Belangrijk: Voor het goed functioneren van nrc.nl maken wij gebruik van cookies (meer informatie).
Hiervoor hebben wij wel eerst je toestemming nodig. Klik op de groene knop als je hiermee akkoord gaat.

Uitspraak 22: Rokende dokters maken eigen secretaresse ziek

Twee rokende medisch specialisten maken hun astmatische secretaresse ziek. Of was ze dat al? Het ziekenhuis moet de schade deels vergoeden.

Met commentaar van NJB-redacteur Ton Hartlief, hoogleraar privaatrecht in Maastricht.

De zaak. Een medisch secretaresse met astma treedt in oktober 1999 in dienst bij twee gastro-enterologen in een Zwols ziekenhuis. Ze is al sinds 1983 kortademig. Ze piept en hoest. Haar nieuwe bazen blijken stevige rokers. Na tien maanden verergert haar astma en meldt ze zich ziek. Ze belandt in hetzelfde ziekenhuis met ernstige benauwdheid. Een half jaar later volgt een tweede opname. Een jaar later wordt ze vier maanden opgenomen in Zwitserland. Ze is dan volledig arbeidsongeschikt. Het ziekenhuis vult twee jaar lang haar inkomen aan en ontslaat haar met toestemming van het CWI bijna drie jaar na de eerste opname. Het is dan april 2003. Ze is niet hersteld.
Wat eist zij? Zij houdt het ziekenhuis aansprakelijk voor haar schade als gevolg van het werken op een plek waar werd gerookt. Het ziekenhuis had de artsen moeten opdragen te stoppen met roken en heeft nagelaten haar een rookvrije werkplek te bieden.
Hoe was haar werkplek en wat deden de artsen?
Zij werkte in een secretaressekamer met ramen die open konden, deuren naar de werkkamers van de artsen en een balie die was afgesloten met een schuifruit. Op de werkkamers werd stevig gerookt, soms met open deuren, soms ook door de beide collega-secretaresses. Op het secretariaat liepen de artsen regelmatig met een brandende sigaret binnen. Een paar maanden na haar komst vertelde de secretaresse de artsen dat zij last had van de rook. Daarop heeft een van hen toegezegd op het secretariaat niet meer te zullen roken. Hij bleef echter binnenlopen met een sigaret in de hand.
Werd de astma erger door de rokende artsen?
Of zat het er gewoon aan te komen? Dit is juridisch de hamvraag. Astma is chronisch, ongeneeslijk en heeft een wisselend verloop. Een verergering zat er sowieso in. Alleen wanneer? Een deskundigenrapport stelt dat met extra tabaksrook op het werk de kans op extra klachten 80 tot 100 procent is. En zonder trouwens ook, alleen ‘uiteindelijk en binnen ander tijdsbestek’. De rechter houdt het op fifty-fifty. Evenveel kans dat het door de extra tabaksrook is gekomen als door andere factoren. De helft van de schade komt dus voor eigen risico van de astmalijder. Voor de andere helft van de schade die zij ‘heeft geleden, lijdt en zal lijden’ is het ziekenhuis aansprakelijk. Het gerechtshof vindt dat het ziekenhuis niet voor een rookvrije werkplek heeft gezorgd. En het ziekenhuis gaat in cassatie.
Wat zegt de Hoge Raad?
Dat de kans op verergering door meeroken vooral een feitelijke oordeel is. In cassatie wordt alleen naar toepassing van het recht gekeken, niet naar feitelijke vragen. Op de klacht van het ziekenhuis dat ze alleen aansprakelijk is zolang ze de secretaresse nog in dienst had, zegt de Hoge Raad dat die vraag ‘geen belang’ heeft. Er moet immers nog een aparte procedure komen over de omvang van de schade.

Lees hier het arrest van de Hoge Raad. En hier een krantenbericht.

Reageren? Mits niet anoniem. Argumenteren en nuanceren verplicht

Geplaatst in:
Civiel recht
Lees meer over:
arbeidscontract
Hoge Raad
schadevergoeding

14 reacties op 'Uitspraak 22: Rokende dokters maken eigen secretaresse ziek'

Ton Hartlief, hoogleraar privaatrecht in Maastricht

1. Het bijzondere van deze zaak is dat zij betrekking heeft op aansprakelijkheid voor meeroken. Daarbij is het wel goed de juridische setting in de gaten te blijven houden. Het gaat niet om aansprakelijkheid van de artsen in kwestie, ook niet van een sigarettenfabrikant. Het gaat om de vraag of de werkgever kan worden aangesproken wegens schending van zijn verplichting te zorgen voor een veilige werkomgeving. Het bevestigende antwoord is opmerkelijk, omdat het meeroken geschiedde in een tijd waarin roken op het werk nog was toegestaan, althans niet in specifieke arbeidsomstandighedenregelgeving was verboden. Uiteindelijk is de kapstok voor aansprakelijkheid een algemene: ‘de algemene zorgplicht’ van de werkgever die dus zelfs voordat een specifiek wettelijk verbod is ingevoerd, een inkleuring kan krijgen die tot hetzelfde resultaat leidt. De rechter loopt als het ware voor de wetgever uit.

