De huidige financiële crisis heeft een aantal grote voordelen. Zo wordt de financiële wereld ontdaan van de rotte appels en opgeschoond door beter toezicht en de inperking van een bonusstelstel dat hebzucht en het nemen van idioot grote risico’s in de hand werkte. Banken zullen zich weer richten op hun kerntaak: het bewaren van geld van de een om het met – uiteraard zo min mogelijk – risico’s weer uit te lenen aan de ander, bijvoorbeeld aan een ondernemer die er wat moois mee kan doen.

Een ander voordeel van de crisis is dat een land zijn leiders goed leert kennen: karakter laat zich zien in tijden van nood. Even geen tijd voor haarkloverij en partijpolitiek: de kredietcrisis haalt het beste uit integere, intelligente en capabele mensen als Wouter Bos, Jan-Peter Balkenende en Nout Wellink. Samen met hen zie je dat Neerlands fine fleur, het onzichtbare netwerk van oud-ministers, hoogleraren en captains of industry, zich nadrukkelijk in de media laat zien in een poging bij te dragen aan een oplossing van deze crisis.

Het wrange is dat het verworven fragiele vertrouwen door diezelfde media dan weer onderuit wordt gehaald. Het is bekend dat de mediasector ten tijde van een crisis de enige sector is die profiteert. Wordt er een politicus doodgeschoten, overlijdt er een lid van het Koninklijk Huis: kijkcijfers nemen toe en oplagen groeien. Slecht nieuws is derhalve goed nieuws voor de krant.

De media hebben in de berichtgeving rondom de kredietcrisis een kwalijke rol gespeeld. Natuurlijk hebben ze de crisis niet veroorzaakt – dat zijn de banken – maar ze hebben de crisis wel degelijk in stand gehouden en verergerd.

Want iedereen is het over eens dat de huidige paniek irrationeel is en dat de beurskoersen objectief te laag zijn (zo is de reële waarde van ING nu groter dan de beurswaarde, wat zo veel betekent dat er geld overblijft als alle aandeelhouders hun inleg terugkrijgen tegen de huidige koers).

Er is weinig mis met de Nederlandse economie, de meeste bedrijven zijn zeer solide. De verschillende maatregelen die zijn genomen om de val van de beurskoersen te stoppen, zouden daarom ook moeten werken. En waarom gebeurt dat niet? Een alom gebrek aan vertrouwen.

De term is de afgelopen weken vaak gebezigd: de crisis is een self-fulfilling prophecy. Omdat iedereen in paniek raakt en onverstandig handelt, wordt op een kwaad moment de paniek gerechtvaardigd. Dit slechte sentiment, die sfeer van paniek, wordt gevoed door kranten en de televisieomroepen. Komt premier Balkenende (CDA) met een redelijk verhaal waarin hij meldt dat het allemaal goed komt, wordt dat in het NOS Journaal meteen tenietgedaan met de keuze voor een item over een paniekerige belegger of een slim gekozen quote van een deskundige die beweert dat de ellende nog lang niet voorbij is.

Elke ochtend, al weken lang, koppen de kranten met chocoladeletters de angst het land in. En lang niet alleen maar De Telegraaf, zelfs het anders zo ingetogen Het Financieele Dagblad had zaterdag de ongetwijfeld meeste uitzinnige voorpagina in haar ruim 200-jarig bestaan met een schreeuwend ‘DE VRIJE VAL’, en daarnaast wat bangmakende grafieken.

Wanneer de media op keuzes worden aangesproken, zijn ze zich van geen kwaad bewust. In hun optiek brengen ze gewoon objectief nieuws: Er is een crisis, dus wat kunnen we doen, er niet over berichten?

Zo simpel ligt het naar mijn mening niet. Kranten, radio en televisie hebben een enorme invloed. Met hun keuze voor het berichten van bepaald nieuws, met hun keuze voor de mate van aandacht, het laten horen van het ene geluid in plaats van het andere, bepalen zij hoe het land geïnformeerd wordt.

Hoe groot die invloed is, is al vaak aangetoond. Bekend voorbeeld is het gooien van stenen vanaf een viaduct door wat rotjochies. Uiteraard mag de krant hierover berichten, maar terughoudendheid is verstandig aangezien te veel aandacht leidt tot meer stenen gooiende rotjochies.

Erger was de rol van De Telegraaf ten tijde van de moord op Theo van Gogh. De teneur van de krant hielp bepaald niet om de betrokken partijen tot kalmte te brengen, integendeel. Nu kun je zeggen dat dit niet de taak van een krant is. Maar het past een krant niet om de sfeer in een land te vergiftigen en het lont in het kruitvat aan te steken.

Kranten, radio en televisie zouden de verantwoordelijkheid die gepaard gaat met de enorme invloed moeten beseffen, zeker in een crisis als waar we nu mee te maken hebben. Hiernaar te handelen is meer op zijn plaats dan een hijgerige jacht op een hogere oplage en dus meer winst.

Mark Schalekamp is ondernemer, oprichter en oud-directeur van Robin Good, bureau voor maatschappelijk betrokken ondernemen. In het tv-programma De Leugen Regeert gaat hoogleraar communicatiewetenschap Kleinnijenhuis in debat over de rol van de media in de kredietcrisis. Bekijk hier het fragment.

U kunt hier reageren op dit opiniestuk.