Rotterdam, 23 sept. Moet het Westen een opstand bestrijden in Afghanistan of het terrorisme bestrijden in Afghanistan en buurland Pakistan?

De Amerikaanse president Obama heeft – sinds hij in maart zijn beleid voor de regio uiteenzette – ingezet op beide. Hij stuurde 21.000 extra militairen naar Afghanistan én voerde de raketaanvallen in de tribale gebieden in Pakistan op, de regio waar het leiderschap van Al-Qaeda zich vermoedelijk verschuilt.

Nu, aan het einde van de bloedigste Afghaanse zomer sinds 2001, na een chaotisch verlopen Afghaanse verkiezing en de constatering van generaal McChrystal dat de westerse troepen verkeerd opereren, overweegt Obama of hij niet toch het accent moet verplaatsen naar terreurbestrijding, blijkt uit verschillende Amerikaanse media. Zijn einddoel is immers Al-Qaeda verslaan, en zo de VS beschermen tegen aanslagen. Niet om van Afghanistan een bloeiende democratie te maken.

„De Afghanen zijn gefrustreerd en moe door acht jaar oorlog, zonder bewijzen van de vooruitgang die ze hadden verwacht.” Generaal Stanley McChrystal

Generaal Stanley McChrystal, commandant van de 106.000 westerse militairen in Afghanistan, doet in zijn maandag uitgelekte evaluatie van de oorlog een dringende oproep om zijn eerder aangekondigde counterinsurgency-strategie nu echt te omarmen. De opstand van de Talibaan moet worden verslagen door het vertrouwen van de Afghanen te winnen. „Dit is een belangrijk – en waarschijnlijk beslissend – moment in de oorlog. De Afghanen zijn gefrustreerd en moe door acht jaar oorlog, zonder bewijzen van de vooruitgang die ze hadden verwacht”, schrijft McChrystal.

„Hoe schrikbarend de bedreiging ook moge zijn, wij maken het probleem erger”, aldus de commandant. „ISAF is een conventionele strijdmacht die slecht is toegerust op het neerslaan van een opstand, en onervaren in de lokale talen en de lokale cultuur.”

Vermoedelijk wil de generaal enkele tienduizenden extra militairen, die voor het overgrote deel uit de VS zullen moeten komen, aangezien de Europese bondgenoten –Groot-Brittannië uitgezonderd – niet bereid lijken significante versterkingen te sturen. Obama aarzelt. Dit weekeinde noemde hij zichzelf in een televisie-interview „een sceptische toehoorder” als het om verzoeken voor troepenuitbreiding gaat. Het geweld is alleen maar toegenomen sinds dit voorjaar 17.000 extra Amerikanen arriveerden, de Talibaan winnen terrein, en binnen Obama’s eigen partij bestaat weerstand tegen uitbreiding.

Waarschijnlijk zal McChrystal zijn verzoek niet indienen voordat de regering is uitgedacht over een nieuwe aanpak.

Tegenover McChrystals analyse staat die van vicepresident Joseph Biden. Die stelde al aan het begin van Obama’s presidentschap voor om de missie in Afghanistan niet uit te breiden, maar het accent te verplaatsen naar Pakistan, omdat Al-Qaeda zich dáár ophoudt. De strategie zou bestaan uit gerichte aanvallen met onbemande verkenningsvliegtuigjes en special forces, en een groot hulppakket voor de stammen in de grensregio, bedoeld om de positie van de Pakistaanse regering te versterken.

Een nieuw argument voor die optie is dat het vertrouwen van de Afghanen in hun regering snel afbrokkelt. Voor counterinsurgency-operaties is een nauwe samenwerking met de lokale regering een vereiste. Het Westen had de verwachting dat uit de verkiezing vorige maand een president met een sterk mandaat tevoorschijn zou komen, maar het tegenovergestelde lijkt het geval, nu de tekenen zich opstapelen dat president Karzai zijn meerderheid heeft behaald door grootschalige stembusfraude.

Obama was al vóór de verkiezing sceptisch over de regering-Karzai, die wordt gekenschetst door corruptie en zwakke instituties. En welke redding kan een tweede ronde brengen? Er zijn weinig aanwijzingen dat die níet aangetast zou worden door stembusfraude.

De Pakistaanse bevolking heeft zich in de afgelopen maanden meer en meer tegen de Pakistaanse Talibaan gekeerd. Die hadden hun hand overspeeld met zelfmoordaanslagen en terreurcampagnes. Maar de Pakistanen staan nog altijd uiterst wantrouwig tegenover de Amerikaanse raketaanvallen, die zij als een inbreuk op de Pakistaanse soevereiniteit zien. Dat zal niet snel veranderen.

Tegenstanders van een accentverlegging naar Pakistan wijzen er bovendien op dat Al-Qaeda zich in dat geval eenvoudigweg weer zou vestigen in Afghanistan.

Anonieme medewerkers van Obama haastten zich gisteren om te zeggen dat de president voor zijn besluit over troepenuitbreiding de uitkomst van de verkiezingen wil afwachten. Een tweede ronde kan volgens de Verenigde Naties in oktober plaatsvinden. McChrystal waarschuwt juist dat de Talibaan onverslaanbaar kunnen worden als ISAF niet snel het initiatief weer in handen krijgt.

Afghanistan en Pakistan in kaart

De oorlog in Afghanistan kan niet los worden gezien van de situatie in het noordwesten van Pakistan. Talibaan en andere opstandelingen steken vanuit Pakistan gemakkelijk de grens over om in Afghanistan aanslagen te plegen. De nieuwe strategie van de VS staat dan ook in het teken van een regionale aanpak.

Bekijk een aanklikbare kaart van de regio voor meer informatie.