Belangrijk: Voor het goed functioneren van nrc.nl maken wij gebruik van cookies (meer informatie).
Hiervoor hebben wij wel eerst je toestemming nodig. Klik op de groene knop als je hiermee akkoord gaat.

'Fraudeurs' worden heimelijk bespioneerd, maar horen dat niet altijd achteraf

facebookEen nieuwtje dat vorige week gretig aftrek vond: een Canadese vrouw die met een depressie thuis zat, verloor haar uitkering vanwege de vrolijke foto’s die ze op haar Facebook-pagina had geplaatst. In Nederland controleren gemeentes eveneens het persoonlijke leven van uitkeringsgerechtigden. Ook heimelijk.

Volgens haar verzekeraar kon de vrouw best weer aan het werk gaan, aangezien ze ook feestjes bezocht, naar het strand ging en zich vermaakte met een paar mannelijke strippers. Op de foto’s maakte de vrouw geen depressieve indruk. Bekijk hieronder een Engelstalig nieuwsitem waarin onder meer de beruchte foto’s te zien zijn:

In Nederland zou dit ook kunnen gebeuren. Uitkeringsontvangers worden, bij een vermoeden van fraude, soms stiekem gevolgd of gefilmd. Dat gebeurt door de sociale recherche en heet formeel ‘heimelijke waarneming’. De gegevens die tijdens de waarnemingen worden verzameld, worden gebruikt voor een (her)beoordeling van het recht op een uitkering. Het gaat bijvoorbeeld om mensen die zeggen dat ze geen gezamenlijke huishouding voeren, maar dat wel doen. Of andersom. De personen die onderwerp zijn van zo’n fraudeonderzoek moeten hiervan achteraf wel op de hoogte worden gesteld. Dat gebeurt lang niet altijd.

Vorige week tikte het College Bescherming Persoonsgegevens (CBP) zeventien van de twintig onderzochte gemeenten op de vingers. Zij hebben de afgelopen jaren de wettelijke informatieplicht niet goed nageleefd, terwijl heimelijke waarnemingen een ‘ingrijpende inbreuk vormen op de persoonlijke levenssfeer van de betrokkene’. Lees hier de belangrijkste conclusies uit het rapport. Lees hier een artikel dat de Twentsche Courant Tubantia schreef over de gemeente Enschede en lees hier het CBP-rapport over Enschede. De rapporten over de andere gemeenten zijn te vinden via deze link.

In sommige gevallen werd verzuimd het Openbaar Ministerie om toestemming te vragen om een verborgen camera bij een woning op te hangen, iets wat volgens het CBP strafbaar is volgens de Wet bescherming persoonsgegevens: ‘Het inzetten van een camera ten behoeve van heimelijke waarneming zonder de instemming van de officier van justitie is strafbaar gesteld in artikel 139f en 441b van het Wetboek van Strafrecht.’

Inmiddels hebben de Tweede Kamerleden Naïma Azough en Ineke van Gent, beide van GroenLinks, Kamervragen gesteld aan de ministers van Justitie, Binnenlandse Zaken en Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Zij willen weten of de gemeenten, zoals het CBP stelt, strafbare feiten hebben gepleegd. En hoe leven sociale diensten elders in Nederland de privacyregels ten aanzien van heimelijke controles na?

De gemeente Enschede stelt dat zij haar leven inmiddels heeft gebeterd. Sinds februari van dit jaar worden mensen ongeacht de uitkomst van het fraudeonderzoek geïnformeerd over het feit dat zij stiekem zijn gevolgd of gefilmd. Daarvoor meldde de gemeente dat alleen aan burgers die daadwerkelijk bleken te hebben gefraudeerd.

Wat is volgens u belangrijker: privacy of het opsporen van fraudeurs? Moet iedereen die is gevolgd of gefilmd dat achteraf te horen krijgen? Of alleen degenen die zijn betrapt? Bent u wel eens onderwerp geweest van een fraudeonderzoek waarbij gebruik werd gemaakt van ‘heimelijke waarneming’?

Reageren? Nuanceren en argumenteren verplicht. Volledige naamsvermelding.