2. Daarmee is deze zaak een mooie illustratie van het fenomeen dat ruim geformuleerde algemene normen verregaande consequenties kunnen krijgen na invulling door een rechter, nota bene in een tijd waarin concrete wettelijke verplichtingen nog ontbraken. Dit is weliswaar niet nieuw en kennen we ook al van de rechtspraak van de Hoge Raad met betrekking tot werkgeversaansprakelijkheid voor asbestblootstelling, maar is wel een opmerkelijke ‘nieuwe toepassing’. Die ongetwijfeld aantrekkingskracht heeft en tot nieuwe claims in de sfeer van werkgeversaansprakelijkheid aanleiding zal geven.

3. Te denken valt bijvoorbeeld aan werknemers in de horeca die in het verleden lange tijd aan intensief meeroken zijn blootgesteld geweest. Voor hen is de weg naar vergoeding van hun schade niet eenvoudig. Zij staan namelijk voor twee grote problemen. In de eerste plaats is in hun zaak de vraag of hun werkgever in een tijd waarin het specifieke rookverbod in de horeca nog niet gold toch in het belang van zijn werknemers maatregelen ter voorkoming van gezondheidsproblemen als gevolg van meeroken (zoals longkanker) had moeten nemen. Zal de rechter dezelfde stap durven zetten als in deze zaak van de medisch secretaresse? Als deze hobbel al genomen wordt, stuit de eiser nog op een groot causaliteitsprobleem: longkanker kan immers ook andere oorzaken hebben. Eisers kunnen niet bewijzen dat hun longkanker door meeroken en niet door iets anders is veroorzaakt. Valt daarmee het doek voor hun claim? Hier zou relevant kunnen zijn dat de Hoge Raad betrekkelijk kort geleden (HR 31 december 2006 hier te vinden ) een in de praktijk wel als proportionele aansprakelijkheid aangeduide oplossing heeft aanvaard.
Toepassing van dat stramien zou dan leiden tot een aansprakelijkheid die correspondeert met de omvang van de kans dat de longkanker door meeroken is veroorzaakt. Volledige vergoeding ontvangt de getroffene in dat geval echter niet. Commentaren op het arrest van het Hof in de zaak van de medisch secretaresse suggereren dat de uitkomst bij het Hof (50% vergoeding) door dit arrest van de Hoge Raad is geïnspireerd, al blijkt dat niet uit de overwegingen van het Hof zelf.

hans kruijshaar

De werkgever is verantwoordelijk voor wie in dienst is genomen; dan ook voor iemands verleden; dan ook voor de omstandigheden waarin de werknemer heeft te functioneren. Ook als dat in strijd is met diens verleden. De werkgever is verantwoordelijk voor de dader of omstandigheid die schaadt, als voor wie of wat hierdoor schade ondervindt.

ir MJCL Huydts

Zeker van medische specialisten mag je verwachten dat zij op de hoogte waren van de morbiditeit en mortaliteit van tabaksrook, bekend sinds de jaren 60 van de vorige eeuw en veelvuldig beschreven in de medische litteratuur. Door dat deze verslaafde specialisten, nota bene zelfs in een ziekenhuis hun eigen “cravings” niet kunnen bedwingen zijn ze een gevaar voor de zieke medemens daar en geven ze ook nog het slechte voorbeeld. Ze verdienen op staande voet ontslagen te worden en zeker een deel van het tot nu toe genoten inkomen af te staan aan de gehavende secretaresse.

