Kan de politiek weer politiek doen?

door

Twee interessante beschouwingen over politiek en democratie deze week. Beide auteurs vragen de politiek weer aan te geven wat moet en wat hoort. En niet de manager uit te hangen.

Twee verhalen die het waard zijn om in hun geheel te worden gelezen. Met een door de crisis volstrekt actueel thema dat in de nu gepubliceerde verkiezingsprogramma's amper wordt benoemd.

Vandaag verscheen het Jaarverslag van de Raad van State, met daarin de 'algemene beschouwingen' van vice-president Herman Tjeenk Willink. De SP in de Tweede Kamer heeft er een spoeddebat over aangevraagd. Oud-SP-leider Jan Marijnissen is het eens met de vice-president: ,,Zonder kompas komt niemand thuis.''

Hier het slotakkoord van Tjeenk Willink:

Een belangrijke taak van bestuurders in een democratische rechtsstaat is ruimte geven. Ruimte voor het
eigen vakmanschap van de leraar, de dokter, de politie-agent; ruimte voor een actief burgerschap. Ruimte
geven, betekent echter ook risico nemen. Het risico dat er in de uitvoering fouten worden gemaakt waarop
de politiek verantwoordelijke bestuurder zal worden aangesproken. Het risico dat verscheidenheid wordt aangemerkt als ongelijkheid. Bestuurders moeten het inzicht en de ervaring hebben om die risico’s te kunnen wegen en om te beseffen dat die risico’s kleiner zijn dan het blijven vervolgen van de marktlogica in het openbaar bestuur.
De maatschappelijke verscheidenheid organiseren én de publieke rechtsgemeenschap handhaven, zijn de voor-
naamste taken van het bestuur in een democratische rechtsstaat.

Gisteren hield Jan Marijnissen de Thorbeckelezing onder de titel 'Dimmen of gas geven: Hoe de parlementaire democratie overeind te houden in moeilijke tijden'. Ook hij hekelde de commercialisering van de overheid.

Recht is gestolde ethiek, politiek is vloeibare ethiek. Lange tijd was het taboe om in de politiek te spreken over waarden en normen, over de publieke moraal. In 1996 heb ik er een heel boek over geschreven en bij velen was hoon mijn deel. Lange tijd werd door de heersende politiek verondersteld dat de BV Nederland eerder behoefte had aan goede managers dan aan politici begaan met het lot van de mensen; eerder behoefte aan bestuurders op afstand dan mensen die zich verantwoordelijk weten en daarom ook de verantwoordelijkheid nemen.
Maar politiek is iets willen, en politiek is inzet tonen. Beide kunnen niet bestaan zonder een stelsel van waarden dat er aan ten grondslag ligt, een visie op wat goed en fout is als het gaat om beschaving, een visie op mens en maatschappij. Want, zonder kompas komt niemand thuis.

Geplaatst in:
democratie
politiek
Lees meer over:
Marijnissen
Tjeenk Willink

7 reacties op 'Kan de politiek weer politiek doen?'

Harm Dost

“dan het blijven vervolgen van de marktlogica.”

Ik hoop dat bedoeld wordt:”het blijven volgen van de marktlogica”.

R. Panhuyzen

Ik meen me te herinneren dat dhr. Tjeenk Willink al eerder de krant haalde met zijn betoog dat marktwerking heeft gezorgd voor kaalslag bij de overheid, waardoor deze niet meer op haar taken is berekend. Minder ambtenaren zou in minder geleverde kwaliteit dan wel dure huurkrachten (vaak ex-ambtenaren) resulteren. Je kunt wel wederom van alles vinden en heruitvinden, maar ik blijf erbij dat we primair met een falende overheid zitten. De markt plooit zich wel. Je kunt je op onderdelen afvragen of het herschikken van verantwoordelijkheden nu wel zo gelukkig is, zoals in de zorg, maar onderwijs is een goed voorbeeld van vergaande bureaucratisering (teveel overheid dus!) die ten koste is gegaan van het ambacht zelf.

