Belangrijk: Voor het goed functioneren van nrc.nl maken wij gebruik van cookies (meer informatie).
Hiervoor hebben wij wel eerst je toestemming nodig. Klik op de groene knop als je hiermee akkoord gaat.

Ontslaggronden voor rechters: gebrek aan kennis en vaardigheden. En dronken rijden.

blaastestEen rechter die ‘achteraf bezien’ een onjuiste beslissing nam, kan niet ontslagen worden. In de ophef na de Saban B. kwestie zegt Jan Watse Fokkens, procureur-generaal bij de Hoge Raad, dat ‘wetten, verdragen en internationale richtlijnen’ een vordering tot ontslag onmogelijk maken.

Lees hier het uitgebreide persbericht, dat reageert op de publiciteit na een uitspraak van het Hof Arnhem. Daarbij werd een verdachte van geweld en vrouwenhandel een week uit voorarrest vrijgelaten. Lees hier een samenvatting van de kwestie in een commentaar.

Fokkens centrale argument is dat de rechter bij het vellen van een oordeel niet moet hoeven nadenken over zijn baan. In een typische Hoge Raad zin met veel komma’s schrijft hij: “Als een rechter het risico loopt te worden ontslagen ingeval hij een uitspraak doet die naar zijn oordeel in overeenstemming is met het recht, maar die in politieke en/of maatschappelijke kringen als onjuist wordt aangemerkt, zullen de betrokken procespartijen terecht vraagtekens zetten bij de onafhankelijke beoordeling van hun zaak.”  ’Wiens brood men eet, diens woord men spreekt’, die indruk mag nooit gewekt worden, zeker niet bij de procespartijen.

Op iedere regel is echter een uitzondering. Als praktijk (?) voorbeeld geeft de PG rechters die hun vakkennis niet bijhouden waardoor ze “stelselmatig oud recht toepassen”. Maar ook dan zijn het niet de foute beslissingen die ontslaggrond vormen, maar het kennelijk ‘ontbreken van de nodige kennis en vaardigheden’. En de rechter moet daar tijdig op zijn gewezen en de kans om zich te verbeteren niet hebben aangegrepen. De foute juridische beslissing wordt  gecorrigeerd door een hogere rechter. De personele kwestie die er achter zit door de Hoge Raad.

In het jaarverslag van de Hoge Raad, dat hier is te vinden staat op pag. 142 de praktijk beschreven. Twee rechters namen onder druk van de PG zelf ontslag wegens alcoholmisbruik in het verkeer en ‘bijkomende omstandigheden die de misdraging ernstiger maakten’. Er is één rechter ontslagen die ‘langdurig arbeidsongeschikt’ was. Met twee andere zieke rechters kwam het niet zover, omdat die zelf ontslag namen. Eén niet functionerende rechter overleed.

Klaagt men veel over rechters? De PG ontvangt gemiddeld 50 klachten per jaar. Hij stuurt ze het liefste terug naar de gerechten zelf, om ze daar te laten afhandelen, zo schrijft hij op pag. 144. En wat zou er daar mee gebeuren? Dat is niet makkelijk te achterhalen. De grootste rechtbank, Amsterdam, zegt er op z’n website niets over. De rechtbank publiceert geen eigen jaarverslag, maar alleen een summiere bijlage, over 2005 (!). De rechtbank Den Haag doet meer, met een apart jaarverslag Klachtafhandeling 2008. Er werden daar 155 klachten ingediend. Ook de rechtbank Rotterdam publiceert een dergelijk overzicht: 82 klachten.

Maar of een gerechtsbestuur van de klachten iets leert en of het sancties treft? Het wordt niet verteld. De rechtbank Utrecht houdt zich helemaal stil. Sinds 2007 ‘verschijnt geen apart publieksjaarverslag’ luidt de droge mededeling. Vond men het welletjes? Wie een klacht wil indienen kan dat via internet doen. Op rechtspraak.nl is per instantie in de navigatiebalk onder ‘Bezoekers’ het veld ‘Ik heb een klacht’ te vinden. Wie daar op klikt komt in een digitaal klachtenformulier terecht.

Wie heeft ervaringen met het indienen van een klacht bij een rechtbank of  gerechtshof? Vindt u de rapportage door de gerechten voldoende?

Reageren? Nuanceren en argumenteren verplicht. Volledige naamsvermelding.

Geplaatst in:
Staatsrecht
Lees meer over:
Hoge Raad
integriteit

9 reacties op 'Ontslaggronden voor rechters: gebrek aan kennis en vaardigheden. En dronken rijden.'