M.de Bruijn

Iedereen, inclusief een werkNEMER, heeft eigen verantwoordelijkheid. Deze secretaresse is ondanks het feit dat zij ernstige astmaproblemen had bij de rokende artsen blijven werken. Pas NA ENKELE MAANDEN heeft zij gemeld dat zij niet tegen rook kon. Had zij niet zelf in haar proefperiode de conclusie moeten trekken dat deze baan/werkplek voor haar ivm haar gezondheidsproblemen niet geschikt was? Of heeft zij liever gewacht totdat zij een vaste aanstelling had?
Dan was ze in ieder geval verzekerd van een inkomen als ze weer eens ziek was…
Een werkgever mag niet vragen of een werknemer gezondheidsproblemen heeft, maar het getuigt wel van een eerlijk karakter als een sollicitant ernstige problemen aan durft te geven en niet wacht tot de vaste aanstelling in de pocket zit.
Of de werkgevers artsen waren is totaal niet van belang in deze situatie. Wie het beroep van de aangeklaagden belangrijk vindt in deze zaak, lijkt me vooringenomen(een vorm van discriminatie!)
Eigen verantwoordelijkheid, daar gaat het om, ook bij werknemers!

M. Lenders

Is uit die uitspraak te concluderen dat een werkgever verplicht is om te zorgen voor passende arbeidsomstandigheden voor een werknemer die als herintreder (Amber regeling) in dienst wordt genomen en waarvan bekend is dat deze niet stressbestendig is? En valt die werknemer opnieuw uit, is de wg dan aansprakelijk stellen?

A. Swaab

Het lijkt op een wankele uitspraak van een rechter die heden en verleden slecht uit elkaar kan houden. Helaas vermeldt het artikel onvoldoende details om een oordeel te vellen over de aannemelijkheid van schuld en causaliteit. Hoe waren de omstandigheden? Had de werkneemster geklaagd bij de directie? Meed zij buiten werktijd rokerige omgevingen? Bezocht ze nooit rokerige kroegen? Nam zij wel voldoende verantwoordelijkheid voor haar eigen gezondheid?

Als een werkgever inderdaad zonder direct bewijs van causaliteit, zonder overschrijding van op dat moment geldende wetten en binnen de grenzen van wat in die tijd ‘normaal’ was aansprakelijk gesteld kan worden, mogen alle werkgevers enorm op hun tellen gaan passen.

Volgens sommige onderzoeken is bijvoorbeeld straling van mobiele telefoons schadelijk. Moeten werkgevers het gebruik van mobiele telefoons tegengaan? Veel apparaten, zoals computers, blazen via hun ventilatoren kleine inadembare bestanddelen van schadelijke stoffen de ruimte in. Het is nauwelijks omstreden dat daar kankerverwekkende stoffen tussen zitten. Veel ziekten worden veroorzaakt door besmetting. Beschermen werkgevers hun werknemers wel optimaal tegen contact met collega’s en klanten? En wat te denken van alcohol? Passief meedrinken bestaat weliswaar niet, maar alcohol kan agressie veroorzaken. Een horecawerknemer die mishandeld wordt door een agressieve klant, kan die zijn werkgever verwijten dat deze de klant alcohol verkocht?

Het lijkt wat vergezocht, maar toch treffen de vergelijkingen doel. Van een werkgever mag worden verwacht dat hij geldende regels hanteert en niet dat hij roomser is dan de paus. Omstandigheden uit het verleden mogen niet worden gemeten met maten uit het heden. Als dat wel zo is moeten werkgevers in het heden rekening gaan houden met maten uit de toekomst, en alle voorboden daarvan bijzonder serieus gaan nemen.

Naast bovengestelde mag van een werknemer met een chronische ziekte verwacht worden dat deze zijn eigen gezondheid serieus neemt. Iemand met een aandoening aan de luchtwegen zou al bij de sollicitatie aan moeten geven een rookvrije werkplek nodig te hebben, net zoals een rolstoelgebruiker een lift nodig heeft. Elf maanden lang op een rokerige plek werken is niet voldoende om een gezond iemand arbeidsongeschikt te maken. De rechter meent kennelijk dat een werkgever ook met (eventueel niet bekend gemaakte) bijzondere kwetsbaarheden rekening moet houden. Van epilepsie tot allergieën, de werkgever kan er in het vervolg ‘partieel’ voor opdraaien als er schade van komt.

