Outputmeting psychiatrie deel van nieuw vooruitgangsgeloof

Het nieuwe geloof voor niet-Mattheusdagen is gearriveerd. Het heet Routine Outcome Measurement (ROM) in de geestelijke gezondheidszorg. Dit ontkerstende volk schijnt niet zonder verstandsvrije zone te kunnen. De systeemprofeten pakken door: ROM is direct landelijk ingevoerd, met straf voor wie niet meedoet.

Wie naar de psychiater gaat moet voortaan online invullen hoe het eerst voelde en of de behandeling hielp. De psychiater, vrij gevestigd of in een kliniek, moet ervan leren. En dat is niet vrijblijvend, de zorgverzekeraars gaan aan de hand van alle ROM-gegevens vaststellen welke dokter en welke instelling effectieve zorg verleent. Wie achterblijft krijgt misschien geen contract. Grote instellingen worden met miljoenenboetes in het gareel geduwd.

Tien hoogleraren en afdelingshoofden in de psychiatrie en een klinisch psycholoog hebben in het maart-nummer van het Tijdschrift voor Psychiatrie aan de bel getrokken. Zij vinden het vanzelfsprekend dat je probeert na te gaan of behandelingen werken. Dat heet wetenschap. Maar zij wijzen op methodologische en ethische bezwaren die aan het halsoverkop ingevoerde systeem kleven.

Anders dan bij de reparatie van een versnellingsbak, of zelfs falende hartkleppen, zijn bij psychiatrische aandoeningen oorzaak en aard van de klachten én het beste pad naar verlichting niet rechtlijnig te beschrijven.  Mensen lijden aan het leven, hun lichaam helpt soms niet mee. Het vinden van oplossingen verloopt vaak intuïtief.  Het is een slag in de lucht dat het meten van behandelervaringen kan leiden tot conclusies over wie een goede, kosteneffectieve psychiater is, wat de beste kliniek is.

Wie veel patiënten met een slechte socio-medische achtergrond heeft, zal minder makkelijk verbetering in het verzamelde psychisch lijden kunnen bewerkstelligen. Zijn ROM-cijfers zullen relatief slecht zijn. Maar die psy werkt misschien harder en met meer compassie dan de psychotherapeut van het moderne leven om de hoek.

De beoogde benchmarking is volgens de elf bezwaarde psychiaters ,,wetenschappelijk niet gefundeerd, niet gevalideerd en niet ethisch’’. De gegevens die door de landelijke Stichting Benchmarking GGZ worden vergeleken zijn gebaseerd op te veel onvergelijkbare details. De kans op vervuiling van de data wordt vergroot doordat de inzendende behandelaars belang hebben bij de uitkomsten. Een halve depressie kan de beoordeling van de behandeling door de patiënt ook tekenen.

De lichamelijke klachten, die soms de basis vormen van de geestelijke problemen, worden niet opgenomen in de ROM-rapportage. Tenzij de anoniem gemaakte gegevens toch worden gekoppeld aan de elektronische dossiers van individuele patiënten. Een datafeest voor managers. Die verleiding zal zonder twijfel ontstaan in de ondoorzichtige symbiose van ministerie en zorgverzekeraars. Want de kosten lopen zo op. En de mensen moeten matigen. En de kwaliteit moet omhoog. En de patiënten moeten weten wie goed is. Zeg maar dag met je medisch beroepsgeheim.

De kosten van de geestelijke gezondheidszorg zijn in tien jaar verdubbeld. Het met klem van financiële beheersmaatregelen doorvoeren van het ROM-systeem veronderstelt dat én betere zorg én kostenreductie zijn te bereiken via het aloude meten-is-weten. Door zorg steeds meer als standaardproduct te omschrijven hoopt men greep te krijgen op arts en omzet.

Maar tegelijk wordt het produceren van die pakketjes vrijgelaten. Het marktmantra dicteert dat op de vrije markt de beste producten tegen de laagste prijs beschikbaar komen. Bewust vergeten wordt dat het een halfvrije markt is: vrij produceren, verplicht afnemen. De kosten van de gezondheidszorg stijgen maar voor 15 procent door vergrijzing, rapporteerde economisch onderzoeksbureau Nyfer deze week. De rest komt door meer kennis en meer aanbod.

De GGZ kent een explosie van nieuwe aanbieders, soms oude GGZ-instellingen met een boutique voor minder zware maar veel gevraagde geestelijke hulpverlening. Kijk naar de namen en proef de wellness-geur van de lifestyle-therapie: Interapy, ProPsy, Amacura, Aurora, EuroPsyche, FortaGroep, G-kracht, Virenze, Eleos, Indigo. De traditionele klinieken blijven zitten met de zware, de chronische, de armlastige patiënten.

Die hippe nieuwkomers willen wel benchmarken. Alles en iedereen wordt daar als een wolwasje doorheen gehaald. De zorgverzekeraars voeren nu met dwang (voor ggz-instelling InGeest dreigde een boete van 2,4 miljoen) ROM-benchmarking in gebaseerd op het ,,fundamentele misverstand dat de beleidsmaker objectieve vergelijkingen kan uitvoeren tussen groepen op basis van gegevens over het beloop van de individuele patiënt’’, aldus de elf academici.

Zij typeren dit systeem als ,,een monstrueuze one-size-fits-all-beleidsmaatregel die voorbij gaat aan de complexiteit van de geestelijke gezondheidszorg, en waar voor geen sluitend bewijs is.’’ Er worden miljoenen ingestopt die worden onttrokken aan patiëntenzorg en serieus wetenschappelijk onderzoek. Minister Schippers vindt het een voorbeeld voor de hele zorg.

In de jaren ’70 kwam het dictatoriale vooruitgangsgeloof meestal van links. Nu komt het van commerciële en professionele systeemdenkers die op de veranda van het marktdenken hun slag slaan. En rechts voelt zich prima bij deze maakbare managementsamenleving. Kijk maar wat mensen in de kunst, het onderwijs, de arbeidsmarkt en de gezondheidszorg aan ‘zelfverbetering’ wordt opgelegd. Het siert Geert Wilders dat hij het moeilijk vindt daarvoor te kiezen.

P.S. In de oorspronkelijke tekst, en ook in de papieren versie, stond Random Output Meting. Dat is natuurlijk onjuist. ROM= Routine Outcome Measurement.

Geplaatst in:
column
gezondheidszorg
privacy
Lees meer over:
GGZ
psychiatrie
ROM
Schippers

Volg nrc.nl op en , lees onze dagelijkse nieuwsbrief