Volgens Martin Bossenbroek en Hans Jansen zou het auteursrecht een belemmerende werking hebben voor het digitaal ontsluiten van teksten van boeken en tijdschriften (Opiniepagina, 17 april). Laatstgenoemde pleitte al eerder voor het stuksnijden van boeken ten behoeve van digitalisering en profileerde zich zo als het ‘boekiemonster’ van het Nederlandse gedrukte erfgoed.

In dit geval stellen de Bossenbroek en Jansen dat het auteursrecht en de financiële gevolgen daarvan een belemmerende invloed hebben op het vlot en goedkoop digitaliseren van twintigste-eeuwse boeken. Zij vrezen dat er een ‘missing link’ ontstaat in de digitale bibliotheek. Ze pleiten daarom voor een (gedeeltelijke) afschaffing van het auteursrecht.

Nu gebeurt het in een democratisch bestel wel vaker dat het uitoefenen van een recht aanzienlijke kosten met zich meebrengt. Zo kosten de verkiezingen voor de Tweede Kamer een ongelooflijke hoop geld, denk maar aan het bijhouden van het kiesregister, het versturen van de biljetten en het installeren van stemmachines in schoollokaaltjes. Het afschaffen van dit vierjaarlijkse circus zou een aanzienlijk financieel voordeel betekenen. Ook zou het Openbaar Ministerie veel goedkoper kunnen werken als er niet zoveel tijd en geld in het verzamelen van bewijzen tegen een verdachte gestoken zou worden.

Maar misschien is het onaardig om de ideeën van de schrijvers in een bredere politieke context te plaatsen, omdat zij daar zelf mogelijk niet aan gedacht hebben. Laten we het daarom eens vanuit het juridische perspectief bekijken

Bossenbroek en Jansen stellen dat een auteur vóór alles het recht heeft om gelezen te worden. Het Nederlands recht kent iets dergelijks echter niet. We moeten aannemen dat ze dit zelf bedacht hebben. Sterker nog, ze plaatsen dit boven het geldend recht. Als een dergelijk principe stand zou houden zou het mogelijk moeten zijn om iemands auto te stelen met het oog op diens gezondheid: lopen is immers goed voor je. Ook kijken ze niet naar de intellectuele eigendom in bredere zin: beeldende kunstenaars en musici hebben ook een auteursrecht en oefenen dit ook uit via stichtingen als Beeldrecht en Buma/Stemra. Moet hun recht dan ook ingeperkt worden, of alleen dat van schrijvers? Zo niet, dan zou er rechtsongelijkheid bestaan.

Ook komen ze met het voorstel om rechtenorganisaties een vrijwaring te laten geven voor de rechten van niet-aangeslotenen. Maar dat kan helemaal niet. De rechtenorganisaties vertegenwoordigen uitsluitend de belangen van aangeslotenen. Ze kunnen geen rechten weggeven die ze niet hebben.

Ook menen Bossenbroek en Jansen dat er een ‘immens zwart gat’ zal ontstaan in de digitale bibliotheek als hun ideeën over het auteursrecht niet nagevolgd worden. De hele twintigste-eeuwse literatuur zal een ‘missing link’ worden. Dit is een logische en rekenkundige fout: boeken uit de twintigste eeuw zullen immers niet voor altijd ontbreken. De auteurs zelf geven toe dat alle werken van vóór 1937 rechtenvrij zijn. Dit betekent niets anders dan dat de literatuur uit 1938 in 2009 beschikbaar komt, enzovoort. Op den duur komt alles heus wel beschikbaar, men moet alleen geduld hebben. Bovendien is er niets wat de Koninklijke Bibliotheek verhindert om nu al recente boeken te scannen. Ze mogen dit alleen niet publiceren.

Ten slotte is er het intellectuele aspect: de schrijvers zeggen dat C.G.N. de Vooys pas in 1955 overleden ‘blijkt’ te zijn. Zouden ze die kennis pas tijdens het schrijven van hun artikel opgedaan hebben? Of hebben ze de informatie aangereikt gekregen van een van de naamloze informatiespecialisten in de Koninklijke Bibliotheek? De Vooys was een beroemd neerlandicus, de Universiteit Utrecht heeft een instituut naar hem vernoemd.

Door het negeren van de politieke, juridische, rekenkundige, logische en intellectuele aspecten lijkt het ‘immense zwarte gat’ niet zozeer in de digitale bibliotheek te zitten als wel in het artikel van de beide auteurs.