Wie was de beste premier van Nederland? Breng uw stem uit

DEN HAAG-LUBBERS-INFORMATEUR

Foto's ANP

Binnenland

Was het Abraham Kuyper, de held van de kleine luyden, of Vadertje Drees, met zijn sociale wetgeving? Of toch Ruud Lubbers, die Nederland in de jaren tachtig uit de economische malaise sleurde? NRC Handelsblad is, in samenwerking met de Universiteit Utrecht, op zoek naar de beste minister-president van Nederland.

Tientallen experts nemen deel aan een uitgebreide enquête en politici presenteren op de Opiniepagina hun eigen favorieten. U kunt hier ook meedoen door te stemmen op een van de premiers sinds 1900 en een toelichting bij uw keuze te geven. De beste reacties kunnen worden gepubliceerd. Lees meer achtergronden over het project in de NRC Weekend van 7 september.

We introduceren de kandidaten in drie weken op nrc.nl. Vandaag de derde en laatste aflevering: lees meer over Barend Biesheuvel, Joop den Uyl, Dries van Agt, Ruud Lubbers, Wim Kok, Jan-Peter Balkenende en Mark Rutte.

Breng hieronder direct uw stem uit. Of lees eerst de eerste en tweede aflevering.



Barend Biesheuvel - Premier van 1971 tot 1973


Van het premierschap van ‘Mooie Barend’ Biesheuvel (ARP) werd veel verwacht. Hij slaagde er echter niet in om zijn kabinet met daarin de jonge partij DS’70 overeind te houden. Toen de ministers van deze partij juli 1972 opstapten over het bezuininigingsbeleid, zat Biesheuvel nog enige tijd een rompkabinet voor. Belangrijkste wapenfeit was de introductie van het profijtbeginsel: burgers moeten betalen voor de overheidsdiensten die ze gebruiken.
Stem op Barend Biesheuvel

Toen Biesheuvel in 1983 tien jaar uit de politiek was schreef NRC over hem dat hij vijftien jaar lang ‘een van de keizers van het Binnenhof is geweest’, geliefd bij zijn partij, gevreesd door zijn tegenstanders. En toch verliet Biesheuvel enigszins verbitterd de politiek, zo schreef deze krant na zijn overlijden:

“Mooie Barend, Barend de Geweldige, de Reus uit Aerdenhout, dat waren zijn bijnamen toen de door-en door antirevolutionaire boerenzoon Barend Willem Biesheuvel voorjaar 1973 ietwat verbitterd de Haagse politiek verliet. Zijn eigen ARP had hem, demissionair minister-president, in de steek gelaten door in te stemmen met een ‘gedoogrol’ jegens het nieuw aangetreden progressief-confessionele kabinet Den Uyl (1973-1979).”

Lees de gehele archiefartikelen hieronder:


Joop den Uyl - Premier van 1973 tot 1977


Onder de energieke PvdA-premier Joop den Uyl was de verbeelding aan de macht. De progressieve PvdA-kabinetsleden wilden het land grondig hervormen, en dat mocht wat kosten. De uitkeringen werden verhoogd, het minimumjeugdloon ingevoerd.
Ook qua tijd mochten de voornemens wat kosten. Het kabinet-den Uyl werd bekend om zijn lange vergadersessies. Dat kwam ook doordat Den Uyl te maken kreeg met talrijke kwesties zoals de oliecrisis, de Molukse gijzelingskwesie, de vlucht van oorlogsmisdadiger Pieter Menten, en, last but not least, de Lockheed-affaire rondom prins Bernhard. De aanpak van de laatste affaire leverde Den Uyl veel lof op.

Den Uyl werd ook bekend vanwege diverse ernstig getoonzette radio en televisietoespraken. ,,Zo bezien keert de wereld van voor de oliecrisis niet terug”, zei hij in een toespraak over het benzinetekort.

Het regeren met de sociaaldemocraten beviel de christen-democraten zo slecht, dat deze na de door de PvdA gewonnen verkiezingen van 1977 liever met de VVD in zee gingen. ,,Een vermoeiender man dan al zijn voorgangers na 1945”, oordeelde Dries van Agt in 1977 over zijn voormalige coalitiepartner “Ome Joop”.

Den Uyl, die zijn kabinet voortijdig had zien struikelen over onenigheid over een nieuwe grondonteigeningswet, bleef in verbijstering achter.

‘Een politicus met een buitengewone intellectuele dominantie’ noemde NRC Den Uyl na zijn overlijden:

“Grote sociale bewogenheid en gedrevenheid hebben het leven en de bijna twintig jaren politiek leiderschap van Johannes Maarten den Uyl gekenmerkt. Mateloos vol energie stopte hij in zijn manier van besturen, van leiding geven aan de lastige PvdA-achterban en van oppositie voeren. Een man van buitengewone intelligentie, die zich een blijvende plaats in de Nederlandse geschiedenis heeft verworven.”

