Belangrijk: Voor het goed functioneren van nrc.nl maken wij gebruik van cookies (meer informatie).
Hiervoor hebben wij wel eerst je toestemming nodig. Klik op de groene knop als je hiermee akkoord gaat.

Digitale handhaving zorgt ook voor fouten

flitspaalSoms heeft de computer van de staat een eigen wil. In twee recente zaken moest de rechter een conflict tussen de burger en de computer beslechten. Een op hol geslagen flitscamera dupeert een automobilist en de gemeentelijke bevolkingsadministratie mag onbekende geboortedata niet aanpassen.

In Oldeberkoop werd eind augustus een stilstaande auto die bij een verkeerscamera geparkeerd stond, ruim 40 keer geflitst. Lees hier het bericht in de Leeuwarder Courant. De automobilist kreeg van het Centraal Justitieel Incasso Bureau de opdracht zo’n 8000 euro te betalen. Zijn advocaat, Hans Anker, schrijft op zijn kantoorsite het opmerkelijk te vinden dat niemand controleert wat de computer uitspuugt. Kennelijk werd de geparkeerde auto (en de flitspaal) door 40 hardrijders gepasseerd. De echte overtreders gaan dus vrijuit, aldus Anker. Hij vraagt om een excuus van de staat voor zijn cliënt. Nog een geluk dat het CJIB de boetes niet alvast zelf had afgeschreven van de rekening van de burger, zoals kennelijk tegenwoordig gebeurt. Zie hier de RTL-reportage.

In Zoetermeer liep een buitenlandse ingezetene aan tegen de software (en de regels) van de Gemeentelijke Basis Administratie. Deze man kende wel zijn geboortejaar (1972), maar niet de precieze datum. Volgens de regels werd hij daarop ingeschreven met de geboortedatum 19720000. Een complete, maar fictieve geboortedatum – vaak wordt voor 1 januari of 1 december gekozen – werd niet toegestaan.

Dat bezorgde de man veel problemen bij allerlei andere instanties. Hun computers accepteerden een geboortedatum met ‘te veel’ nullen niet. Lees hier een bericht. De man kwam daarom niet voor gemeentelijke voorzieningen in aanmerking. Zowel de rechtbank als de hogere bestuursrechter constateerden eind september dat het zogeheten Besluit Vaststelling Systeembeschrijving GBA een fictieve datum niet toeliet. Zie deze uitspraak van de Raad van State. Iedereen is er ongelukkig mee, maar de wet schrijft het nu eenmaal voor. De man blijft gedupeerd. Alleen de wetgever kan het oplossen.

In zijn jaarverslag over 2008 schrijft de Nationale Ombudsman afkeurend over de ‘rigiditeit’ van registratiesystemen waardoor ‘correctie vrijwel onmogelijk’ is. En de ‘keten informatisering’ waarvan burgers en overheid volledig afhankelijk worden.  Zijn kritiek trof de kwestie van het slachtoffer van identiteitsfraude, die de autoriteiten er  niet van kon overtuigen dat een crimineel zijn personalia steeds opgaf. Zie dit blog eerder.

Wie kent meer curieuze voorbeelden van digitale handhaving per computer zonder menselijke maat? Lees ook hoe deze gedetineerde drie keer zijn straf moest uitzitten voordat Gevangeniswezen geloofde dat de eigen computers hadden gefaald.

Reageren? Nuanceren en argumenteren verplicht. Volledige naamsvermelding.

Geplaatst in:
Bestuursrecht
Lees meer over:
nationale ombudsman
Raad van State

12 reacties op 'Digitale handhaving zorgt ook voor fouten'

Jessica van Eijs

Niet een voorbeeld van rigiditeit van de overheidsadministratie, maar juist een van een curieuze flexibiliteit. Ik heb als menig katholiek keurig drie doopnamen gekregen, maar een oververheugde vader die mij aanmelde zette tussen de tweede en derde naam een streepje. Bij de toewijzing van mijn sofi-nummer dacht ik van de belastingdienst te leren dat ik dus nu blijkbaar twee voornamen heb (tweede en derde tellen als een). De laatste tijd krijg ik echter toeslagen post met drie voorletters en belastingaanslagen met twee. Het maakt mij niet veel uit, maar je gaat je afvragen hoe zo’n administratie in elkaar zit.