Hans Vandersmissen, Witmarsum

De gezondheidsraad stelde reeds in 1956 vast dat een oorzakelijk verband bestaat tussen het inademen van sigarettenrook en uitlaatgassen van o.a. auto’s, en longaandoeningen: -kanker, -emfyseem, asthma etc.
Van ieder mens, maar zeker van medici, mag derhalve sindsdien verwacht worden dat men uit wellevendheid niet rookt in enig gezelschap dat daarvan zegt hinder te ondervinden, maar zeker niet bij mensen die toch al longproblemen hebben. Aan de rokerskant kant van de zaak mag derhalve m.i. sinds 1956 een gedeelde verantwoordelijkheid worden aangenomen van verslaafde artsen -wien het aan voor hun verantwoorde vakuitoefening noodzakelijke zelfbeheersing ontbreekt en wier slechte voorbeeld het roken ook onder overig personeel stimuleerde- en het ziekenhuis dat dergelijke slapjanussen als arts tolereert.
Aan de andere kant is de asthmatische mevrouw zelf verantwoordelijk voor de baan die zij kennelijk heeft geaccepteerd: het stond haar vrij weg te gaan zodra zij merkte dat de verslaving van heur werkgevers haar gezondheid ondermijnde.
De uitspraak van de rechter is m.i. dus terecht, ongeacht of mevrouw de ademnood toch wel had gekregen of niet, maar als ziekenhuisdirectie zou ik met de stomende specialisten nog wel een financieel appeltje schillen!

Liudger Silva

Als leek verbaas ik mij over de tekst die het hof bij arrest van 4 september 2007 uitgesproken heeft.
In de verklaring voor recht staat, dat Isala veroordeeld wordt om de schade te vergoeden, terwijl eerder wordt gezegd, dat Isala slechts voor 50% voor deze schade aansprakelijk is. Het lijkt vrij duidelijk, dat bedoeld zal worden, dat Isala 50% van de schade zal moeten vergoeden (immers waarom zou Isala meer moeten vergoeden, dan het deel van de schade waarvoor zij aansprakelijk verklaard is), maar het staat er niet.

Liudger Silva

Hoe vaker ik (als juridische leek) de uitspraak lees, hoe meer vragen deze uitspraak oproept en hoe onduidelijker die voor mij wordt.

De eis:
“te verklaren voor recht dat Isala aansprakelijk is voor de schade die zij heeft geleden, lijdt en zal lijden ten gevolge van het feit dat zij bij Isala heeft gewerkt op een werkplek alwaar werd gerookt, zulks met veroordeling van Isala tot schadevergoeding, op te maken bij staat.”
Aantekening: De geleden schade wordt aangegeven als de schade opgelopen op de werkplek (meer specifiek door rook op deze werkplek). Logischerwijze zal het verzoek om schadevergoeding ook op dezelfde omschrijving van de schade dienen te slaan.

De beargumentering:
Uit de context meen ik te mogen opmaken, dat voor de verergering van de klachten een (gecombineerde) oorzaak van 3 deeloorzaken worden aangewezen.
a Een oorzaak gelegen in de ziekte zelf.
b.1 Een externe oorzaak gelegen in rook op de werkplek
b.2 Andere externe oorzaken.
Aantekening: Oorzaak a is m.i. verreweg de belangrijkste oorzaak en hiermee de grootste schadeveroorzaker. Deze oorzaak wordt echter slechts marginaal benoemd, waar de deskundige vermeldt “dat astma een chronische aandoening is met een wisselend beloop”

“de kans dat de blootstelling aan sigarettenrook op de werkplek tot verergering van de gezondheidsklachten van [verweerster] heeft geleid even groot is als de kans dat andere (niet aan Isala te relateren) factoren de verergering van de klachten van [verweerster] kunnen verklaren.” In samenhang met de rest van deze alinea worden hier enkel externe factoren bedoeld (b.1+b.2). Immers is er sprake van een vergelijking tussen kansen op verergering door “de externe factoren die de deskundige in zijn antwoord op vraag 14 heeft vermeld” met de verergering door “blootstelling aan sigarettenrook”
Aantekening: hier wordt beargumenteerd, dat rook 50% (immers “even groot is”) van de schade door externe factoren veroorzaakt. De oorzaak onder a blijft buiten beschouwing. Een uitleg, dat een verergering der klachten door de ziekte zelf als externe factor wordt gezien komt mij erg onlogisch voor.

“Isala is op grond van art. 7:658 BW voor 50% aansprakelijk voor de door [verweerster] geleden en te lijden schade”. Volledig onbegrijpelijk. Nu wordt Isala voor 50% van de totale schade (schade door a+b.1+b.2) aansprakelijk gesteld, in plaats van voor 50% van de schade door externe factoren.
Aantekening: Zonder enige onderbouwing blijkt Isala opeens ook voor 50% aansprakelijk te zijn voor de ziekte zelf. Eerst dacht ik dit fout te lezen, althans interpreteerde ik in eerste instantie als 50% van de schade door (b.1+b.2)

Het eindarrest:
Het hof heeft “voor recht verklaard dat Isala voor 50% aansprakelijk is voor de schade die [verweerster] heeft geleden, lijdt en zal lijden ten gevolge van het feit dat zij bij Isala heeft gewerkt op een werkplek waar werd gerookt”
Nu is Isala opeens slechts aansprakelijk voor 50% van de schade door rook. Dus 50% van enkel de schade door oorzaak b.1
En heeft “Isala veroordeeld aan [verweerster] deze schade, nader op te maken bij staat, te vergoeden.”
Welke schade nu weer. Als ik schade die 2 maal in dezelfde zinsnede gebruikt wordt als volledig dezelfde interpreteer, moet Isala de volledige schade, waar zij slechts voor 50% voor aansprakelijk is betalen

Als leek begrijp ik er niets meer van.

