten in het verdom hoekje te zetten. En het gaat er ook niet om die geschifte hooligans vrij te pleiten. Maar er is wel iemand doodgeschoten en er zijn mensen (ook politieagenten) beschadigd. Het is dus de vraag wie voor de ontstane situatie politiek en bestuurlijk verantwoordelijk is. Ahmed Aboutaleb is als burgemeester en korpsbeheerder verantwoordelijk voor het openbare orde en veiligheidsbeleid. De Rotterdamse korpschef Meijboom heeft zijn lot al verbonden aan dat van Abouteleb. Die is immers een icoon van de PvdA en daarom is het voor die partij wenselijk dat hij aanblijft. De uitval van Wouter Bos naar de ombudsman komt zo wel in een wat ander licht te staan. Als wij als publiek onze bestuurders en leidingevende politieambtenaren willen kunnen vertrouwen moeten ze ook zonder politieke spelletjes hun verantwoordelijkheid durven nemen als het zo ernstig is misgegaan. Graag nadat de gemeenteraad daarover met de burgemeester heeft gesproken.

jaco smit

Het is volkomen terecht dat de ombudsman deze vraag opwerpt. De conclusie die uit de onderzoeken van het COT en van justitie naar voren komen geven de indruk dat de politie niet fout gehandeld heeft op het moment van de escalatie.
Dit is voorbarig omdat de gearresteerden nog niet voor de rechter zijn verschenen en dus is hun verhaal nog niet bekend.
Zolang niet alle betrokkenen hun verhaal verteld hebben, lijkt het mij gepast dat de politiek zich in haar kritiek terughoudend opstelt.
Dit is de zoveelste keer dat Wouter Bos weer te vroeg met zijn mening komt, hij had beter kunnen wachten tot b.v. de rechter een uitspraak had gedaan.

R.Jellema

Goedendag,

ik denk dat de heer Brenninkmeijer volkomen gelijk heeft in zijn vraagstelling die hij zo heeft gedaan.
Hij heeft in eerste instantie niet eens een oordeel gegeven maar een vraag gesteld die gesteld mocht worden.
Elk weldenkend mens kan er niet omheen dat de eindverantwoordelijke de burgemeester(verantwoordelijk voor de politie) hier gefaald heeft.Deze moet zonder enig commentaar van zijn kant ontslag nemen.
Ik wil hier wel stellen dat de politie agenten hier goed hebben gehandeld en niet anders konden.Puur zelfverdediging om te overleven.

Johannes Albertz

Ik vind eerder de reaktie van Bos ongepast; maar zo gaat dat tegenwoordig, niet alleen de Telegraaf, maar ook parlementsleden en zelfs regeringsleden zien er geen probleem in af en toe eens flink ongenuanceerd met modder te smijten.
Bos baseert zich op twee interne onderzoeken- ons kent ons- die Brenninkmeijer met zoveel woorden naar de prullemand verwijst- m.i. terecht- omdat de essentiële vraag er niet in gesteld en niet in beantwoord wordt, nl ‘Had het ook anders gekund, en had het ook anders gemoeten, en wie is er verantwoordelijk voor dat het zo uit de hand gelopen is, dat de agenten- in hun optiek- geen andere keus hadden dan zich gewapenderhand te verdedigen?’

Bos ziet kennelijk weer een kans schoon om het afkalven van z’n electoraat af te remmen, het zal hem duur te staan komen, bij komende verkiezingen.

En een pluim voor Brenninkmeijer, dat hij de zaak probeert te nuanceren, tegen het tijdsgewricht in.

peter stevens

Ik kan me goed vinden in de mening van de ombudsman. Nog onafgezien van het strandfeestincident vuurt de Rotterdamse politie de laatste tijd wel erg waarschuwingsschoten af. Het lijkt wel alsof er bij de politie een gevoel is ontstaan dat een waarschuwingsschot helemaal zo erg niet is. Vaak gaat het dan nog om schoten bij relletjes of oproer, en helemaal niet om schoten bij bv een gewapende overval of zo.
Dit maakt me bang. Niet over de maatschappij, maar over het dalend normbesef van de politie.