Jan Groenewold

Op zich heb ik moeite het standpunt te begrijpen “dat de rechter bij het vellen van een oordeel niet moet hoeven nadenken over zijn baan.” Ten grondslag aan dit standpunt ligt onder andere de gedachte dat angst voor ontslag een slechte drijfveer zou zijn voor de prestaties van de rechter. Echter in alle andere beroepsgroepen, inclusief de medische, is er altijd de mogelijkheid ontslagen te worden bij slechte prestaties, waarom dan niet bij de rechter? Iedereen weet dat wanneer hij of zij niet presteert, m.a.w. zijn positie niet waardig is, de kans loopt zijn of haar positie kwijt te raken. Behalve de rechter, met steun van de Hoge Raad. Deze angst lijkt mij een hele gezonde drijfveer om scherp te blijven. De rechter lijkt zich te willen onttrekken aan normale maatschappelijke principes en dat is niet goed voor de geloofwaardigheid van de rechtspraak. Immers, waarom zou je nog vertrouwen hebben in een rechter als je weet dat hij of zijn collega`s ondanks verkeerde beslissingen gewoon kunnen blijven zitten? Dus naast dronken rijden en gebrek aan kennis en vaardigheden lijkt ook wanprestatie mij een mogelijke grondslag voor ontslag van de rechter.

Jur de Jong

Het Jaarverslag van de Raad voor de Rechtspraak heeft het over 1094 klachten in 2008 (p 77). Grofweg de helft daarvan wordt inhoudelijk behandeld. Daarvan wordt twee op de vijf gegrond verklaard. In totaal ging het om 200 gegrond geachte klachten in 2008. Dit zijn landelijke cijfers.

Cijfers over aantallen klachten en afhandeling op niveau van rechtbanken en gerechtshoven zijn niet voorhanden.

Voor een beeld van de rechtbank in Utrecht kan in combinatie met de publicatie Kerngetallen Gerechten 2008 van de Raad voor de Rechtspraak nog wel een schatting gemaakt worden van het voorkomen van klachten (6,9 klachten per 10.000 zaken, tegenover een landelijk gemiddelde van 4,1 klachten, zie p 29). Het aandeel gehonoreerde klachten is met 13% wel lager dan het landelijk gemiddelde van 19%.

W. Wilkens

Om goed te kunnen begrijpen, wat Fokkens bedoelt, is het belangrijker te zien wie het schrijft dan wat er wordt geschreven. Immers, Fokkens maakt deel uit van de rechterlijke organisatie en preekt dus eigenlijk voor behoud van de status quo waar het gaat om externe controle van de rechter door middel van bijvoorbeeld het wrakings-, klacht- of, in het uiterste geval, ontslagrecht. Dat natuurlijk met een beroep op het gekende nationale en internationale recht, want we leven natuurlijk niet in één of andere dictatuur.
Op dit moment beoordeelt een rechter het werk van zijn collega en, gegeven de situatie dat men in de redelijk besloten werkkring van de rechterlijke macht wat cultuur en systeemdruk betreft op elkaar is en blijft aangewezen, heeft wraking van rechters of een klacht tegen hen geen reële kans van slagen. In die gevallen waarin het al komt tot een ontslag, zijn de gronden en omstandigheden bovendien te schimmig om hierin een lijn te kunnen ontdekken of is het slechts voor insiders bekend wat er is gebeurd en over wie het gaat. Yvonne Keuls heeft jaren geleden letterlijk eens een boekje open gedaan over het doen en laten van een ontucht plegende kinderrechter die toch vrij lang ongestoord zijn gang kon gaan. De rechtsprekende rechter die voor zijn bouwondernemende broer een gunstige uitspraak deed of (niet) personele nasleep van de Schiedammer Parkmoord zijn redelijk bekend, terwijl het toch om vergrijpen ging die ernstig genoeg waren om in te grijpen. In ieder geval in alle openbaarheid kenbaar te maken waarom er niet werd ingegrepen. Maar er is geen openbaarheid zonder openheid en dus koestert de rechter zich verder in alle onafhankelijkheid en onafzetbaarheid. Dat in de wetenschap dat hem de hand boven het hoofd wordt gehouden. Ingegrepen wordt er slechts als de media aanhoudend berichten over ontoelaatbare situaties en dan ook pas als het echt niet anders kan.
De praktische gang van zaken is nu zo dat de rechtzoekende bij wraking in de meeste gevallen wordt afgescheept met de bezwering dat het middel niet is bedoeld als rechtsmiddel. Na het indienen van een klacht ontvangt men doorgaans òf geen bericht òf standaardoverwegingen die neerkomen op ongegrondverklaring van de klacht. Ontslag valt onder de mantel der liefde van de Hoge Raad en is per definitie niet controleerbaar.

