Fairfield/Wilton, 23 maart. Bus nummer 650, een gammele 28 jaar oude touringcar met een loszittend plafond en snot op de bruine stoelleuningen, heeft moeite met de heuvels in de parkachtige villawijken waar de AIG-werknemers wonen die miljoenen aan bonussen kregen. De bus hapert, de bejaarde bestuurder Bill met op zijn pet de vette letters ‘USA’ en een gouden havik, geeft nog eens extra gas. De passagiers kijken door de ongewassen ruiten: hier wonen ze dus.

Na bijna drie jaar van macro-economische abstracties, zoals dalende huizenprijzen en giftige beleggingen van banken waarop het maar moeilijk boos worden was, hebben Amerikanen nu een kop van Jut gevonden. Het zijn de werknemers van verzekeringsgigant AIG, die miljoenen aan bonussen kregen terwijl juist hún werk bijdroeg aan het ontstaan van de kredietcrisis. Opeens blijkt de recessie een adres te hebben. Een dubbele voordeur. Drie schoorstenen. Een voortuin – en wat voor één. Er staan zelfs bewakers op het gazon.

Ruim vierhonderd werknemers van de afdeling Financial Products van ’s werelds grootste verzekeraar AIG kregen vorig weekeinde in totaal 218 miljoen aan bonussen uitgekeerd, met als doel hen te behouden voor het bedrijf. Tegelijkertijd wordt AIG overeind gehouden door de Amerikaanse overheid. Die stopte er 170 miljard dollar in.

Klik voor fotoserie

De woede over de AIG-bonussen verspreidde zich in een paar dagen over heel Amerika – en werd telkens aangewakkerd. Een paar voorbeelden. Congresleden lieten de AIG-topman in een vijf uur durende hoorzitting weten dat de veiligheid van de bedreigde bonusontvangers minder belangrijk was dan het openbaar worden van hun namen. Een senator suggereerde dat de werknemers een voorbeeld konden nemen aan Japanners: eerst huilend excuses aanbieden en aftreden, daarna zelfmoord plegen. En president Obama liet weten dat hij „de woede niet wil beteugelen: mensen hebben gelijk dat ze zo boos zijn”.

The rich and $hameless

Die volkswoede culmineerde zaterdag twee uur ten noordoosten van Wall Street in de beladen bustour met de bijnaam The lifestyles of the rich and $hameless: hoe leven de rijkaards en schaamtelozen. Aan boord van de bus: dertig boze burgers, elk met hun eigen reden voor rancune. Neem Mark Dziubek. Vijf kinderen, 47 jaar, zeven weken geleden ontslagen bij de staalfabriek waar hij al decennia werkte. Dziubek draagt een capuchontrui en een jas van zijn vakbond, maar die kan nu niet veel meer voor hem doen. „Ik ben voorbíj de boosheid. De shock over de hoogte van de bedragen is ook allang verdwenen. Het enige wat ik nu nog voel is walging.” Dziubek weet dat „het ontzettend moeilijk is mensen van hun geld te scheiden”, maar hij vindt toch dat de AIG-werknemers hun bonussen moeten terugbetalen. „Ze moeten doen wat juist is.” En als hij daar elk weekeinde voor in een aftandse bus moet gaan zitten, moet dat maar. Toch niets beters te doen.

Craig Stallings, achterin de bus met zijn drie zoontjes, is ook ontslagen. Hij werkte bij de bagageafhandeling op een vliegveld. Zijn klacht: „Het geld dat in het onderwijs van mijn kinderen gestoken had moeten worden, is nu in de zakken verdwenen van mannen die een Amerikaans instituut én de wereldeconomie ten gronde hebben gericht”. Stallings ziet als enige oplossing „dat we de druk moeten verhogen, de haat moeten blijven overbrengen”.

Stallings heeft duidelijk niet de instructies gekregen over hoe om te gaan met de pers. Ze stonden nog wel groot op een bord in het pand van de organisatie opgesomd. „Pauzeer. Blijf bij het onderwerp (met de miljoenen kan veel goeds gedaan worden voor onze wijken). Blijf kalm en beheerst.”

Brief voor bonusvanger

De bezoekers kunnen geen van allen een causaal verband aangeven tussen de bonussen bij AIG en hun particuliere problemen. Het is vooral een litanie van klachten. Dziubek wil meer fabrieksbanen. Stallings wil het ontslag van leerkrachten voorkomen. Anderen wijzen op de toegenomen criminaliteit door de economie. Kinderen hebben honger. En mensen worden nog steeds met duizenden per dag op straat gezet.

Om dat laatste rijdt predikant Mary Huguly mee. Haar schoonzus kan de hypotheek niet meer betalen, uitzetting dreigt. Nadat Huguly voorin de bus is voorgegaan in gebed, loopt ze naar een huis, een brief voor de AIG-werknemer in haar hand. Maar niemand weet waar ze eigenlijk moet zijn en, omgeven door tientallen cameramannen, loopt ze een verkeerde oprijlaan op. Pardon. Als ze later de juiste villa weet te vinden – wit, in neokoloniale stijl – willen de bewakers, ingehuurd naar aanleiding van bedreigingen en deze tourtocht, de brief niet aannemen. Hij is geadresseerd aan Douglas Poling, de man van de bonus van 6,4 miljoen dollar; niemand kreeg meer dan hij. Dan maar hardop voorlezen en de envelop in de brievenbus achterlaten. Achter de achttien ramen geen beweging.

Op de plekken waar de bus stopt, wonen de AIG-werknemers die hebben aangeboden hun bonus terug te betalen. Daar demonstreren helpt dus eigenlijk niets. Is het dit dan een heksenjacht? Nee, zweert de organisatie. Dat de bustour juist deze terugbetalers aandoet, is een praktische kwestie. Er zijn simpelweg geen namen bekend van werknemers die hun bonus behouden.

Dat wil zeggen: nu nog. Een aantal van hen is gedagvaard door de openbaar aanklager van de staat Connecticut. Donderdag komen ze getuigen. Mark Dziubek wil dat best zien.

Boze Amerikanen bezoeken huizen van AIG-werknemers in Connecticut om hun woede te uiten over hun miljoenenbonussen. Citaten uit een brief aan Douglas Poling, die zijn bonus van 6,4 miljoen dollar terug gaf:

„Geachte heer Poling,

Wij hopen dat u goed woont. (...) U heeft misschien gemerkt dat het niet zo goed gaat met de rest van ons.”

„Dit is het punt: 218 miljoen dollar lijkt misschien niet veel geld voor AIG of voor de bestuurders. Maar voor families die de eindjes aan elkaar moeten knopen (...) zou dat geld oneindig veel goeds kunnen doen.”

„Er wordt gezegd dat u van plan bent uw bonus terug te geven. Dat is een goed begin en wij juichen dat toe. De meesten van ons zullen nooit weten hoe het voelt om miljoenen dollars af te wijzen. (...) Dank u.”