Burgers kiezen geen markt of mensen die in de markt werkzaam zijn. Ze kiezen wel een volksvertegenwoordiging, een politiek bestuur. Die horen een ambtelijk apparaat aan te sturen waar wat van verwacht mag worden. Mijn mening is dat een slagvaardige, efficiente overheid -juist- kan met minder ambtenaren. Minder papier, overleg, collega’s, procedures en schijven om je achter te verschuilen. Tekenend vond ik een VNG congres van burgermeesters en wethouders 10 jaar terug over handhaving. Vond plaats een week na de Enschede ramp. Op het congres werd ‘doodleuk’ gezegd dat zo’n ramp zo weer kon gebeuren, simpelweg omdat er teveel regels zijn en te weinig ambtenaren om op de naleving toe te zien. Doet me ook denken aan Nout Wellinks opmerking dat de Ned.Bank minder kon uitrichten met minder mensen t.a.v. Icesave. Het TV programma Reporter liet duidelijk zien dat DNB vergelijkbaar opereerde t.a.v. DSB (Dirk Scheringa Bank) – wel regels hebben t.a.v. compliance maar niet er op toezien dat DSB er ook naar ging leven. Diepcynische lariekoek. Geen Kamervragen evenwel.

Het grote kwaad zit ‘m niet in de markt, noch in teveel marktwerking. Beide zijn een gegeven. Het zit ‘m in een ongeinteresseerde, niet op het vinketouw opererende overheid. Denk nu niet dat het samenvoegen van ministeries iets gaat toevoegen. Zo lang het ambtelijk ontslagrecht niet op de helling gaat, betekent dat alleen maar dat andere ambtenaren aanzitten aan andere vergadertafels. Met als resultaat: meer papier, meer rapportjes, meer onduidelijkheid. DE overheid had kunnen ‘scoren’ op de grote onderdelen die we in de loop der jaren de revue zagen passeren cq. veel belastinggeld kunnen besparen, als ze zich van haar controletaken had gekweten: Betuwelijn (wordt nooit lonend), woekerpolissen (de verdwenen miljarden, fiscaal gefaciliteerd, overstijgen de nu noodzakelijke bezuinigingen), JSF e.d.

Het is goed als het simpel is. Het is simpel als het verifieerbaar is. De overheid is in de eerste plaats werkgever en opdrachtgever binnen eigen gelederen, met een gemiddelde overhead van ruim 40% als ik me goed kan herinneren. Mijn voorstel: 60% snijden in beleidsambtenaren (gaat niet/nauwelijks om nieuwe regels), de helft daarvan overhevelen naar uitvoering/handhaving/naleving (da’s wel belangrijk). Voor zover de overheid ook Neerlands grootste opdrachtgever is in de particuliere sector, moet er een inkoop(incl. screening) organisatie komen waar kennis gebundeld kan worden over aanbesteden, waar overheidsorganisaties en gemeenten van kunnen profiteren. Laat de overheid de ambitie hebben om langszij te komen met de markt op basis van vindingrijkheid en commitment.

“Recht is gestolde ethiek, politiek is vloeibare ethiek” zegt Marijnissen. Ik zou het minder hoogdravend willen zoeken. Politiek is het probleem als burgers doorhebben dat de overheid niet thuis geeft op kerntaken. Welke politicus of bestuurder is tegenwoordig nog accountable? Vloeibare ethiek inderdaad.

