Er wordt van allerlei kanten gezaagd aan de poten van het Instituut Huisartsgeneeskunde, jarenlang toch een van de peilers van de Nederlandse gezondheidszorg.

Het zal u niet zijn ontgaan. Minister Klink (Volksgezondheid) heeft u in december een brief gestuurd. Daarin staat dat in september 2009 het landelijk elektronisch patiëntendossier (EPD) wordt ingevoerd.

In Twente is proefgedraaid met dit dossier. Het bleek technisch onuitvoerbaar om de dossiers te koppelen. Er zijn namelijk tien huisartsencomputersystemen, vijf huisartsenpostsystemen en daarnaast nog ziekenhuis- en apotheeksystemen. In een aantal regio’s is zelfs regionale koppeling nog niet mogelijk. Artsen die avond-, nacht- en weekenddiensten draaien hebben in veel gevallen geen inzage in de gegevens van patiënten.

Verder is niet geregeld wie toegang krijgen tot welke gegevens en is de privacy van zorgverlener noch patiënt goed geregeld. Ook het beroepsgeheim komt enorm onder druk als het hele land kan meelezen.

Maar de politiek heeft afgesproken dat het EPD er moet en zal komen. De invoeringsproblemen worden door de minister daarom als ‘kinderziektes’ bestempeld. In plaats van die problemen aan te pakken dreigt de minister met draconische maatregelen tegen artsen of verpleegkundigen die misbruik zouden willen maken van het systeem, bijvoorbeeld uitschrijving uit het register. Dat is natuurlijk een zwaktebod. Als je werkelijk vertrouwen in het EPD hebt zijn dit soort strafmaatregelen namelijk helemaal niet nodig.

Ik vind het werkelijk ongehoord dat noch de minister noch de coalitiepartijen willen luisteren naar argumenten die zeer breed vanuit het veld (huisartsen, specialisten, ziekenhuizen, KNMG, ICT-ers) te berde worden gebracht. Men moet en zal dit landelijk EPD invoeren, ongeacht of het kan of niet.

Welnu: het kán niet op dit moment. Ik ben zeker niet principieel tegen een landelijk EPD, hoewel ik meer zie in een regionaal goed geregeld en beveiligd patiëntendossier. Het kaartenhuis dat nu wordt opgebouwd vraagt om een hacker die er net als in Groot-Brittannië voor heeft gezorgd dat de gegevens van miljoenen straks op straat liggen.

Bezuinigingen

Ondertussen spelen er veel urgentere problemen in de zorg. Minister Klink heeft gemeend 80 miljoen euro op de huisartsenzorg te moeten bezuinigen wegens budgetoverschrijdingen. Dit doet hij door voor het derde jaar op rij de tarieven niet te verhogen. Dat betekent dat een gemiddelde praktijk zijn omzet gelijk ziet blijven terwijl de kosten (personeel, telecom, ICT, verzekeringen, pensioenen, huur) alleen maar stijgen. De winst, lees het inkomen van de huisarts, wordt daardoor minder.

Voornaamste oorzaak van de budgetoverschrijdingen is zorgverschuiving van tweede lijn (ziekenhuis) naar eerste lijn (huisartsenpraktijk). Zorgverschuiving levert alleen iets op als de hogere kosten van de eerste lijn die daardoor ontstaan door de zorgverzekeraar worden teruggehaald bij de tweede lijn, die daarvoor immers ook minder hoeft te doen. In het huidige financieringssysteem is het niet mogelijk en voor de zorgverzekeraars ook nauwelijks interessant dit geld bij de ziekenhuizen terug te halen, ondanks het feit dat de huisarts vaak drie tot vijf keer goedkoper is dan het ziekenhuis. Gevolg: huisartsen zijn taken erbij gaan doen en hebben daar investeringen voor gedaan, krijgen er nu voor betaald, overschrijden daarmee dus het budget, en kunnen dit nu terugbetalen in de vorm van bezuinigingen.

Als hier tenminste maar een gedachte achter zou zitten was het allemaal nog te begrijpen. Maar het is puur kaasschaafbeleid. De minister ziet een kostenoverschrijding, en dan wordt er dus bezuinigd.

Dat de vergrijzing toeslaat met als gevolg toename van de zorgconsumptie, en dat huisartsen steeds meer taken overnemen van de tweede lijn is niet meer van belang. Dat het patiëntvriendelijk en veel goedkoper is om hechtingen na een operatie door de huisarts te laten verwijderen, of kleine ingrepen door de huisarts te laten doen telt niet mee.

Naast deze hoofdpunten is er nog de toegenomen belasting door het invullen van verklaringen voor medicijnen voor cholesterolverlaging, voor benzodiazepinen (slaapmiddelen) en allerlei andere verklaringen ten behoeve van de verzekering.

En als ik voor het invullen van die verklaringen dan een consult declareer overschrijden we het budget en gaat volgend jaar het tarief weer niet omhoog of zelfs omlaag. Ook wordt door de Zorgautoriteit deze maanden een onderzoek uitgevoerd naar de kosten van de huisartsenpraktijk, wat zo is opgezet dat de uitkomst hoogstwaarschijnlijk gaat leiden tot een nieuwe bezuinigingsronde.

Wat moet er gebeuren om het tij te keren? Ik denk dat de minister allereerst moet inzien dat hij een goed georganiseerde eerste lijn nodig heeft om de kosten van de gezondheidszorg in de hand te houden.

Verder moet het besef doordringen dat de meeste huisartsen de afgelopen jaren veel geïnvesteerd hebben in personeel, materiaal en werkruimte, en niet louter bezig zijn geweest hun inkomen te verhogen. Ook moeten de budgetten van eerste en tweede lijn beter op elkaar worden afgestemd: als de eerste lijn taken overneemt moet het geld daarvoor volgen vanuit het budget van de ziekenhuizen.

Ondergetekende, een huisarts, staat te popelen om mee te werken aan betere zorg, ketenzorg en zorg op maat. Daarvoor is menskracht, ruimte en soms ook apparatuur nodig, en dat kan niet uit het bestaande budget. En het EPD? Regionaal goed regelen, en als dat overal goed loopt via een landelijk schakelpunt alles aan elkaar knopen. Nu een landelijk EPD invoeren is vragen om een parlementaire enquête over vijf jaar.

En als dit niet gebeurt? Dan geven de komende jaren veel huisartsen de pijp aan Maarten. Gezonde praktijkvoering wordt dan onmogelijk, met te weinig menskracht om alle zorgvraag uit te voeren, en verdwenen vertrouwelijkheid tussen arts en patiënt.

In elk geval zal elke verdere uitbreiding van het takenpakket door de huisartsen worden tegengehouden. Ik heb geen zin om mijzelf in de voet te blijven schieten.

Norbert Schilder is huisarts te Twello

Bent u ook deskundig op dit gebied? Reageer dan op nrc.nl/expert