Antje Hage

Het is wel een gotspe dat er anno 1999/2000 nog gerookt werd op de werkplek. In een ziekenhuis! Op kantoor mocht dat toen al lang niet meer. Overigens, mevrouw was al astmatisch en heeft ze het roken niet bij de start van het werk al ondervonden? Een beetje flauw dat de gemeenschap nu moet opdraaien voor het onaangepaste gedrag van de wandelende anti-reclame en old-boys van de medisch stand.

J. vd Velde

Isala had 100% aansprakelijk gesteld moeten worden, zoals oorspronkelijk het geval was, omdat ziekenhuizen sinds 1990 rookvrij moesten zijn. Die aso artsen waren dus 100% fout. Zij hebben een weliswaar bestaande kwaal waar die secretaresse prima mee kon leven verergerd. De Tabakswet is er juist om nietrokers te beschermen tegen dit soort uitwassen. Bovendien deed de Arbowet dit ook al. Ik ken een astmapatient die altijd netjes tijdens het sollicitatieproces zijn ziekte meldde, met gevolg dat hij werkloos bleef. Hij kreeg het juridische advies zijn kwaal niet tijdens het sollicitatieproces aan de orde te stellen, ook niet tijdens de proefperiode. Ook luchtweggehandicapten hebben recht op werk. Ik hoop nog heel veel van dit soort processen te zien langskomen, met succes voor de werknemer. Passief meeroken veroorzaakt 3000 sterfgevallen in Nederland IEDER JAAR!

P vd Heijden

Tot nu toe heeft nog niemand het over de arme patienten gehad. Stel je voor: je ligt in het ziekenhuis, je voelt je beroerd, en dan komt een stinkende arts met zijn stinkende handen je onderzoeken. Zouden in dit geval de patienten geen klacht kunnen indienen?

Jan Muters

Lijkt me heel sterk dat dit geval aan de rokende dokters ligt en niet aan het “bangmaakplacebo effect”. Ik weet dat onze overheid zich bij het gevaarlijk verklaren van meeroken heeft gebaseerd op een onderzoek door de Gezondheidsraad in 2003. In datzelfde jaar werd dit onderzoek in HP/De Tijd afgekraakt als zijnde 100% politiek en wetenschappelijk onverantwoord. Wetenschappelijk onderzoek kan niet als er belangenverstrengelling in het geding is. De meeste “onderzoekers”waren op dat moment gelieerd aan de Pharmamaffia of zorgverzekeraars. Getallen zijn vervalst, gegevens weggelaten etc… Ergo: Er is niet bewezen dat meeroken gevaarlijk is. Dat dit wel gevaarlijk verklaard moest worden stond politiek al eind jaren tachtig in de agenda. Dus die mevrouw moet ergens anders proberen om op zijn amerikaans een schadevergoeding te verkrijgen voor haar astma.

Daarbij komt ook nog dat het aantal gevallen van kanker best wel opzienbarend stijgt. De Volkskrant had het eens over een verdrievoudiging in 2015. En ik maar denken dat kanker alleen maar het gevolg was van roken.Terwijl er nu minder dan 30% rookt. Afname van rokers en toename van kanker. Zo komt het tenminste over via de media, lobbyclubjes en overheid. Ik krijg het idee dat roken juist als pispaaltje en geldmachine is ingeschakeld om andere kankerverwekkende zaken te camoufleren. Ik denk bijvoorbeeld aan elektromagnetische straling van o.a. die levensgevaarlijke GSM’s.

p hansen

Conclusie:
1 Je zal als bedrijf dus wel gek zijn ooit nog een chronisch zieke persoon in dienst te nemen.

2 vreemd dat het roken van beide collega secretaresses opeens nergens genoemd wordt als belastende factor. Nee, de rook van de artsen heeft haar selectief ziek gemaakt.

3 50% lijkt me alleszins redelijk. Probleem: wie zegt mij dat het alleen de rook binnen het ziekenhuis was die haar asthma heeft verergerd.
Heeft mevrouw rokende familie en kennissen ook aangeklaagd?