Het gehele artikel:

Stem op Joop den Uyl


Dries van Agt - Premier van 1977 tot 1982


Het kleurrijke taalgebruik van katholiek Dries van Agt (CDA) kon niet verhullen dat kabinet van CDA en VVD de slechte economische toestand moeilijk op orde kreeg. De werkloosheid steeg snel. Bezuinigingsmaatregelen werden tot afgrijzen van Van Agt en diens vice-premier Hans Wiegel (VVD) regelmatig getorpedeerd door de CDA-fractie onder leiding van Ruud Lubbers.

Oppositie en pers oordeelden regelmatig hard tot zeer hard over het kabinet. Juist daardoor en door zijn kleurrijke optreden, wist Van Agt zijn populariteit op te schroeven en de eenheid binnen zijn kabinet te bewaren.

Na de verkiezingen van 1981 kwam er een vechtkabinet met de PvdA en D66 tot stand. Dat was slechts een kort leven beschoren. Na een kort derde kabinet droeg Van Agt in 1982 het stokje over aan – zij het met de nodige twijfels - Ruud Lubbers.

NRC Handelsblad schreef hier op 14 oktober van dat jaar het volgende over:

“Politici verdwijnen zelden voldaan van het Binnenhof. Andreas Anthonius Maria van Agt vormt daarop geen uitzondering. Slechts een enkel heel begaafde ziet te vertrekken op een moment en op een manier die de indruk kunnen wekken dat iets afgeronds tot stand is gebracht. Hans Wiegel is daar een voorbeeld van.”

Op 11 mei 2007 verscheen een interview met de oud-premier in NRC Handelsblad, toen hij campagne voerde voor de Palestijnen nadat hij jarenlang pro-Israëlisch was. Een fragment:

“Van Agt zegt van zichzelf dat hij „predikend” rondgaat om de wereld te wijzen op het onrecht dat de Palestijnen wordt aangedaan. Hij is, zei hij tijdens de Palestijnse conferentie in Rotterdam, „vervuld van missievuur”. Hij zou „krachtig” bidden voor Verhagen, waardoor die net als Van Agt zelf en Van den Broek zou gaan inzien dat er in het Midden-Oosten „met twee maten” wordt gemeten. En hij kan „furieus” worden als hij „het CIDI-verhaal” hoort: dat het allemaal „aan de Palestijnen zelf” ligt.”

Stem op Dries van Agt


Ruud Lubbers - Premier van 1982 tot 1994


Het ging slecht met Nederland toen CDA’er Ruud Lubbers in 1982 premier werd. De overheid had een fiks begrotingstekort en de (jeugd-)werkloosheid liep op tot grote hoogten. Lubbers moest flink bezuinigen, onder meer drie procent op de ambtenarensalarissen, maar daarvoor ook draagvlak zoeken in de politiek en de maatschappij. Anders dan Van Agt had Lubbers de CDA-fractie in de Tweede Kamer beter onder controle. Maatschappelijk kwam er steun door het Akkoord van Wassenaar: Werkgevers en werknemers vonden elkaar in een compromis over salarissen en arbeidstijdverkorting. Het akkoord geldt als de geboorte van het Poldermodel.

Het succes van Lubbers’ eerste kabinet, leidde ertoe dat hij in 1986 herkozen werd. Het CDA zette de coalitie met de VVD voort. De premier was een dossiervreter die zich een bekwaam manager toonde, maar zich naar buiten toe vaak hulde in wollig taalgebruik. Tijdens debatten in het parlement kon hij eindeloze zinnen aan elkaar breien, waardoor niemand precies wist wat hij nu gezegd had. Tijdens de vergaderingen van de ministerraad dacht Lubbers graag mee met de andere bewindslieden, soms meer dan hen lief was. Dat leverde regelmatig spanningen op met minister van Buitenlandse Zaken, Hans Van den Broek. De groeiende politieke rol van Europa in de binnenlandse politiek vergde echter een actieve rol van de premier, vond Lubbers.

In 1989 viel het kabinet over het reiskostenforfait:

Lubbers zat nog een derde kabinet voor, met de PvdA. Ook nu werden er pijnlijke ingrepen gedaan, onder meer in de WAO. Lubbers maakte zich op voor zijn vertrek uit de politiek, maar leek niet goed afscheid te kunnen nemen.

Hij liep zijn beoogde opvolger Brinkman regelmatig voor de voeten en stemde in 1994 niet eens op hem. Toen Lubbers in 1994 afzwaaide, was hij 4.309 dagen premier geweest. Een record. Het CDA leed onder Brinkman een desastreuze verkiezingsnederlaag, die leidde tot het ontstaan van Paars.

Op 21 februari 2005 schreef NRC Handelsblad een politiek portret over de toenmalige diplomaat Lubbers. Een passage:

“In de nationale politieke geschiedenis is de plaats van Lubbers veilig. Hij arriveerde in 1973, toen hij als 34-jarige directeur van het familiebedrijf Hollandia de overstap waagde naar het kabinet-Den Uyl. Hij werd als KVP’er minister van Economische Zaken, begon in 1977 als vice-fractievoorzitter van het CDA in de Tweede Kamer en werd na een jaar fractievoorzitter.”

