Geflopt ICT-project kostte Belastingdienst ruim 200 miljoen

Staatssecretaris Wiebes lichtte de Kamer pas maanden later in. ANP / Martijn Beekman

De Belastingdienst heeft 203 miljoen besteed aan een mislukt automatiseringsproject. De dienst besloot pas begin dit jaar met de ontwikkeling van het computersysteem ETPM te stoppen, hoewel het project al jaren met grote problemen kampte, en de ambtelijke top in 2009 al overwoog de ontwikkeling ervan te beëindigen. Dat blijkt uit interne documenten van de Belastingdienst, schrijft NRC Handelsblad.

De bouw van het systeem is het op drie na grootste automatiseringsproject van het Rijk in het afgelopen decennium. Het is misschien wel het belangrijkste computersysteem van de Belastingdienst. Het innen van álle belastingen en het uitbetalen van álle toeslagen, voorschotten en verrekeningen zou via dit systeem moeten lopen.

Het gaat om jaarlijks meer dan 260 miljoen transacties ter waarde van 200 miljard euro. ETPM wordt nu wel gebruikt, maar voor een miniem deel van het totaal aantal transacties – nog geen 1 procent, zeggen bij het project betrokken bronnen. Volgens de Belastingdienst verwerkt het 3,5 procent van de totale geldstroom.

Bij aanvang al substantiële twijfels

Sinds het begin van het project in 2005 bestonden zorgen over de technisch haalbaarheid. Bij aanvang al waren er substantiële twijfels over of de gekozen software wel goed zou werken op de IBM-mainframes van de Belastingdienst en zou kunnen omgaan met het grote aantal transacties dat de dienst jaarlijks verwerkt, zo blijkt uit interne documenten. Nadat het project een jaar draaide, vroeg de leiding van het team dat het systeem moest invoeren zich intern af of het nog wel “in control” was.

In 2007 werd het project in een interne evaluatie heftig bekritiseerd. De situatie was in 2009 niet verbeterd, zo blijkt uit een andere interne evaluatie. De top van de Belastingdienst besloot toen bijna om het project stil te leggen – niet veel later bleek dat er al 160 miljoen euro aan het project was uitgegeven, in plaats van de oorspronkelijk geraamde 60 miljoen. Maar de ontwikkeling ging toch door.

In 2010 werd een klein deel van het systeem dat werkte opgeleverd, voor 175 miljoen euro. In de drie jaar daarna is nog 28 miljoen euro besteed aan onderhoud, reparatie en verdere ontwikkeling.

In 2010 al ‘serieuze zorgen’

Het project werd begin dit jaar in relatieve stilte beëindigd. In een interne blog op 10 april dit jaar voor Belastingdienstmedewerkers, waarin hij het stoppen met ETPM toelichtte, schreef directeur Belastingen Hans Blokpoel dat er in 2010 al “serieuze zorgen” over het systeem waren. Na onderzoek bleek eind 2013 dat het nooit goed zou komen met het systeem. Blokpoel schrijft:

“De hoeveelheid maatwerk die nodig zou zijn om het ETPM in gebruik te nemen, bleek enorm en niet beheersbaar te maken.”

De conclusie:

“We vinden het niet verantwoord de ondersteuning van de inning binnen de Belastingdienst te baseren op ETPM.”

Wiebes informeerde Kamer maanden later

Staatssecretaris Eric Wiebes (Financiën, VVD) liet de Tweede Kamer maanden later in een paar zinnen in een bijlage van een brief weten dat het project was stopgezet. Na aanvullende vragen van de SP en de PVV lichtte hij eergisteren ook de nog niet eerder gerapporteerde kostten toe. Precieze gegevens over hoe weinig van het oorspronkelijke doel het systeem kan, zijn niet met de Kamer gedeeld.

Staatssecretaris Wiebes reageert schriftelijk:

“Hoewel het ETM systeem bij zo’n twintig belastingen functioneert, bleek in 2010 dit voor de massale inningsprocessen niet het geval. Het systeem heeft de belastingdienst wat dat betreft niet gebracht wat ze had gehoopt. De Belastingdienst heeft van deze invoering geleerd. Sinds 2010 wordt gewerkt met kleinere stappen voor onderzoek, ontwikkeling en implementatie. Feit blijft dat invoering van dit soort systemen kwetsbaar is. Niet voor niets ben ik in de brief over de stand van zaken bij de Belastingdienst die onlangs naar de Kamer gestuurd is, zo nadrukkelijk ingegaan op ICT vraagstukken.”

Lees vandaag in NRC Handelsblad: ICT-troep bij fiscus over de schutting gegooid. Abonnees lezen het artikel gratis, niet-abonnees betalen een klein bedrag.

Lees uit het dossier over falende ICT-projecten ook:

Tips over falende ICT-projecten bij de overheid? Mail ons op ictonderzoek@nrc.nl. Alle tips worden vanzelfsprekend vertrouwelijk behandeld.