Den Haag, 23 sept. Het nieuwe parlementaire jaar is nog geen week oud of er is politieke onrust over de ov-chipkaart. Opnieuw. Vijf consumentenorganisaties, waaronder de ANWB, de Consumentenbond en reizigersvereniging Rover, treden per direct terug uit het overleg over de opvolger van de nationale strippenkaart. Reden: vier jaar ‘meedenken’ heeft onvoldoende opgeleverd. De nieuwe kaart is in de huidige vorm niet in het belang van reizigers, verder praten heeft geen zin.

Het is een nieuwe tegenvaller voor staatssecretaris Huizinga (Verkeer, ChristenUnie), want zij hecht groot belang aan steun van de consument bij de invoering van de ov-chipkaart, de digitale pas die geldig wordt in bus, tram, trein en metro. De staatssecretaris is overvallen door het besluit van de organisaties. Vorige week zat ze nog met hen aan tafel, maar toen kreeg ze volgens haar woordvoerder geen signalen over hun terugtocht.

Huizinga kwam eerder dit jaar met een plan om problemen met de kaart op te lossen. De oppositie sprak van „een reddingsplan”, want er zijn veel problemen. Hackers kraakten de wegwerpversie van de kaart, het College Bescherming Persoonsgegevens constateerde schending van de privacy doordat met de ov-chipkaart soms te veel en te lang informatie over reizigers wordt bewaard, in Rotterdam – een van de proefgebieden van de kaart – bestaan nog veel technische problemen en er is kritiek op het gebrek aan regie over de invoering.

Het laatste punt is het meest heikele. Terugkerende vraag is wat de Nederlandse politiek over de nieuwe kaart heeft te zeggen. De ov-chipkaart is een initiatief van vijf grote vervoersorganisaties. Zij hebben gezamenlijk Trans Link Systems opgericht die verantwoordelijk is voor uitvoering en exploitatie van de kaart. Provincies en gemeenten stellen samen met de vervoersbedrijven de tarieven vast.

Hoofddirecteur Guido van Woerkom van de ANWB: „De staatssecretaris is politiek verantwoordelijk, maar heeft verder weinig over de kaart te zeggen. Er is bij de ov-chipkaart geen echte probleemeigenaar. Gevolg is dat wij met niemand zaken kunnen doen. Dat ondermijnt het vertrouwen.” Een woordvoerder van reizigersvereniging Rover zegt dat het weinig zin heeft om met Verkeer en Waterstaat te overleggen, want „niemand op het ministerie heeft zeggenschap over die kaart”.

Huizinga heeft de Kamer al een paar maal bezworen dat de reiziger er niet op achteruit mag gaan door de nieuwe kaart. En ook beloofde zij dat de extra kosten door alle vertraging en veiligheidsproblemen niet op de reizigers worden afgewenteld. Maar op wie dan wel? Van Woerkom: „Wij delen die opstelling van de staatssecretaris, maar zij is niet verantwoordelijk voor de tarieven”.

Volgens de ANWB-topman bestaat er nog steeds veel onduidelijkheid over wezenlijke vragen over kosten en gebruiksgemak. En er zijn volgens hem nog steeds veel spookbetalingen in de proefregio Rotterdam. „Wanneer worden die nu opgelost?” Van Woerkom meent dat de vervoersbedrijven „over hun eigen schaduw” heen zullen moeten stappen om de problemen op te lossen.

De oppositie in de Tweede Kamer heeft kritiek op Huizinga en zal naar verwachting deze week de staatssecretaris naar de Kamer roepen voor een spoeddebat – het zoveelste. Veel parlementariërs hebben wantrouwen opgebouwd jegens Huizinga door de manier waarop problemen met de ov-chipkaart onder haar bewind een paar keer escaleerden.

Maar terugkerend probleem is dat dezelfde Tweede Kamer voor de taakverdeling heeft gekozen die steeds weer voor onrust zorgt: de vervoerbedrijven zijn verzelfstandigd en/of geprivatiseerd en door decentralisatie hebben provincies en gemeenten taken van het Rijk overgenomen.

Binnen het consortium van vervoersbedrijven loopt het ook niet lekker. Al eerder dreigden een paar busbedrijven de stekker uit de ov-chipkaart te trekken mocht de staatssecretaris niet financieel willen bijspringen. De klagende bedrijven waren, toevallig of niet, dezelfde bedrijven die nauwelijks nog geïnvesteerd hebben in het project.

Van Woerkom: „Iedereen zegt steeds: waarom kunnen wij niet wat Londen, Singapore of Hongkong wel kunnen? Maar daar is er steeds slechts één vervoersorganisatie bij betrokken. Misschien is het hele project met de ov-chipkaart te veelomvattend.”