Uiteraard doet de rechterlijke organisatie, waarvan het OM eveneens deel uitmaakt en in zoverre ook redelijk deelt in de onaantastbaarheid van de zittende magistraten, alles om de situatie te houden zoals zij is. De jaarverslagen van de rechterlijke ambten bevestigen dit beeld slechts en geven het zoveelste voorbeeld hoe de rechterlijke macht iedere vorm van controle of toezicht door buitenstaanders af wenst te houden. Zij heeft geen enkele behoefte om enige vorm van legitimiteit na te streven; die neemt men tot nader bericht als vanzelfsprekend aan.
Pogingen om enige vorm van controle toe te laten in de vorm van lekenrechtspraak, in veel geciviliseerde landen als Denemarken en de Bondsrepubliek Duitsland een heel normaal verschijnsel, heeft de rechterlijke macht tot heden succesvol weten af te houden. Ook het wetsvoorstel om het doen en laten van de rechterlijke macht te laten vallen onder de jurisdictie van de Nationale ombudsman leden tot heden schipbreuk. Terwijl het toch om een Hoog College van Staat gaat dat door het parlement wordt benoemd en dat dus niet de eerste de beste is.

Hier is duidelijk een situatie aan de orde waar het ingrijpen van de wetgever is vereist. Dat men vervolgens niet te lichtvaardig ontslag komt door een enkele fout begrijpt intussen ieder weldenkend mens. Alleen bij de rechterlijke macht lokt alleen al een bericht over eventueel ontslag de zoveelste paniekreactie uit.
Het beste bewijs dat men daar nog steeds een beetje wereldvreemd is.

C. Wildschut

Om een rechter zijn werk te kunnen laten doen, moet hij juist níet bedreigd worden met ontslag. De drempel kan bijna niet hoog genoeg zijn! Wanneer is een rechter geneigd tot niet onafhankelijke vonnissen? Als hij daar een belang bij heeft natuurlijk. Een rechter die er rekening mee moet houden dat hij over 6 jaar een andere baan moet zoeken, is vanzelfsprekend vatbaarder voor de kapitaalkrachtige boven- of onderwereld. Niet de bedoeling lijkt mij. Als een rechter erop mag vertrouwen dat hij vanaf zijn benoeming tot aan pensioen recht kan spreken, is die financiële impuls er niet – hij wordt onafhankelijk. Precies zoals we het willen.
Natuurlijk, (geestelijke) ongezondheid of onwetendheid moet een reden zijn om een rechter te ontslaan. Maar laten we dat ontslag dan niet overlaten aan de politiek georienteerde en juridisch onbenullige heren en dames in Den Haag, waar de waanzin van de dag regeert. Nu zitten er misschien (al twijfel ik daarover) redelijk denkende mensen, over 4 jaar kan dat heel anders zijn. Stel je voor, Wilders wordt straks veroordeeld, hij komt aan de macht en ontslaat de rechters die hem veroordeelden. Of Wilders wordt straks vrijgesproken, Pechtold komt aan de macht en ontslaat de rechters die vrijspraken. Dat kunnen, mogen, en willen we niet hebben.
De kring van rechtsprende magistraten is bovendien nu ook weer niet zo klein dat het een ons-kent-ons-en-houdt-elkaar-de-hand-boven-het-hoofd-spelletje is. En de organisaties van OM en Rechtspraak zijn toch écht gescheiden. Dus, houden zo.
@#2: Beste heer/mevrouw Wilkens, de wraking ís ook geen rechtsmiddel (=toetsing van een rechterlijk oordeel), maar een garantie voor onafhankelijke rechtspraak. Dat het door sommigen wel als rechtsmiddel misbruikt wordt, doet daar niet aan af.