Wim Ton

Ik kan me er iets bij voorstellen. Ik heb een paar jaar administrative systemen geprogrammeerd. Wanneer iedereen op SOFI nummer geregistreerd wordt is er geen probleem, maar veel bestaande systemen hanteren hun eigen nummersysteem en omzetten is te veel werk en brengt weinig voordelen. Ook vinden de meeste mensen het opschonen van bestanden stomvervelend werk. De grofste fouten kan je er vaak in een tempo van 10/minuut uithalen.
Het hele onderwerp ‘data kwaliteit’ is sowieso een stiefkindje.

Ronald de Rooij

Alle gegeven voorbeelden zouden niet mogen bestaan. De ombudsman heeft gelijk. Vooral de uitspraak van de Raad van State heeft mij hogelijk verbaasd. Ik zou ermee naar het Europees Hof van de Rechten van de Mens gaan. Een dergelijke hoge rechter dient zich allereerst af te vragen wat “rechtens” is, niet wat er letterlijk in de wet staat. Helaas voor de appelant had de Raad van State op 30 september blijkbaar een slechte dag en speelde op eerste divisie niveau in plaats van op eredivisieniveau. Rechtens is natuurlijk dat hier recht gedaan moet worden en niet de regels letterlijk toegepast moeten worden. De Raad van State is tot een dergelijke uitspraak bevoegd en dat had in dit geval moeten gebeuren !

j jantzen

Gelukkig zijn er nog vele overheidsdienaren die de burger welgezind zijn. Maar er zijn er ook heel veel die bang zijn dat als ze de regels niet strikt volgen, ze er later problemen mee krijgen.
2 Voorbeelden van Kafka:
- ik moet elke maand via internet loonbelasting aangeven (en betalen). Elk jaar moet ik een nieuw wachtwoord kiezen (strenger dan de bank!), en het was zover. Dat heb ik gedaan, maar toen ging de telefoon en moest ik met een andere dringende kwestie a.d. slag. Wel netjes betaalt, maar vergeten aan te geven. Maand later ambthalve aanslag (altijd hoger dan wat het moet zijn), eerst aangifte alsnog gedaan en daarna bellen maar daar kom je nooit verder mee bij de belastingdienst. Toen bezwaarschrift gestuurd, en na 5 brieven eindelijk verlost van een kwestie die de belastingdienst leuker had kunnen oplossen (i.p.v. brief na maand e-mail na 5 dagen). Mijn idee hierbij is dat de ambtenaren dit zo doen omdat ze anders werkloos raken. Deze procedure levert wel werk op!
- Vriend van mij laat kunsttanden aanplakken, maar tandarts declareert boren en vullen (kan niet in kunsttanden). Na 3 jaar gedoe met 5 verschillende incassobureau’s en een NMT die hun eigen klachtenregelement a.d. laars lapt (vriend is nooit gehoord) bij de rechter. Die is echter van mening dat boren in kunsttanden en het vullen daarvan kan. Schade voor mijn vriend (AOW-er) 400 euro.
En de NRC lezer ziet niet in dat de grote banken samen met DNB, AFM en Bos onder een hoedje spelen om de enige vrije bank kapot te maken (en de staat schiet in zijn voet, dat zult u zien, kost meer dan 2 miljard, tegen nul bij een ordentelijke oplossing).

peter stevens

Mijn Belgische familienaam begint met Van de. Met hoofdletter. Ik loop soms tegen het probleem aan dat de tussenvoegselvelden enkel kleine letters kunnen hanteren. Het gevolg is dat mijn naam verkeerd gespeld wordt. Nederland is overigens het enige land waar men met dit soort idiote tussenvoegsels werkt, en een dito alfabetisch rangschikkingssysteem heeft. Uitermate onhandig als je gegevens uit verschillende landen in 1 databank wil plaatsen. Ik sta dus over gekend als Peter Van de XX. Maar in Nederland als XX, P. van de. Aanvankelijk had ik me dit verschil niet gerealiseerd, en de spelling niet goed gecontroleerd, maar de v in een V veranderen achteraf in alle databanken lijkt quasi onmogelijk.

T vd Werf

Als programeur van machines, weet ik dat er altijd fouten kunnen zitten in een pakket, en dat die er in de loop der tijd vanzelf boven komen drijven.
Hoe minder waarschijnlijk de situatie, hoe langer het duurt voor je het ontdekt, zo ook de studenten die een fout in een site ontdekten, om voor een stuiver het eten thuisbezorgd te krijgen.

Het werd hacken genoemd, maar ik noem dat gewoon een fout van de programeur, die een achterdeur niet heeft gecontroleerd.
Erger nog, ik denk dat die achterdeur er bewust ingezet is, om te testen.
Iedere programeur heeft er wel mee gewerkt.