Lees het gehele artikel van 21-2-2005 hier:

Ruud Lubbers


Wim Kok - Premier van 1994 tot 2002


Oud-vakbondsman Wim Kok (PvdA) stond aan het hoofd van twee Paarse kabinetten met VVD en D66. In Koks regeerperiode ging het goed met de Nederlandse economie. Ideologische tegenstellingen leken geen rol meer te spelen in de politiek. Onder zijn leiding werd marktwerking op allerlei gebieden geintroduceerd. De NS werden verzelfstandigd, het spoorbedrijf gesplitst in een spoor en vervoersdeel. Na een jarenlange strijd werd euthanasie onder voorwaarden mogelijk gemaakt. De Zalm norm introduceerde een gedisciplineerder finnacieel beleid.

De opkomst van Pim Fortuyn, die de onvrede van grote delen van de bevolking met onder meer het migratie- en integratiebeleid onder woorden bracht, kwam voor Kok als een verrassing:

Mede daardoor leed zijn partij een grote nederlaag bij de verkiezingen in 2002. Vlak hiervoor had Kok het ontslag van zijn kabinet aangeboden. Dit na een vernietigend rapport van het NIOD over de Nederlandse handelwijze in 1995, aan het begin van het eerste paarse kabinet, bij de bescherming van de moslim-enclave.

Na drie jaar, in 1999, was het tweede kabinet-Kok bijna gevallen, nadat door toedoen van VVD-senator Hans Wiegel de mogelijkheid van een correctief wetgevingsreferendum was gesneuveld.

Stem op Wim Kok


Jan-Peter Balkenende - Premier van 2002 tot 2010


Uit de chaotische verkiezingen na de moord op Pim Fortuyn, 6 mei 2002, kwam CDA-leider Balkenende verrassend als winnaar tevoorschijn. Nadat de LPF als regeringspartij was ingeruild voor D66, kwam Balkenende vanaf 2003 eindelijk aan regeren toe, vooral met de andere coalitepartner, VVD. Het kabinet bezuinigde flink en voerde marktwerking in de zorg in. Jarenlange gevechten om de zorgverzekering werden beeindigd via een nieuwe zorgwet die concurrentie tussen verzekeraars mogelijk maakte. Ook slaagde het kabinet erin dwars tegen maatschappelijke weerstand in bezuinigingen op de WAO, Vut, en prepensioenen tot stand te brengen.

Veel opzien baarde Balkenendes botsing met het koninklijk huis. In een reeks affaires, onder meer rond het huwelijk van prins Friso met Mabel Wise Smit, kwam de premier tegenover de koningin te staan. Ook de ruzies rond het strikte immigratiebeleid van minister Rita Verdonk (VVD) zorgden voor veel strubbelingen. In 2006 verliet D66 daardoor voortijdig het kabinet.Eerder in 2005, verloor het kabinet, in een chaotisch verlopen campagne, het eerste referendum over Europa.

Een vierde, laatste kabinet-Balkenende, met de PvdA, had veel last van onderling geruzie. Het stond vooral in het teken van de financiële en economische crisis vanaf 2008. Samen met minister Bos wist Balkenende het omvallen van grote banken te voorkomen.

Balkendes laatste, vierde kabinet, viel in 2010 over de militaire betrokkenheid in Afghanistan. De verkiezingen die volgden op de val, leverden het CDA een verlies van twintig zetels op.

Stem op Jan-Peter Balkenende


Mark Rutte - Premier sinds 2010


De liberaal Mark Rutte vormde in 2010 een kabinet met het CDA, met gedoogsteun van de PVV van Geert Wilders. Communicatief werd Rutte over het algemeen sterker geacht dan zijn voorganger, Balkenende, en kreeg daardoor meer gezag in het parlement. Hoewel zijn kabinet aanvankelijk stabieler leek te zijn dan menigeen bij aanvang had gedacht, bezweek de constructie anderhalf jaar later toch. In het voorjaar van 2012 moest worden onderhandeld over extra bezuinigingen. De PVV liep toen weg van de onderhandelingstafel en zegde de samenwerking op.

Rutte ging, na door hem gewonnen verkiezingen in 2012, in zee met de PvdA. Het regeerakkkord bevatte een ingrijpend bezuinigingspakket van 18 miljard euro. Doordat het tweede kabinet-Rutte een meerderheid in de Eerste Kamer ontbeerde, moest er sindsdien regelmatig worden onderhandeld met de oppositie over ingrijpende maatregelen op bijvoorbeeld de woningmarkt.

Stem op Mark Rutte

Lees ook de de eerste en tweede aflevering van deze serie. Volgende week maken we de uitslag bekend.

Geraadpleegde bronnen: Han van der Horst : Onze premiers (1901-2002) , hun weg naar de top (2007), Prof.mr. P.J. Oud, Honderd jaren, Een eeuw van staatkundige vormgeving in Nederland 1840-1940. (1979) Dr. G Puchinger, Nederlandse Minister-Presidenten van de Twintigste eeuw (1984).

Lees meer over:
Barend Biesheuvel
Dries van Agt
Jan Peter Balkenende
Joop den Uyl
Mark Rutte
premiers
Ruud Lubbers
Wim Kok

Volg nrc.nl op en , lees onze dagelijkse nieuwsbrief