W. Wilkens

@ 3 Wildschut

Toegegeven, een rechterlijke macht die de speelbal wordt van de politiek, zou men niet moeten willen, al is dat natuurlijk nooit te voorkomen. De geschiedenis is overigens vol van voorbeelden waar dit (elders) wel het geval was of is. De perikelen in ons land rondom de Hoge Raad tijdens de bezettingstijd tonen dat ook wel aan. Zijn beruchte Toetsings-arrest, waarin hij de bezettingsmaatregelen had gelijkgesteld met Nederlandse parlementaire wetgeving, waarover straks nog een opmerking, heeft de leden van de Hoge Raad terecht in diskrediet gebracht.
Anderzijds is het natuurlijk ook niet zo, en ik denk dat u de eerste zult zijn om dit te beamen, dat de rechter met de rug naar de maatschappij zou moeten staan. Al krijgt men soms de indruk wel dat hij zich als speciaal afgezant van het recht wel aanspraak op maakt. Hij is, hoe dan ook, zeker beïnvloedbaar en dus vormt de rechterlijke macht, want dat lees ik toch ook een beetje in uw reactie, zeker niet een elite die een soort eeuwige Waarheid beschermt tegen oprukkende horden. Het zijn mensen als u en ik die even zo gevoelig zijn voor (financiële) prikkels als ieder doorsnee mens. Ik wees al op een paar voorbeelden, maar noem hier nog de affaire Chipshol. Hierin is rechter Westenberg jarenlang de handen boven het hoofd gehouden, terwijl hij zich op kosten van de gemeenschap, wie kan dit al?, kon verdedigen. Toen dit door externe druk niet langer viel vol te houden, is zijn aftreden met veel schimmigheid aangekondigd, in ieder geval niet met een ruiterlijke erkenning dat zijn handelen als rechter niet door de beugel kon (zie persbericht 21 aug. 2009). Alleen op statistische gronden mag men dus aannemen dat dit soort zaken niet op zich staat, het blijkt regelmatig uit de media; niet uit spontane mededelingen van de rechterlijke organisatie zelf. Burhoven Jaspers maakte jaren geleden al met een zelfgemaakt register zichtbaar dat er talrijke banden en bindingen van rechters waren die uiterst verdacht waren. Uiteindelijk zag de rechterlijke macht zich op aandringen van de Tweede Kamer genoodzaakt zelf een register in te voeren, iets wat de rechters eerste jarenlang hadden weten af te houden De klachten over het bijhouden hiervan zijn nadien overigens nooit verstomd (Overigens parlementariërs die u aanduidt als onbenullig, maar die wel zijn gekozen, wat voor u, wellicht als aangestelde binnen de rechterlijke macht, in dat geval inderdaad een onwerkbaar fenomeen moet zijn. In de VSA worden veel rechters overigens ook gekozen en maar kan toch niet volhouden dat het er in zijn algemeenheid een chaos is).
Ik denk dus dat uw opmerkingen over de grootte van de kring, terwijl u kunt weten hoe universitaire banden en de ‘vriendenkringen’ werken, ook niet serieus gemeend kan zijn. Zeker niet, wanneer u eens de moeite zou nemen de namen te lezen van de commissie die de leden van de rechterlijke macht benoemt. Bovendien: zo groot is Nederland nu ook weer niet!
Daarom pleit ik er steeds voor dat de rechterlijke macht door externen, de burgers, permanent wordt gecontroleerd, want, en daar ging het in het bewuste artikel over, publicatie over klachten en klachten heeft slechts een sporadisch karakter.
Ik ben het dus wel met u eens dat de zittende en staande magistratuur zijn gescheiden; op papier dus. Zij hebben, en dat is meer de praktische kant van de medaille, zoals u bekend is, een gezamenlijke vereniging waar men elkaar regelmatig ziet en spreekt. Dus, ja…

Overigens weet ik uit eigen ervaring wat het middel van wraking inhoudt, maar dat was niet waar het mij om ging, zoals u had kunnen lezen.
Ik wees erop, en kan hiervoor bogen op enige praktijkervaring, dat men in de meeste gevallen na een wrakingsverzoek wordt heengezonden met de obligate mededeling dat het geen rechtsmiddel is.
Dat dit niets met de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht te maken heeft, weet u intussen denk ik zelf ook wel. Dat blijkt alleen al uit het gegeven dat collega’s oordelen over het handelen van een senior collega, wat in mijn geval een keer gebeurde, en dat leidt binnen een redelijk besloten gezelschap waar ons-ons kent en op elkaar is aangewezen, nooit tot enig resultaat.
Gegevens over wrakingen worden, voor zover ik weet, helemaal niet bijgehouden, of het zou kortgeleden moeten zijn veranderd.

