Staakt-het-vuren Syrië houdt stand

Syriërs waren blij dat de wapens zwegen. De echte test komt deze week als Rusland weer bombardeert.

Syrische kinderen maken van de gevechtspauze gebruik om buiten te spelen in Douma, een voorstad van Damascus die in handen is van rebellen. Foto AFP

De Syriërs hebben voor het eerst in vijf jaar tijd een relatief rustig weekend achter de rug. Hoewel er beschuldigingen over en weer vlogen van inbreuken op het ‘staken van de vijandelijkheden’, leek het akkoord in het algemeen beter stand te houden dan verwacht.

Het staken der vijandelijkheden ging vrijdagavond om middernacht in. Het wordt zo genoemd – en niet een bestand of een wapenstilstand – omdat het geen principieel akkoord betreft tussen de partijen: het is louter bedoeld als een adempauze die vredesoverleg mogelijk moet maken. Het is de bedoeling dat de wapens twee weken lang min of meer zwijgen.

Toen Rusland en de Verenigde Staten op 11 februari in München aankondigden dat er een akkoord was over het staken van de vijandelijkheden was de scepsis groot. Een week eerder was het vredesoverleg in Genève mislukt, te midden van westerse argwaan dat Rusland helemaal geen zin had om te stoppen met bombarderen van rebellen in Syrië.

Gebaar van goede wil

De Russische luchtaanvallen zijn de afgelopen maanden erg succesvol geweest in het ondersteunen van het regeringsleger, ten nadele van de rebellen, die worden gesteund door onder meer de VS, Turkije en Saoedi-Arabië. Waarom stoppen als het net zo goed gaat?

Maar het lijkt erop dat de Russische president Poetin nu een vervroegd vredesdividend beoogt. Zaterdag besloot Rusland alle luchtactiviteiten boven Syrië op te schorten. Een gebaar van goede wil, want Rusland heeft altijd gezegd dat terroristische groepen als Jabhat al-Nusra (Al-Qaeda) en Islamitische Staat (IS) niet onder het akkoord vallen.

Mogelijk is Rusland zondag al op die beslissing teruggekomen. Volgens het Syrisch Observatorium voor de Mensenrechten, een in Londen gebaseerde organisatie die dicht bij de oppositie staat, hebben zondag luchtaanvallen plaatsgevonden tegen zes dorpen in het noorden van de provincie Aleppo. Maar de directeur van het observatorium gaf toe dat hij niet wist of het om Russische aanvallen ging.

„Wij weten niet welke vliegtuigen de aanvallen hebben uitgevoerd, en we weten ook niet zeker of deze dorpen onder het staken van de vijandelijkheden vallen”, zei Rami Abdulrahman.

Dit wordt de komende dagen de test voor het staken van de vijandelijkheden. Omdat Jabhat al-Nusra en IS niet onder het akkoord vallen, mogen die wel gebombardeerd worden. Maar Jabhat al-Nusra houdt zich op in gebieden waar zich ook door het Westen gesteunde rebellen bevinden. Rusland is er in het verleden van beschuldigd dat het Jabhat al-Nusra gebruikt als voorwendsel om alle rebellen te bombarderen. Dit gaat voor veel discussie zorgen wanneer Rusland straks opnieuw Jabhat al-Nusra gaat aanvallen.

De Syrische oppositie heeft het regime beschuldigd van vijftien inbreuken op zaterdag en meer op zondag. Desondanks noemde een woordvoerder de situatie dit weekend „positief”. „Er zijn hier en daar schendingen geweest maar in het algemeen is het veel beter dan voorheen. De mensen zijn op hun gemak” , zei Salam al-Meslet, woordvoerder van het door Saoedi-Arabië gesteunde onderhandelingsteam van de oppositie in Genève.

Verrassingsaanval

Rusland heeft Turkije ervan beschuldigd dat het zaterdag de stad Tal Abyad, niet ver van de Turkse grens, heeft bestookt met zware artillerie. Zondag bleek het juist om een Amerikaanse aanval te gaan: de VS schoten tien raketten af op doelen van IS, dat in Tal Abyad, en nog enkele op IS-doelen in Raqqa en Manbij.

Tal Abyad werd vorig jaar zomer op IS veroverd door de Koerdische rebellen. Blijkbaar heeft IS geprobeerd van het staken van de vijandelijkheden te profiteren om een verrassingsaanval uit te voeren op Tal Abyad. Die aanval werd afgeslagen, maar IS zou wel enkele dorpen in de buurt veroverd hebben. Omdat IS niet onder het akkoord valt is de Amerikaanse aanval geen schending daarvan.

De VN-gezant voor Syrië, Staffan de Mistura, wil op 7 maart het vredesoverleg hervatten als het staken van de vijandelijkheden „grotendeels” standhoudt, en op voorwaarde dat de levering van humanitaire hulp niet opnieuw wordt belemmerd. De VN willen de gevechtspauze gebruiken om hulp te leveren op dertig plaatsen waar de nood het hoogst is, waaronder het oosten en westen van de provincie Aleppo en het oosten van de stad Deir es-Zor, die wordt belegerd door IS.