1. Wie is Radovan Karadzic precies?

Een dichter / arts / psychiater die in 1990 de politiek inging. Het was de tijd dat veelvolkerenstaat Joegoslavië, net als de Sovjet-Unie, uit elkaar begon te vallen. Slovenië, Kroatië en Macedonië verklaarden zich in 1991 onafhankelijk. Binnen een derde republiek, Bosnië, ontstond burgeroorlog tussen Bosnische Kroaten en Bosnische moslims enerzijds (zij wilden onafhankelijkheid), en Bosnische Serviërs anderzijds (zij wilden dat niet). Karadzic was leider van de Bosnische Serviërs. Hij werd gesteund door de leider van wat er op dat moment nog over was van Joegoslavië, Slobodan Milosevic. De oorlog ging gepaard met grote wreedheden. Grote stukken land werden onder bevel van Karadzic en zijn legerleider Mladic ‘etnisch gezuiverd’.

2. Waar wordt Karadzic van beschuldigd?

Van volkerenmoord, van vervolging, deportatie, en gijzeling van burgers, en van onmenselijke handelingen en terreur. Bekendste voorbeelden zijn de massamoord op ongeveer 8.000 Bosnische moslims in Srebrenica in 1995 en de belegering van de Bosnische hoofdstad Sarajevo, waarbij vanaf de bergen rond de stad willekeurige voorbijgangers werden neergeschoten en uiteindelijk tussen 1992 en 1996 11.000 doden vielen.

3. Hoe wordt iemand aangeklaagd?

Op basis van informatie van verdachten, getuigen en slachtoffers, beginnen de aanklagers van het Joegoslavië-tribunaal een onderzoek. Dat tribunaal werd in 1993, toen de oorlog in Joegoslavië nog aan de gang was, opgericht door de Verenigde Naties. Er werd toen al vermoed dat er mensenrechten werden geschonden. Het tribunaal mag officieel personen berechten die in 1991 of later het internationale humanitaire recht hebben geschonden op het grondgebied van het vroegere Joegoslavië. Als de aanklagers genoeg bewijs vinden voor schendingen van het internationale humanitaire recht, zoals in het geval van Karadzic, kunnen ze iemand aanklagen en wordt een arrestatiebevel uitgevaardigd. VN-lidstaten zijn verplicht om samen te werken met het tribunaal.

4. Waar zit Karadzic vast?

In de gevangenis van Scheveningen is een aparte vleugel voor de ruim veertig beklaagden van het Joegoslavië-tribunaal. In dezelfde gevangenis zitten ook enkele verdachten die voor het Internationaal Strafhof (ICC) moeten verschijnen. De verdachten – geen gevangenen, ze zitten immers alleen in voorarrest – hebben een cel van vijftien vierkante meter met bed, bureau, kleerkast, boekenkast, douche, wc, wasbak, koffiezetapparaat, radio en televisie. Daarop zijn Nederlandse, Servische, Bosnische en Kroatische kanalen te zien, maar geen CNN. Er is een bibliotheek met kranten en tijdschriften, en een sportzaal. Bosniërs, Serviërs en Kroaten worden niet apart gehouden. Ze kunnen voor zichzelf koken als ze willen en kunnen pianospelen, of gitaar, of accordeon. Arts, psycholoog en psychiater zijn op afroep beschikbaar.

5. Waarom duurt het proces zo lang?

Karadzic wilde bij de eerste zittingen niet zeggen of hij schuldig, danwel onschuldig is aan de aanklacht. Volgens de spelregels van het tribunaal vult de rechter dan ‘onschuldig’ in. De president van het VN-hof verwacht dat het proces begin 2012 zal zijn afgerond. Beide partijen kunnen dan nog in hoger beroep gaan en dat moet medio 2013 zijn afgerond. De aanklagers hebben van de rechters driehonderd uur gekregen om hun zaak te bepleiten. Daarna is Karadzic aan zet en hij krijgt hetzelfde aantal uren om zich te verdedigen. De rechters willen tempo maken en een gang van zaken zoals bij het proces tegen Slobodan Milosevic voorkomen. Zijn proces duurde ruim vier jaar en er kon geen vonnis worden uitgesproken omdat de verdachte stierf.

6. Hoe wordt de strafmaat bepaald?

De hoogste straf die het Joegoslavië-tribunaal mag opleggen, is levenslang. Het tribunaal kent niet de doodstraf. De straf wordt uitgezeten in het buitenland. Het VN-cellencomplex in Scheveningen is eigenlijk een Huis van Bewaring.

7. Hoeveel mensen zijn er tot nu toe berecht?

Het VN-hof in Den Haag heeft sinds de oprichting 161 verdachten aangeklaagd, 120 zaken zijn afgerond. Acht verdachten zijn vrijgesproken. Zestig zijn, ook in hoger beroep, schuldig bevonden aan de aanklacht. Dertien verdachten zijn overgedragen aan rechtbanken in de regio en 36 aanklachten zijn ingetrokken omdat bijvoorbeeld de verdachte is overleden. De gemiddelde straf van de zestig verdachten, die ook in hoger beroep schuldig zijn bevonden aan de aanklacht, is veertien jaar. De laagste straf die is opgelegd was twee jaar, de langste levenslang.

8. Wat is het budget van het VN-hof?

Bij het VN-hof werken 1118 mensen uit 82 verschillende landen. Het budget is gestegen van 276.000 dollar in 1993 tot ruim 171 miljoen dollar dit jaar. In totaal heeft de Verenigde Naties bijna 1,6 miljard dollar besteed aan het Joegoslavië-tribunaal.