C. Wildschut

@4 Wilkens
Zelf heb ik geen enkele ervaring met wrakingen, ik kan daar verder eigenlijk niets over zeggen, dus dat doe ik dan ook maar niet meer.
Wat het overige betreft, lijkt het erop dat onze meningen niet zo ver uiteenlopen. Leden van de rechterlijke macht moeten in staat gesteld worden om onafhankelijk te functioneren. Dat de rechtspraak in het algemeen en de rechter door de samenleving wordt gecontroleerd lijkt me verder een goede zaak.
Waar het problematisch wordt, en ik vermoed dat u dat ook wel met mij eens bent, is als een individuele rechter in een individueel geval wordt gecontroleerd; de rechter is immers namens de samenleving aangesteld om over een geschil te oordelen. Het geeft dan geen pas om achteraf over die individuele rechter te vallen als het resultaat niet is zoals gewenst. Maar dat is wel eens de algemene tendens in berichtgeving en reacties op publieke fora. Het wordt pas anders als een individuele rechter (of de rechtspraak in het algemeen) structureel onjuist oordeelt. Wat vervolgens een onjuist oordeel is, is grotendeels afhankelijk van bestaande wetgeving en jurisprudentie (waaraan de rechter immers gebonden is). Daarom is het van belang dat de controle in de vorm van berispingen of zelfs ontslag wordt verricht door mensen die daarvan verstand hebben en is de controle van de samenleving in dat opzicht onvoldoende.
Overigens kan ik u uit eigen ervaring – hoewel ik niet in de rechterlijke macht ben aangesteld – vertellen dat naar die maatschappelijke controle wel degelijk wordt geluisterd door de rechtspraak; dat komt dan alleen weer niet met zoveel woorden in een vonnis te staan, maar is wel af te leiden uit bijvoorbeeld de veelheid aan persberichten op rechtspraak.nl en zal ongetwijfeld een rol spelen in de besluitvorming over een zaak. Zoals eerder opgemerkt, rechters zijn ook mensen en evengoed onderdeel van de maatschappij die hen controleert.

W. Wilkens

@ 5 Wildschut

Ik denk dat we het eens zijn over te veel aandacht voor een incidentele uitspraak. Ik vrees dat het daar wel een beetje ophoudt, getuige de reacties die wij elkaar (in) direct over en weer toezenden.
Waar een fundamenteel inzicht blijft bestaan, tenminste dat leid ik af uit uw opmerking dat de rechter ‘door de samenleving’ wordt benoemd, is dat ik van oordeel ben dat de rechter niet alleen recht behoort te spreken. Ik ben voorstander van medeberechting (controle) door (het ambt van) de burger. Hij (het) is naar mijn oordeel de (het) enige (ambt) die (dat) hiervoor in aanmerking kan komen, gegeven ons systeem van de scheiding der machten met haar checks and balances die bij de totstandkoming van een uitspraak. Een en ander overeenkomstig Montequieu, zoals dat bijvoorbeeld in: Engeland, België, Denemarken en de BRD heel normaal is.
De omgang binnen de rechterlijke macht met bijvoorbeeld: openheid, ongeoorloofde praktijken en contacten, e.d., zaken dus die regelmatig aan de orde komen in allerlei varianten in dit soort rubrieken van het NRC, hier speciaal de openheid over ontslag en klachten, vragen om een voortdurende, externe controle door anderen dan collega’s. Dat gebeurt (bijna) nergens en hoort ook voor de derde macht te gebeuren die nu heer en meester is in een afgebakend gebied dat kennelijk niemand mag betreden.
Dat behoort m.i. in een democratische rechtsstaat niet.

mr drs R. Winter

Corruptie van een kantonrechter is moeilijk te bewijzen, dus een klacht heeft dan ook weinig zin lijkt mij.
Ik las een vonnis van een kantonrechter, die weigerde de kantonrechtersformule toe te passen bij een ontbindingsverzoek bij 22 jaar dienstverband zonder enig verwijt aan de werknemer. Er zijn duidelijke aanwijzingen voor corruptie van deze kantonrechter.

de Hond

Alleen al het feit dat wordt tegengehouden om alles wat wordt gezegd en gedaan in een rechtszaal op te nemen geeft de rechter de macht om het proces verbaal naar zijn vonnis te schrijven waardoor jij bij de hoge raad niet kan aan tonen dat het OM bewijs achter houdt want het is dan z.g. nooit ter sprake gekomen en dus niet vatbaar voor cassatie.Rechters zijn mensen en die moeten gecontroleerd worden, met de moderne technologie is alles goed vast te leggen.