Jan Muters

De visie is heel erg goed. Helaas hebben we te maken met een nestwerk van apparatsjik/managers op de ministerie, een roedel apparatsjik uit het bedrijfsleven en apparatsjik in de politiek. Deze wisselen af en toe van stoel en functie. En controleren elkaar zelfs op integriteit. Bij dit laatste denk ik o.a. aan de VVD/apparatsjik en aanhang zoals Hoogervorst van het AFM en Weelink van de Nederlansche Bank die geoordeeld hebben dat hun clubgenoten uit de “denktank”van de VVD; voorheen de DSB, geheel integer en vakkundig gehandeld hebben.
In feite vragen Jan Marijnissen en Tjeenk Willink dus of de apparatsjik willen stoppen om apparatsjik te zijn.
Nu denk ik dat deg emiddelde manager denkt dat hij/zij op kolonelsniveua denkt en handelt, terwijl zij meestal mentaal nooit biven de korporaal uit zouden kunnen stijgen.
Ik geloof niet dat dergelijke personen geneigd zijn om dit op te geven en in te ruilen voor zaken als idealen, ideeen… en wezenlijk contact met de bovengenoemde groepen; leraar politieagent etc…
Het wordt tijd voor wat meer denken vanuit de burger en minder vanuit het militaristisch denken van de managerskultur.

peter mans

We hebben in de vier kabinetten Balkenende steeds van hem gehoord dat het aantal ambtenaren terug moet.
Elke keer als er weer eens een balans wordt opgemaakt blijken het er weer meer te zijn, over 2009 alleen al 10.000 stuks. Zal wel te maken hebben met s’mans normen en waarden dat hij niets terechtbrengt van wat hij belooft (ook het zoet dat op het zuur zou volgen kwam nooit).
De balans van zijn vier kabinetten is nu dat er een extra tekort is van vele miljarden; schattingen daarvan lopen uiteen van 19 miljard naar meer dan 50 miljard.
De burgers mogen dat weer ophoesten. De minister van financieen weet wel hoe hij dat moet aanpakken en we gaan dus bloeden. Extra belastingen heten ‘bezuinigingen’, dat dan weer wel.

Jan Krikke

De problemen in de parlementaire democratie zitten hem niet in het systeem dat vertegenwoordigers mandaat geeft. Maar over besluiten die pas achteraf na vier jaar door de burger gecorrigeerd kunnen worden door op een andere partij te stemmen. Lekker. Een systeem dat nodig aan vervanging toe is. Kijk op http://www.cognitieve-evolutie.nl en Een Nieuwe Digitale Democratie.

Sjuul van Dissel

“Zonder kompas komt niemand thuis”. Dat is om het eufemistisch uit te drukken één. Maar er een koers mee uitzetten is nog wat anders. Dat vereist kennis van navigeren en van wat je onderweg tegen komt en verwachten kan. GPS maakt het een stuk gemakkelijker maar ook daarbij is een kaart onmisbaar voor koers en routebeschrijving. Nog maar te zwijgen over de miswijzing van de satellieten als de VS in oorlog is. Het Europese Galileo is nog in de maak tot zeker 2013. Maar dan heb je ook wat inclusief het EPIRB noodsignaal systeem.
Kortom als politiek nou eens wat minder dwaalt. Een koers uitzet en zich verplaatst in die richting. Dan kan elke willekeurige politicus weer politiek doen. Dwalend en dolende heb ik politici liever niet aan het stuurrad of de knuppel. Die Thorbeckelezing van Jan Marijnissen is een begin van de juiste koers. Méér democratie is méér koersbepaling vanuit de samenleving.
“Betrokkenheid is er voldoende, het is aan de politiek en de samenleving die betrokkenheid te mobiliseren en te kanaliseren. Juist in tijden dat het moeilijk is, moeten we vasthouden aan onze wens de democratie verder uit te bouwen en meer inhoud te geven”.

Jan Bramer

Stemmen heeft hier totaal geen nut omdat democratie hier niet bestaat.Je hebt hier n.l.helemaal niks te vertellen,alle stomme regeltjes en wetjes worden je gewoon in je strot geduwd.Deze crisis is veroorzaakt door banken,politici,topfunctionarissen,en andere zakken vullers.Laten deze figuren het landstekort maar betalen,moet de gewone man ook als hij iets fout doet.Wij Nederlanders moeten eens afleren om alles maar te slikken.

Volg nrc.nl op en , lees onze dagelijkse nieuwsbrief