‘Ik moet mijn woorden zo verpakken dat ze beter aansluiten bij het oor dat er naar luistert”, zegt professor Tariq Ramadan op zijn luistercassette 15, deel 2 (16:34 min.). Dat geldt misschien wanneer hij optreedt als prediker van Allah. Maar het zorgt er ook voor dat hij door wetenschappers en journalisten overal ter wereld wordt aangeduid als een man met een dubbele boodschap. En juist daarom wordt hij vaak niet begrepen. Zijn Jeckyl en Hyde-gedrag past echter niet bij de functie die de gemeente Rotterdam hem toebedeelde als adviseur voor het Gemeentelijk Sociaal Dialoogproject. Kosten tot nu toe: ruim 1,2 miljoen euro. Het is vreemd dat je een bruggenbouwer de wijken instuurt die niet eens de Nederlandse taal machtig is, maar het is bovendien vreemd dat niet eerst grondig is gesproken over de achtergronden van deze man, die persona non grata is in Saoedi-Arabië, Tunesië, Syrië, Egypte én de VS. In dit laatste land wordt hem zelfs door president Obama geen visum verstrekt. Ook Frankrijk ontzegde Ramadan in 1995 de toegang.

Op 21 maart publiceerde de Gay Krant een artikel over de islamitische geleerde. Dit verhaal was een samenvatting van eerder over hem gepubliceerde artikelen in vooraanstaande Nederlandse en internationale bladen en het boek Frère Tariq van de Franse onderzoeksjournaliste Caroline Fourest. Die wijzen steeds op vele bedenkelijke uitspraken van Ramadan over vrouwen, joden en homoseksuelen. De redactie van de Gay Krant luisterde naar 50 cassettebandjes met toespraken van Ramadan en stelde vast dat hij ze inderdaad deed. Omdat Ramadan alle kritiek, bijvoorbeeld van oud-eurocommissaris Frits Bolkestein, steeds afdoet als leugens en verkeerde quotes, schreven we exact op waar we deze opmerkelijke passages aantroffen, met bandnummer en tijdindicatie. Het gaat dan om uitspraken in het Frans over vrouwen als: „Er is een belangrijke regel voor Allah. Als je probeert aandacht te trekken door je manier van doen, of door het gebruik van parfum, door je verschijning of door je gebaren, dan bewandel je niet de goede geestelijke weg.” Of: „Op straat betekent soberheid dat men altijd de ogen gericht moet houden op het beton.”

En over homo’s: „God heeft een norm gewild en die norm is dat een man is bedoeld voor een vrouw, en een vrouw voor een man.” En even verderop: „De boodschap van de islam is op dit punt heel helder: homoseksualiteit is niet toegestaan, is niet iets wat valt binnen de algemene opvatting over de mens. Homoseksualiteit is niet iets wat men in de islam kan toestaan.” En bovenal: „Dit probleem blijkt een storing, een verkeerd functioneren en een onevenwichtigheid.”

Ramadan kroop in de rol van slachtoffer en reageerde met een persbericht. Daarin stelt hij dat er homoseksuelen, politici en politieke partijen in Nederland zijn die een nieuwe vijand (de islam en moslims) willen creëren en daarvoor hem als symbool hebben gekozen. Letterlijk schrijft hij: „De mensen achter deze campagne zijn niet alleen gevaarlijk voor mijzelf of voor moslims, maar ook voor de toekomst van onze samenlevingen.”

Daar schrik ik toch even van. Ik kan mij niet herinneren ooit eerder als een gevaar voor de samenleving te zijn aangeduid. Laat staan voor meerdere samenlevingen, welke dat ook mogen zijn. Ik mag hopen dat Ramadan (en met hem de gemeente Rotterdam die hij adviseert) niet zonder meer uitgaat van het bestaan van meerdere samenlevingen in Nederland, maar een en ander wijst er wel op. De aanval, zo stelt Ramadan namelijk, zou iedere burger wakker moeten schudden. Er zou uit blijken dat onze samenlevingen kwetsbaar zijn en dat wij ons niet uit elkaar moeten laten spelen door ideologieën en politieke krachten die voeding geven aan angst, afwijzing, racisme en xenofobie.

Hier wreekt zich dat de heer Ramadan de Nederlandse taal niet machtig is. Hij leest veel in het artikel in de Gay Krant, met name zaken die er niet staan. Het is zeker niet de eerste keer dat zijn woorden op zijn minst onduidelijkheden bevatten en/of voor controverse zorgen.

Dat was voor mij reden om een uitnodiging voor een gesprek met hem te accepteren. Het was ook een kans om hem de gelegenheid te bieden in de Gay Krant een aantal vragen te beantwoorden, bijvoorbeeld over vrouwen, joden en homoseksualiteit, zodat mogelijk nu eindelijk wél ondubbelzinnig helderheid over zijn standpunten kan worden verkregen. Hard nodig, omdat de gemeenteraad van Rotterdam inmiddels bijeen was gekomen om over de kwestie te spreken en zowel de SP als de VVD in de Tweede Kamer door middel van vragen zich ermee bemoeide. Het werd echter een onplezierige ontmoeting, want Ramadan wilde pas aan het verschaffen van die duidelijkheid meewerken als de Gay Krant eerst plaatsing van het bewuste artikel zou betreuren en de inhoud ervan zou terugnemen. Daarover wilde hij stante pede een persbericht opstellen. Maar de hoogleraar ging verder; na een aanvankelijk hoffelijke ontvangst werd zijn toon intimiderend.

Ramadan bestempelde onderwerpen als de positie van vrouwen, homoseksualiteit of eerwraak als „gevoelige onderwerpen, die worden opgeworpen om controverse te creëren”. Als de positie van de vrouw of de veroordeling van eerwraak voor een bruggenbouwer in dienst van een Nederlandse stad al gevoelig ligt, dan heeft zowel gemeente als adviseur een groot probleem.

Ik hoop dat Ramadans inzet in de sociale dialoog van de stad Rotterdam een andere is dan ik van hem tijdens het gesprek heb mogen ervaren. Tot daarover opheldering kan worden gegeven, is het een goede zaak dat politici nog eens kijken of de heer Ramadan, met een uurloon van 290 euro en als adviseur betaald met gemeenschapsgelden, wel de goede man op de juiste plek is. En dat was precies wat het artikel in de Gay Krant beoogde.

Henk Krol is hoofdredacteur van de Gay Krant

Reageer op nrc.nl/expert