Helena Kats

Jammer dat de tendens tegenwoordig lijkt te zijn dat wanneer de samenleving faalt alleen de Politiek en de Staat aansprakelijk zijn.

Wie zijn Wij eigenlijk en waar staan Wij voor?
Wordt hier weer een rookgordijn opgetrokken om Ons achter te verschuilen?

Waar was uw kind, broer, zus, neef, nicht? Of hebben hooligans geen familie?

Waar liggen eigenlijk die primaire verantwoordelijkheden?

Laten we dit soort vragen vooral niet stellen, het is toch maar een (politiek) spelletje.

A.P. Veening

“dalend normbesef van de politie”

Heeft de politie nog (positief) normbesef dan?

Rob Nuijten

De politiek kan dan problemen hebben met de Ombudsman, maar hebben de burgers dat ook? Ik denk het tegendeel.
Ik vraag me af door wie de ombudsman kan worden afgeschaft als hij te vaak iets beweert dat het kabinet niet prettig vindt.

CChMout

Waar het over gaat. De ombudsman heeft het in een lezing in Tilburg over grondrechten mert verwijzing naar een rel bij wat een feest had moeten zijn gehad over: ” het ‘excessief’ gebruik van geweld door de politie” (letterlijk citaat). Met het gebruik van deze woorden bezondigd hij zich aan een hoofdzonde voor een bestuursorgaan, althans in zijn geval een beoefenaar van het (bestuurs-)recht: Gij zult over zaken geen uitspraken doen zonder een gedegen eigen onderzoek en uitsluitend voor zover die uitspraken gedragen worden door de uitkomsten van dat onderzoek. Deze hoofdregel wordt in talloze uitspraken van de Centrale Raad van Beroep of het College van Beroep voor het bedrijfsleven bevestigd.

Het staat vast dat hij, de ombudsman, geen onderzoek heeft gedaan, hij heeft dat in ieder geval niet gesteld. Wij hebben als eenvoudige burgers, waar onder de ombudsman, niet meer tot onze beschikking dan berichten over een “onderzoek” door een organisatie die zich COT noemt, die via een persconfrentie tot ons zijn gekomen. Nu is in dit kader nog opvallend, dat een zoektocht op internet naar COT niets oplevert over hun methoden, achtergronden, normen en waarden, financiele basis, onafhankelijkheid, toezicht, en zo meer. Het COT is voor de gewone man, waartoe ik mijzelf ook maar reken, niet meer dan een duistere club, te wankel als basis voor een oordeel over: “excessief geweld”.

Tot slot heeft mr Brenninkmeijer laten weten dat hij heel wat klachten over de gebeurtenissen op dat strand op zijn kantoor verwacht. Daarmee heeft hij implicite gesolliciteerd naar die klachten: laat de klagers tot mij komen!
Dit nu is gezien in het licht van zijn voorafgaande kwalificatie van “excessief geweld” op zijn zachts gezegd hoogst onprofessioneel. Een lid van de rechterlijke macht zou onmiddelijk een verwijt van vooringenomenheid treffen als hij zich aan zodanig optreden zou hebben schuldig gemaakt. Dat verwijt treft dus in dezen ook de ombudsman. Hij heeft hier onprofessioneel gehandeld.

Er is geen enkele reden hem tegen de terecht kritische reactie van de zijde van de regering in bescherming te nemen. Hij heeft die over zichzelf afgeroepen. Beter dan hem toe te juichen (Jan Blokker!) ware het hem heen te zenden, als dat kon.

Deze ombudsman heeft zich bewezen als een onbetrouwbare speler in het staatsbestel, waarin hij zich jl. zondag nog een centrale, onafhankelijke rol toedichtte.

Liudger Silva

@8 CChMout.

Ik krijg de indruk, dat u het wat, hoe en waarom van de functie van ombudsman niet geheel doorziet.

De ombudsman hoefde nog geen onderzoek te doen naar de strandrellen: deze zijn hem blijkbaar nog niet voorgelegd.
Worden deze hem voorgelegd, dan kan hij het onderzoek van de COT (volgens uw eigen woorden “een duistere club”) ook in zijn onderzoek meenemen. Hij wel, U en ik niet.