Geplaatst in:
Civiel recht
Lees meer over:
fraude
Kamervragen
privacy

13 reacties op ''Fraudeurs' worden heimelijk bespioneerd, maar horen dat niet altijd achteraf'

P. lamers

Er is nog maar één punt over waar Nederland ‘de Stasi’ niet evenaart en dat is in efficiëntie.
Geachte leden van de tweede kamer, wordt het niet eens tijd dat bij het overtreden van de wet door ambtenaren, dat deze mensen zich op persoonlijke titel moeten verantwoorden bij de rechter, nu vangt de politiek de klappen op en zijn er te weinig mogelijkheden om ‘foute’ ambtenaren aan te pakken.
Hoognodig want de meesten zijn ter goeder trouw en worden door collega’s die het niet zo nauw nemen met onze democratische rechtsstaat mede door het slijk gehaald, erger nog ze worden misbruikt door ‘de fouten’ als buffer om klappen op te vangen of als smoes om onder vervolging uit te komen.
Diegene die in het verhaal hierboven zonder toestemming te vragen aan het OM, een camera heeft opgehangen om te spioneren, dient zich wat mij betreft op dezelfde wijze te verantwoorden als elke andere burger die eenzelfde feit pleegt. Ik roep de politiek op om zo gauw mogelijk aan deze schandalige rechtsongelijkheid een eind te maken, het geleuter dat ‘de politiek’ verantwoordelijk is gaat al heel lang niet meer op in onderhavige gevallen!
Deze ambtenaren maken doelbewust illegale keuzes om zich op die manier; er dan wel makkelijk vanaf te maken, dan wel een hoge score te behalen om de eigen positie te verbeteren. Verwijtbaar eigenbelang dus!

C. Wildschut

Het is moeilijk te zeggen wat belangrijker is, maar als beginsel voor ordening in de maatschappij zou ik het recht op de persoonlijke levenssfeer graag hoger aanslaan dan het belang van opsporing van wat dan ook. Opsporing van fraude is ook belangrijk, maar misschien kan dat ook best zonder (grove) inbreuk op de privacy?
De regels omtrent het informeren van mensen op wie dergelijke methoden worden losgelaten zijn er niet voor niets. Het heeft alles te maken met te voorkomen dat we komen te leven in een politiestaat waarin alles en iedereen ongehinderd bekeken kan worden door de overheid (denk DDR). Onbestaanbaar in onze democratische rechtsstaat? Dat leek het in de Deutsche Demokratische (!) Republik aanvankelijk natuurlijk ook… evenals in de VS vóórdat de veiligheidsdiensten communisten gingen ‘jagen’.
Zulk afglijden begint steeds met de beste bedoelingen als het bevorderen van de rechtsorde, de veiligheid etc., maar met het vorderen van de tijd vliegt dan ook de verhouding tussen middel en het kwaad dat het bestrijdt uit de bocht.

Remy Lang

De inbreuk op de privacy wordt hoe dan ook gemaakt.

De meldingsplicht bestaat ten aanzien van alle heimelijke waarnemingen, ook in die gevallen dat de verdachte (mogen we hier formeel van een verdachte spreken?) uiteindelijk geen fraude blijkt te hebben gepleegd.

Daarom moet mijns inziens elke heimelijke waarneming, ongeacht het vervolg, achteraf bekend gemaakt worden.

In de gevallen dat de verdachte wel fraude blijkt te hebben gepleegd lijkt me melding hoe dan ook plaats te moeten vinden voordat de verdachte gehoord wordt in het kader van het opstellen van de beslissing.

T vd Werf

Om eerlijk te zijn doe ik het zelf liever ook, iemand achteraf inlichten.

Al is het alleen maar om het probleem op de juiste manier te tekkelen, en in de toekomst te voorkomen.

Bovendien, ook de controleur kan fout zitten, en als hij dat ook meldt, komt dat bij de gecontroleerde ook anders over.

Ik ken zelf ook teveel mensen die in de ziektewet bij een ander aan het klussen waren, waar door iedereen schande over gesproken werd.

Alleen niet met de dader zelf, want dat durfden ze niet.

Iemand moet dat doen, dus een gemeente of uitkeringsinstantie is dan de betere route.

Lia de Wit

Een idee zou zijn om samenwoners een volledige eenpersoonsuitkering à 70% te geven. Dat voorkomt hoge kosten voor een opsporingsapparaat. Het draagt ook bij aan de noodzakelijke doorstroming op de huurwoningmarkt. Mensen kunnen immers zonder problemen en afhankelijkheid met iemand anders een huishouding voeren.

