Utrecht/Brussel, 2 dec. De reusachtige expohal in Brussel is een heksenketel. Overal zie je veiligheidspersoneel met een oortje rondlopen, tassen worden gescreend met metaaldetectors. Circa 3.000 luidruchtige aandeelhouders waren vanmorgen present op de aandeelhoudersvergadering van Fortis in Brussel, drie keer zo veel als gisteren in Utrecht.

Tegenover het lawaai in België was in Utrecht slechts een traag en ritmisch handgeklap hoorbaar nadat de bestuurstop van Fortis een half uur op zich had laten wachten. De commissarissen en bestuurvoorzitter Filip Dierckx druppelden het podium op, begeleid door een mat boegeroep.

Dienstdoend president-commissaris Jan-Michiel Hessels begon de marathonvergadering (die zonder onderbreking tien uur zou duren) met uitgebreide excuses. „Geen van ons zit hier met een goed gevoel. Wij betuigen onze diepe spijt voor de ontwikkelingen en gebeurtenissen die Fortis de laatste maanden zo zwaar hebben getroffen en voor de situatie waarin Fortis en u nu verkeren.”

Het is voor het eerst sinds de ontmanteling en nationalisatie van de Belgisch-Nederlandse bank en verzekeraar, twee maanden geleden, dat de gecombineerde raden van bestuur en commissarissen rechtstreeks aan de aandeelhouders verantwoording afleggen. Een uitgedunde Fortis-top, dat wel, want in de afgelopen maanden verdwenen de drie hoofdrolspelers van het toneel: topman Jean-Paul Votron, zijn financiële man Gilbert Mittler en president-commissaris Maurice Lippens.

Hessels, die de vergadering leidt, blijft de overname van ABN Amro – voor velen de bron van alle ellende – verdedigen als „een kans die we niet konden laten liggen”. Maar hij erkent dat de prijs van 24 miljard euro achteraf bekeken „veel te hoog” was. Door de steeds heftiger wordende kredietcrisis werd iedereen bij Fortis – „van baliemedewerker tot manager” – overvallen door de gebeurtenissen, die uiteindelijk leidden tot de ondergang.

Directeur Jan-Maarten Slagter van de Nederlandse beleggersvereniging VEB neemt hier geen genoegen mee. „Het is u overkomen, zegt u. Wat ik heb gemist is: wat hebben wij fout gedaan?” Applaus uit de zaal. „Een terechte opmerking”, geeft Hessels toe. „Dit stond niet in ons lijstje met vragen en antwoorden.” Daarop laat hij zijn raad van commissarissen urenlang onderwerpen aan een kruisverhoor door zo’n 1.000 misnoegde aandeelhouders. Met veel geduld laat Hessels alle kritiek over zich heenkomen.

Hij onderbreekt niemand, geeft iedere vragensteller ruimschoots de vloer. Al even uitgebreid is zijn beantwoording. Als hij het antwoord schuldig moet blijven, geeft hij dat eerlijk toe. „Ik voel met u mee”, is dan zijn korte commentaar. Nu en dan geeft hij het woord aan specialisten, zoals verzekeringsbaas Peer van Harten, financieel directeur Patrick Depovere, scheidend bestuursvoorzitter Filip Dierckx of zijn beoogd opvolger Karel De Boeck.

Met vermoeide stem probeert Dierckx duidelijk te maken hoe acuut de situatie eind september was. De dagkredieten die Fortis op de interbancaire markt kreeg, droogden in ijltempo op. Ingrijpen door de overheden, in eerste instantie met een gedeeltelijke nationalisatie, was dringend noodzakelijk. Kort na het weekend van 27 september bleek die eerste kapitaalinjectie door België, Luxemburg en Nederland niet voldoende. De Nederland regering besloot verder in te grijpen en lijfde op 3 oktober Fortis Nederland volledig in, inclusief ABN Amro.

„U heeft zich laten inpakken door politici”, roept een aandeelhouder. „U bent bestolen met ons geld.” Algemene bijval in de zaal.

Waarom dreigde De Nederlandsche Bank het Nederlandse Fortis onder curatele te plaatsen, wil een aandeelhouder weten? Waarom heeft Nederland de 4 miljard euro die in het eerste reddingsplan was toegezegd niet gestort? Is Fortis onder druk gezet zodat de Nederlandse staat een betere tweede deal kon onderhandelen?

„Er was geen sprake van druk”, antwoordt Hessels. „De eerste overeenkomst tussen Nederland en Fortis is nooit ondertekend geweest.” Hij vervolgt: „Ik heb de Nederlandse overheid ook nooit expliciet de uitdrukking ‘onder curatele plaatsen’ horen gebruiken.” Een vertegenwoordiger van pensioenfonds ABP wijst erop dat dit wel zo in de notulen van de Fortis-commissarissen vermeld staat.

Maar Hessels erkent dat zijn bedrijf in die eerste week van oktober geen kant op kon. „Het was slikken of stikken”, zegt hij. Een bank met een balanstotaal van 900 miljard euro stond op omvallen. „We hadden geen andere keuze.” De Franse bank BNP Paribas, die het Belgische deel van Fortis grotendeels overnam, onderhandelde direct met de de Belgische regering. „We zaten in een strafkamertje en moesten vernemen wat er te gebeuren stond”, aldus Hessels.

Hamvraag voor veel aanwezige aandeelhouders, die in een jaar tijd hun belegde kapitaal hebben zien verdampen, was of de verantwoordelijke topmannen berooide beleggers willen compenseren. „Bent u bereid echt mee te lijden?” vraagt een belegger. „Als zou blijken dat u fouten heeft gemaakt of onvoldoende toezicht heeft uitgeoefend, zou u dan alle ontvangen vergoedingen terugbetalen?”

Hessels staart enkele seconden naar zijn blad papier, en zegt dan: „Als verantwoordelijk individu zou ik dat zeker overwegen. Maar ik denk dat die kans niet groot is.” De aandeelhouder: „Uw antwoord ontgoochelt mij zeer.”

Wel zegt Hessels dat de vaste vergoeding voor de commissarissen zijn verlaagd. „Van 10.000 naar 1.000 euro” En hij onthult in de clinch te liggen met de in augustus ontslagen financiële topman Gilbert Mittler. Die eist bovenop zijn ontslagvergoeding van 4,2 miljoen een uitkering van 900.000 euro als pensioenbijdrage. Hessels, gedecideerd: „Zo lang ik er zit, gaan die centen niet de poort uit.”

Dat zal niet erg lang meer zijn. Hoewel de meeste aandeelhouders oprecht onder de indruk zijn van de openhartige manier waarop Hessels de vergadering leidt, wordt hij aan het eind van de middag toch overtuigend weggestemd. Slechts een kwart van de aanwezige stemmen is voor Hessels’ herbenoeming.