Dat hij in het kader van een andere discussie een vraag opwerpt moet toch mogelijk zijn. En hoewel het woord excessief mogelijk anders geinterpreteerd kan worden betekent het ook bovenmatig. Of vindt U het doodschieten van mensen een matige reactie?

Verder begaat u dezelfde fout als anderen: hij heeft – voor zover mij bekend géén – ik herhaal géén – uitspraak gedaan in de betekenis van een vaststelling. Hij wierp enkel een vraag op, en sprak deze vraag inderdaad uit. U haalt meerdere betekenissen van het woord uitspraak dooreen.

Of hij vooringenomen is kan pas later -na een echte uitspraak/ oordeel- vastgesteld worden.

Ondertussen meen ik, dat de ombudsman als instituut onvervangbaar is: hoe meer kritiek van de regering, hoe beter hij blijbaar zijn werk heeft gedaan. Dat de regering telkens probeert de poten onder zijn stoel weg te zagen is anders begrijpelijk. De overheid maakt zoveel fouten, dat de ombudsman ze regelmatig terecht moet wijzen: uiteraard is dit erg vervelend voor dit clubje magistraten, dat geen kritiek kan velen.

Martin van de Wardt-Olde Riekerink

Daar waar conclusies evident gestaafd worden door de algemene consensus is ” excessief” inderdaad een beschrijvende vorm geworden, los van welke discussie dan ook.
De vraag die overblijft is natuurlijk of de ombudsman de staatsorganen de kans zou moeten geven om het ontstane gevolg zelfstandig tegemoet te treden.

Na de reacties van Aboutaleb en de korpschef, die beiden niet veel blijk geven van het verantwoordelijkheidsgevoel dat bij besluiten over leven en dood hoort, kan ik me goed voorstellen dat de ombudsman zijn vragen wat scherper aanzet.

Niet omdat dat hemzelf zozeer zou helpen onze rechten beter te begrijpen en te beoordelen, maar vooral omdat dat leidt tot verantwoordingsdrang bij het bestuur.

En kennelijk helpt het, want in elk geval Wouter Bos voelde zich aangesproken. Dat geeft mij weer wat meer vertrouwen in de heer Bos, in tegenstelling tot mijn vertrouwen in de Rotterdamse ” driehoek”.

P.M.Langbroek

@CChMout

Nou meneer Mout, u gaat wel erg ongenuanceerd tekeer. Politiemensen hebben gericht moeten schieten, er is een aantal mensen gewond geraakt en er is een persoon doodgeschoten. Dat is op zichzelf al excessief en het getuigt niet van vooroordeel om dat zo te benoemen. Brenninkmeijer is geen rechter en mag als ombudsman ook algemene problemen in het openbaar bestuur publiekelijk aan de orde stellen. Dat zijn in dit geval de mensenrechten.
De ombudsman is ook niet aan dezelfde normen gebonden als een rechter. Hij hoeft zich niet te beperken tot onderwerpen waarover geklaagd wordt. Ook mag de ombudsman wijzen op de mogelijkheid om klachten in te dienen. Die beoordeelt dat ambt aan de hand van behoorlijkheidsnormen en dat is een ruimere categorie dan het recht.

Nou hebben we een ombudsman die in de schaarse checks and balances in ons staatsbestel zijn rol zichtbaar speelt en nou is dat op eens onprofessioneel – waar bent u bang voor?

Jan Muters.

Ik denk dat eerst onderzocht moet worden of die agenten wel een ijzertje bij zich mochten hebben.
Het geval wil namelijk dat tijdens het Ministerschap van [...] Remkes bleek dat 1 op de 7 agenten niet genoeg schietervaring had en dus niet bevoegd is om met een wapen over straat te lopen. Dat is dan zelfs crimineel gedrag.
Remkes zegde toe dat daar meteen werk van zou worden gemaakt. Remkes kennende is daar dus geen werk van gemaakt. Dat houdt in dat mogelijk 1 op de 7 Hoek van Hollandse Law Enforcers illegaal met een wapen rondliep.
Ook hier zou onderzoek naar gedaan moeten worden. Uiteraard met de nodige straffen als blijkt dat het zo is.