W. Wilkens

M.i. is in de vraagstelling een onjuiste tegenstelling besloten, want het gaat niet zozeer om privay, maar om rechten en plichten van hen die op de een of ander manier met de staatsambten in aanraking komen. Mocht daar overigens iets niet volgens de regels zijn gegaan dan zal over het algemeen wel geconcludeerd worden tot een onevenredige aantasting van de privésfeer, maar dat is niet waar het in eerste plaats om gaat.
Waar het om gaat is of een ontvanger van een uitkering, subsidie of andere tegemoetkoming van de staat heeft te voldoen aan bepaalde voorschriften. Vervolgens is het de vraag op welke wijze die worden gecontroleerd en door wie. Hierbij speelt de aard van de regeling een rol die in beginsel behoort te bevatten welke (dwang)middelen zijn toegelaten. Ongeveer zoiets als bij strafvordering.
In die regeling zijn als het goed is de aard van de tegemoetkoming en de middelen van toezicht afgewogen, evenals de ingrijpendheid hiervan
(proportionaliteit en subsidiariteit).

Hieruit volgt al dat het niet zo is dat tot iedere prijs alles van een ontvanger van een uitkering o.i.d. mag worden gecontroleerd.
Er zijn grenzen die zijn afgebakend door het recht, maar kennelijk speelt de rechtsstatelijkheid in het huidige tijdsgewricht voor de staat en zijn onderdelen niet zo’n grote rol meer.
Wat overigens geen pleidooi is voor het plegen van fraude, verduistering of diefstal.

Jessica van Eijs

Ik krijg al de kriebels van al die camera’s in de openbare gebieden (waarvan ik durf te betwijfelen of ze überhaupt de veiligheid verbeteren), maar dit is toch bijna een surrealistische zaak. De gemeente hangt een camera bij mijn deur om te kijken of ik niet te vrolijk en fit mijn deur uit huppel.
Ik vind eigenlijk dat dit soort ‘heimelijke waarneming’ helemaal niet mag, althans niet voor het opsporen van fraude. Daar moeten toch andere manieren voor te vinden zijn?
Ik stel voor mensen hiervan vooraf op de hoogte te brengen, dan kunnen ze meteen hun leven beteren of bezwaar aantekenen. Kun je hiertegen eigenlijk bezwaar aantekenen? Is er wetgeving tegen stalken en zo ja, dan vrees ik dat de overheid daar zo onderhand mee aan te klagen valt.

W. Wilkens

In aanvulling op mijn eerdere reactie, maar dat spreekt voor zich:

Uiteraard behoort iedere burger die onderwerp van enige vorm van onderzoek of controle door een staatsambt is geweest, hierover te worden geïnformeerd.
Geheime onderzoeken behoren in een democratische rechtsstaat niet thuis.
Zoals Locke het kernachtig uitdrukte: “De staat is er voor de burger en niet andersom!”

Of ik onderwerp van onderzoek o.i.d. is mij onbekend, maar had het in dat geval graag geweten.

Frits Scheffer

Peter r. de Vries doet ook heimelijk onderzoek naar burgers. Ik las zojuist dat Michel Kraay jarenlang opsporingsinformatie en feitenmateriaal leverde aan Peter R. de Vries: gegevens van af- en bijboekingen, PIN-locaties, voormalig werkgevers, kentekens, geheime telefoonnummers en complete strafbladen. Kraay zijn werkwijze leidde er toe dat hij werd gearresteerd en werd veroordeeld tot een gevangenisstraf van half jaar voor overtreding van de privacywet. Maar de opdrachtgevers bleven buiten schot. De Wet Bescherming Persoonsgegevens is op de journalistiek wel van toepassing, maar van overheidswege is er geen controle op de naleving hiervan. Lees alles over de dubieuze methodes van peter R. De Vries in de Nieuwe Revu http://www.michelkraay.nl/michel-kraay-media.php?Section=DeRevu

Rob Zijlstra

Voor de meervoudige strafkamer van de rechtbank in Groningen stond onlangs een bevriend stel (hij 70 jaar, zij 64) terecht op verdenking van bijstandsfraude. De verdenking was gebaseerd op een anonieme tip. Alle mogelijke opsporingsmiddelen werden ingezet: observatie, een camera gericht op de voordeur, het horen van buren en het opvragen van gegevens met betrekking tot de digitale huisvuilregistratie. Tegen de man en de vrouw werd een jaar onvoorwaardelijke gevangenisstraf geeist, de rechtbank accepteerde de aangevoerde bewijzen, maar legde de maximale werkstraf van 240 uur op (en vier maanden voorwaardelijke celstraf). Na vragen vanuit de gemeenteraad heeft de gemeente Groningen de huisvuilregistratie tijdelijk afgeschermd voor strafrechtelijk onderzoek.

