Het net aangetreden Eerste Kamerlid Yilderim verlaat zijn partij, de SP, maar hij blijft wel senator. Eerder deze week kondigde hij de oprichting aan van alweer een nieuwe partij. Dat wordt een politieke partij die lijkt op de SP, maar dan van voordat die partij, in het kader van het lonken naar de regeringsverantwoordelijkheid, standpunten ging nuanceren. De toekomst zal moeten leren of hier nu sprake is van ordinaire zetelroof door Yilderim of van partijvorming.

Nieuwe partijen ontstaan soms door afsplitsingen van bestaande fracties in de Staten-Generaal. De nadruk ligt hierbij op ‘soms’. CDA, GroenLinks en ChristenUnie zijn voorbeelden van het omgekeerde: die partijen waren het resultaat van fusies. Maar de VVD beschouwt D66 bijvoorbeeld weer wel als een afsplitsing van de eigen partij, ontstaan door het weglopen destijds van het Amsterdamse VVD-raadslid Gruijters. De inmiddels niet meer bestaande partij DS’70 was begin jaren zeventig een rechtse afsplitsing van de PvdA, onder leiding van ‘de jonge Drees’: zoon van PvdA-voorman Willem Drees. En de PPR (later opgegaan in GroenLinks) splitste zich ooit af van de KVP (later opgegaan in het CDA).

Het jongste voorbeeld van een politieke partij die ontstond door afsplitsing, is de Partij voor de Vrijheid van Geert Wilders. Die is inmiddels met negen zetels vertegenwoordigd in de Tweede Kamer. Drie jaar geleden stapte Wilders uit de VVD-fractie met medeneming van zijn zetel. ‘Zetelroof’, oordeelde een meerderheid van de aanwezigen op de 116de Algemene Ledenvergadering van de VVD in Noordwijkerhout. Sindsdien heeft Wilders wel electoraal succes geboekt. Daarbij moet worden opgemerkt dat zijn PVV geen politieke partij is in de gebruikelijke Nederlandse betekenis. De PVV heeft niet de structuur van een organisatie met een interne democratie waarbij leden invloed kunnen uitoefenen op standpunten van de partij.

De overeenkomst met Yilderim is dat deze, net als Wilders, voornemens is met een radicaler programma verder te gaan. Maar anders dan Wilders zegt Yilderim er juist naar te streven zijn nieuwe partij democratischer maken dan zijn oude partij. Dat is zeker toe te juichen. Volgens de Zwolse politicus, die eerder politiek onderdak kreeg bij de PvdA, zijn er zeker duizend mensen in de SP die hem steunen. Dat is een mooi rond getal. En daarom misschien eerder op te vatten als een metafoor voor „erg veel”. Of de SP moet vrezen voor de Yilderim-partij moet worden afgewacht.

Zeker is dat de kwestie-Yilderim een symptoom is van twee dingen. Namelijk dat de keerzijde van de stormachtige groei van de SP is dat die partij de interne, centralistische lijn noodgedwongen zal moeten versoepelen. In die zin is het deelnemen van politieke partijen aan het democratische proces in Den Haag in de regel ook een beschavingsproces. Door het optreden van Yilderim wordt verder wederom duidelijk dat de wijze waarop de Eerste Kamer wordt verkozen, berust op een anachronisme. Door verkiezing van de senaat over te laten aan de onbekende politici van de Provinciale Staten, verliezen niet alleen partijen hun zeggenschap over de samenstelling van de volksvertegenwoordiging in Den Haag. Maar vooral de kiezer verliest, om wie het allemaal begonnen was.