Uitspraak 29: Moet iedere fotograaf toestemming vragen?
Moeten professionele fotografen voortaan voor iedere foto die ze maken en willen bewaren toestemming vragen? Met commentaar van NJB-redacteur Corien Prins en NJB-medewerker Remco Nehmelman
De Zaak. De afdeling verloskunde in een Grieks ziekenhuis staat een fotograaf toe iedere pasgeborene te fotograferen, om afdrukken aan de ouders te kunnen verkopen. Dat gebeurt eind maart 1997 ook met Anastasios. Dit jongetje ligt echter om medische redenen in een steriele ruimte, waar alleen medisch personeel toegang heeft. De fotograaf stapt er ook binnen. De ouders vinden het fotograferen achteraf een risico voor de zwakke gezondheid van hun zoon en bovendien een schending van zijn privacy. Ze vragen de negatieven terug. Maar de kliniek weigert – het kind zou nog te klein zijn om privacy te kunnen claimen, de foto’s waren alleen bedoeld voor de ouders en niet voor verdere publicatie. De ouders verliezen in Griekenland alle procedures en in 2002 het Europese Hof voor de rechten van de mens in Straatsburg een oordeel.
Welke mensenrecht is hier in het geding?
De procedure draait om privacy, artikel 8 van het Europese verdrag voor de rechten van de mens, waarvan de uitleg ook voor Nederland directe gevolgen heeft. ‘Een ieder heeft recht op respect voor zijn priveleven, zijn familie- en gezinsleven, zijn woning en zijn correspondentie.’
En werd Anastasios’ privacy ook geschonden? Het Hof herhaalt dat privacy een breed begrip is, waaronder het recht op bescherming van je eigen identiteit valt. Een afbeelding ‘onthult je unieke karakteristieken’ en ‘omvat een van de belangrijkste kenmerken van je persoonlijkheid’, zegt het Hof. De effectieve bescherming van het recht om je afbeelding te controleren ‘veronderstelt verkrijgen van toestemming op het moment waarop de foto werd genomen en niet alleen wanneer eventuele publicatie aan de orde komt’. Daaronder valt ook ieders recht om zich tegen het nemen van een foto te verzetten, tegen het bewaren ervan en het reproduceren. Het belangrijkste in deze zaak vindt het Hof dat de foto’s ook tegen de zin van de ouders werden bewaard. De Griekse rechters hebben het recht op privacy van het jongetje onvoldoende beschermd. Griekenland verliest de zaak. De ouders krijgen 8000 euro schadevergoeding.
Heeft dit oordeel gevolgen voor Nederlandse media? Volgens mediarecht-advocaat Remy Chavannes wel. Hij schreef in zijn column op nu.nl dat ‘fotografen in heel Europa voortaan eerst toestemming [zullen] moeten vragen voordat zij een medemens fotograferen ‘al is het alleen maar om afspraken te maken over het verdere gebruik van de foto.’ Dat is dus praktisch onuitvoerbaar, schrijft hij. Volgens hem kan ‘alleen al het zonder toestemming maken van de foto inbreuk maken op de persoonlijke levenssfeer’. Daarmee zou het geldende portretrecht op z’n kop zijn gezet.
Deze uitspraak reikt nog verder. ‘Hetzelfde geldt voor de opslag van gegevens, ongeacht verdere toegang daartoe door opsporingsautoriteiten.’ De EU-richtlijn die verplicht telecommunicatiegegevens 18 maanden te bewaren ligt nu bij de Eerste Kamer. Chavannes trekt uit dit arrest de conclusie dat die wetgeving niet (Europees) grondwettig is.
Lees hier de column van advocaat Chavannes. Het arrest van het Europese Hof voor de rechten van de mensin de zaak ‘Reklos et Davourlis c. Grece’ is hier te vinden.
Een handzame samenvatting van het portretrecht is hier te vinden. (De gevolgen van deze uitspraak zijn daarin nog niet verwerkt)
Reageren? Achternaam verplicht. Nuanceren en argumenteren verplicht.