Het verslag van de rechtszaak: http://robzijlstra.wordpress.com/2009/10/27/de-heilsoldate-en-haar-chauffeur/

rob zijlstra,
rechtbankverslaggever Groningen

Koen Versmissen

De vraag aan het eind van het blog veronderstelt ten onrechte een belangentegenstelling: privacy vs. het opsporen van fraudeurs. Het gaat hier echter om het inlichten van mensen nádat de opsporing heeft plaatsgevonden. Dit staat niet in de weg aan het opsporen op zich, maar wél aan het gebruik van dubieuze en illegale opsporingsmethoden. Een prima zaak.

Sjuul van Dissel

Ben blij dat er nu eindelijk een onrecht wordt belicht dat mij al een lange tijd bezig houdt.
Als dan zo een sociale dienst na een langdurige en ook heimelijke controle, met ondersteuning van een Stasiklikkerijlijn niks frauduleus vindt, dan weet die er nog wel twee keer raad mee.
1 als namelijk die Stasicontrole van een sociale dienst nog een keer Kafkaaans wordt gecontroleerd met een 8 á 12 maandelijkse hercontrole van een cliënt van s.z. Vanzelfsprekend is er nooit wat gevonden aangezien cliënt de wet kent.
2 kan het nog erger met het wisselen van de wacht, van Sociale bijstandswet naar Wet Werk en Bijstand. Toen werd door s.z. gesteld dat alle gegevens opnieuw diende te worden bewezen, over een onbeperkt aantal jaren terug. Deze omgekeerde bewijslast, die nota bene door cliënt alleen met hun eigen (s.z.)rapporten bewezen kon worden dient nog steeds in hoger beroep. Om de reden van de periode van twee en een half jaar dat er geen uitkering werd uitbetaald tijdens de bezwaar en beroep procedures.
Met het toch zeer onwenselijke gevolg dat er nu schulden zijn ontstaan en het daardoor tot een loon(uitkering)beslag veroordeling is gekomen. Wat voor cliënt in die situatie een zware straf is , en onverdiend.
Deze zaak dient al vier en een half jaar. Cliënt (62) is zich ervan bewust dat hier reageren niets aan het feit verandert, dat elke willekeurige beambte iemands leven op een dood spoor kan zetten. Door iemand zonder bewijzen of veroordeling voor een crimineel te houden. Met geen ander doel dan cliënt volledig kaal te plukken.
D.w.z., cliënt voor zogenaamd verwijtbaar weigerachtig te houden tot het geven van informatie die nota bene alleen zijzelf kunnen hebben gearchiveerd. Want welk normaal mens legt een archief aan over het eigen leven. Een Stasimens?
Mijn ervaring is dat door overheden tegenwoordig grof misbruik wordt gemaakt, zelfs zonder heimelijke spionage.
Wellicht dat dit cliënt’s laatste reactie is in deze, want gaat er psychisch aan kapot.

P. lamers

Je vraagt je wel eens af of de kosten van de controles wel in verhouding staan tot het eventueel te frauderen bedrag.
Ik zou dat wel eens uitgesplitst willen zien.
Dus; Hoeveel kost de controle? inclusief de gewerkte uren van de controlerend ambtenaar.
Hoeveel zaken blijken geen fraude te hebben aangetoond, maw hoe hoog is het scoringspercentage?, een term waar ik zelf niet enthousiast van wordt maar die bij betrokken diensten wel gehanteerd wordt, alleen laat men vaak de negatieve (men bedoeld de niet aangetoonde gevallen) uitkomsten weg of verdoezeld ze wijselijk, nog een reden om achteraf niets te melden!
Hoeveel zaken blijken wel met fraude te maken hebben?
En wat is het totale fraudebedrag?

Je kunt het ook niet onderzoeken want de gemiddelde Nederlander voelt ook wel aan zijn water dat de kosten niet in verhouding staan tot het opgespoorde bedrag, maar vooral een stelletje minkukels, die graag machthebbertje spelen, aan de gang houdt.