Zelf heb ik ook van die achterdeurtjes, maar bij mij is de vereiste dat altijd mijn laptop direct aangesloten moet zijn, om deze achterdeur te gebruiken.
Als je de uitzonderingen niet (er)kent als programeur, komen er dit soort fouten voor.

De meeste fouten van de computer, zitten tussen de stoel en de monitor.

Veronica Cramer

#6 T vd Werf.
Geniaal die van de studenten die voor een stuiver
eten thuisbezorgd kregen.
Wanneer je echt goed wakker wilt blijven moet je gaan dammen, schaken en monopolie spelen met een 7 jarige.
Wat zo’n onbekommerd brein bij elkaar kan denken
buiten de spelregels is verbluffend!

leentje van de buren

Mensen mogen fouten maken, ook bij het programmeren. En uitzonderingen die de regels bevestigen is al jaren een open deur. Maar niet meer willen/kunnen meten met een menselijke maat, omwille van computersystemen een brug te ver. “We” willen t niet, maar laten t wel gebeuren! Nog erger voor wie dit persoonlijk aangaat; in plaats van welgemeend excuus en een bos bloemen, mag je naar de rechter, die ook niet van de regels wil wijken. Dan maar om 4 uur een borrel in plaats van cup a soup, borrelnootjes inclusief.

L. de Graaf

Dat van die geflitste stilstaande auto is mijn collega een paar jaar geleden ook overkomen.
Hij kreeg echter slechts een onterechte boete.
Toen hij daarover contact opnam met de politie, werd hem gezegd dat zijn kenteken op wel 15 fotoos stond, maar dat ook de kentekens van de overtreders er op stonden.
Waarom hij dan toch die ene bon kreeg?
Simpel: Op die ene foto had de snelheidsovertreder een buitenlands kenteken.
Waarschijnlijk speelt de factor “incassogemak” dus ook een rol bij wat met doorgaans “handhaving” moemt.
Trouwens, hoe zit het eigenlijk met de rechtsgeldigheid van een foto met twee kentekens?
Kan dat er mee door als de verdachte niet expliciet bezwaar aantekent?

T vd Werf

Veronica, degene die me de meeste inspiratie geven voor mijn machines, zijn de ongeschoolde machine bedieners.

Die kunnen je vragen stellen, die zo simpel zijn, dat je daar nooit aan gedacht zou hebben.
Je moet er alleen voor zorgen dat er voor die jongens geen drempel is, om naar je toe te stappen.

Johan Horeman

Wil wel even aandacht vragen voor een vermoedelijk opzettelijke fout in een systeemontwerp.
Een monopolist, zoals elke ICT bureaucraat, heeft als africhtinstrument gekozen voor het beboeten van klanten. In een veelheid van bestaande gewoonten en verschillende afrekenmodes moet de klant geleerd worden zich te gedragen als het informatiesysteem van de programmeur/systeemontwerper dat wenst. De manier om de klant centraal te stellen is deze te beboeten als die niet doet wat de ICT eist. Een vorm van klantvriendelijkheid is dit niet, maar de klant centraal is ideologie, geen werkelijkheid.
De monopolist heeft volgens berichten al 40 miljoen binnengehaald dankzij dit m.i. foute systeem. Behalve dat een onnodig complex informatiesysteem over de Nederlanders en andere gebruikers wordt uitgerold, is het een manier om ongeoorloofd geld binnen te halen voor NIET geleverde diensten. Hier moeten toch ieder’s pantoffeltjes van uitvliegen.
Maar dat kan in het Nederland waar de oude 11 steden en 30 dorpen willekeurig verdeeld zijn naar bedrijven en lokale overheden. Onder aanroeping van de heilige geest van de over-flexibele ICT worden burgers gewoon gebruuskeerd, bedrogen en geld afhandig gemaakt.
Een interessant verschijnsel in een tijd waarin de betrouwbaarheid van politiek en overheid steeds meer ter discussie komt te staan. We zijn terug in de middeleeuwen, niet alleen in Italië waar toeristen achteraf worden afgerekend voor hun bezoek met de auto in binnensteden.
ICT is oppermachtig, en FOUT in deze oorlog tegen de burger als klant.

Bas Bisseling

Dit soort kwesties wordt door Wendy Chun in haar boek Control-Freedom aan de kaak gesteld. Deze mediatheoreticus stelt dat technologie niet onfeilbaar is. Burgers kunnen ten onrechte een bon ontvangen of plots in de database van het BKR belanden, maar van een absoluut gemechaniseerd controleapparaat kan volgens Chun geen sprake zijn. Nu niet en in de toekomst niet. De controle maatschappij is niet perfect en heeft voldoende tegenwicht.