Werkplek voor zzp’ers, 24 uur per dag open: om te overleven moeten bibliotheken zichzelf heruitvinden

De bibliotheek in Lelystad. ANP XTRA KOEN SUYK

Cijfers wijzen het uit: het gaat slecht met Nederlandse openbare bibliotheken. Met nieuwe bezuinigingen op komst staan bibliotheken zelfs op het punt van verdwijnen. Tijd voor een nieuwe vorm, zegt onderzoeker Winand Steggerda vandaag in NRC Handelsblad.

Het aantal leden van Nederlandse openbare bibliotheken daalde volgens Steggerda, partner van denktank The Alignment House en voorheen onlinemarketingmanager bij Stichting Bibiotheek.nl, in de afgelopen twintig jaar van 4,3 naar 4 miljoen. Forser is de daling van het aantal uitleningen: van 145 miljoen naar 93 miljoen. Niet gek als daar binnenkort ook forse bezuinigingen bijkomen, zegt Steggerda:

“Bibliotheken krijgen wel 600 miljoen euro per jaar. Nu gemeenten moeten bezuinigen, gaan die zich afvragen of er wel zoveel geld naartoe moet. Zeker als er online ook van alles te vinden is.”

Het wordt volgens de onderzoeker tijd voor bibliotheken om zichzelf opnieuw uit te vinden. Nieuwe, inspirerende initiatieven zijn er volgens Steggarda genoeg:

“Bibliotheken zouden gemeentelijke taken kunnen overnemen, zoals inburgeringscursussen. Denemarken heeft al bibliotheken die 24 uur per dag open zijn. Met een toegangspasje kun je er terecht voor werken, vergaderen, studeren. Zo veranderen bibliotheken van gebouwen met boekenkasten in instellingen met een brede maatschappelijke functie. Zeker nu gemeenten met de handen in het haar zitten omdat er zoveel taken én bezuinigingen op hen afkomen, kunnen bibliotheken heel belangrijk worden.”

Geen bezuinigingspost, maar partner

De Vereniging van Openbare Bibliotheken (VOB) is niet enthousiast over de plannen. Toch hebben sommige Nederlandse bibliotheken al aan de oproep tot vernieuwing gehoor gegeven en verhuren ze ruimte aan zzp’ers en hangen reclame op. Boekenuitleen door bibliotheken kan volgens Steggerda zelfs tot de verleden tijd gaan behoren:

“Amazon en Bol zouden de uitleenfunctie kunnen overnemen: voor een bepaald bedrag kun je bijvoorbeeld een maand lang een boek lezen op je iPad. Ook voor supermarktketens kan het interessant zijn boeken uit te geven en in te nemen; dat trekt klanten naar de winkel. Een mooi voorbeeld is Venlo, waar een bibliotheekvestiging werd gesloten wegens bezuinigingen. De middenstand in die wijk baalde van het verlies van die 60.000 bezoekers. Toen heeft een modewinkel zijn eerste verdieping aangeboden aan de bibliotheek. Boeken staan er nu naast kleding. Zo liggen er dus kansen voor wie de bibliotheek als partner gaat zien, en niet als bezuinigingspost.”