Paus geeft eerste grote interview. Dit zijn de opmerkelijkste uitspraken

cartoons-paus

Illustratie Cagle.com

Buitenland

Het moet echt anders. Dat zou je de samenvatting kunnen noemen van het meer dan 10.000 woorden tellende interview met paus Franciscus. Hij wil minder het opgeheven vingertje in Rome, belooft meer ruimte voor de ervaringen van lokale kerken en vindt dat het Vaticaan niet moet pretenderen alles aan iedereen voor te schrijven. Wat zei de paus en wat is er nieuw aan?

De paus zei: (eigen vertaling van de redactie uit het Italiaans)

Ik heb mezelf nooit als een priester in mijn eentje gezien. Ik heb een gemeenschap nodig. [...] Als aartsbisschop van Buenos Aires had ik iedere twee weken een ontmoeting met de zes hulpbisschoppen. Zij stelden vragen en er was ruimte voor discussie. Dat heeft me enorm geholpen om de beste beslissingen te nemen. Maar nu hoor ik sommige mensen zeggen: raadpleeg anderen niet zo veel, besluit zelf. Maar ik geloof juist dat overleg erg belangrijk is.

Opmerkelijk omdat:
Op bisschoppensynodes in Rome wordt al jaren geroepen om meer collegialiteit. Met name bisschoppen uit ontwikkelingslanden, met een andere cultuur, voelen zich niet altijd serieus genomen door het Vaticaan of hebben het gevoel dat de kerkbestuurders in Rome hun situatie niet goed inschatten. Dat heeft tot veel frustratie geleid.

Al eerder is duidelijk geworden dat Franciscus veel nadruk legt op die collegialiteit. Dat komt onder andere terug in het feit dat hij zich vaker bisschop van Rome noemt, dus een herder van gelovigen, dan paus, de man aan de top van de hiërarchische piramide.

De paus heeft hier nog meer over gezegd:

De jonge Kerken vormen in hun ontwikkeling een synthese van geloof, cultuur en dagelijks leven, die anders is dan die welke de oudere Kerken hebben ontwikkeld. De verhouding tussen eerder opgerichte Kerken en meer recente is als die tussen jongeren en ouderen in een samenleving: ze bouwen aan de toekomst, de ene groep met zijn kracht en de andere zijn wijsheid. Natuurlijk zijn er altijd risico’s. De jongere Kerken kunnen zich als zelfvoorzienend gaan zien, de oudere kunnen hun culturele modellen willen opleggen aan de jongeren. Maar de toekomst wordt door hen samen gemaakt.

Opmerkelijk omdat:
Zelden in Rome wordt er zo expliciet gesproken over een eigen rol voor relatief jonge katholieke gemeenschappen, zoals in Afrika. Maar deze uitspraak impliceert ook dat voor de opvattingen en ervaringen uit belangrijke katholieke landen als Brazilië, Mexico, de VS en de Filippijnen meer ruimte komt.

Paus Franciscus op het Sint-Pietersplein in Rome. Foto Reuters / Stefano Rellandini

Ook interessant in dit verband is dat de paus vindt dat de verschillende afdelingen van curie, de bureaucratie van het Vaticaan, zich meer ten dienste moet stellen van de lokale kerkgemeenschappen, in plaats van die de les te willen lezen.

In sommige gevallen lopen ze het risico censuur-instellingen te worden. Het is verbazend om de aanklachten wegens een gebrek aan orthodoxie die naar Rome komen te zien. Ik denk dat die gevallen onderzocht moeten worden door de lokale bisschoppenconferenties, die daarbij waardevolle hulp uit Rome kunnen krijgen. Deze zaken kunnen beter op lokaal niveau worden opgelost.

Opmerkelijk omdat:
Het Vaticaan heeft de afgelopen decennia sterk de nadruk gelegd op controle en regelgeving. De bestuurders van de curie wilden steeds een vinger in de pap houden.
Niet alleen op bestuurlijk gebied komt dit terug. De paus stelt zich ook minder strak op in morele zaken. Hij zei:

De kerk heeft zichzelf soms opgesloten in kleine zaken, in kleingeestige regels. [...] We kunnen niet alleen maar de nadruk leggen op kwesties die verbonden zijn aan abortus, het homohuwelijk, en het gebruik van anticonceptiemethodes. Ik heb niet veel over deze zaken gesproken, en dat is mij verweten. Maar wanneer men daarover praat, moet dat in een context.

Overigens: de opvatting van de Kerk, die ken ik, en ik ben een kind van de kerk, maar het is niet noodzakelijk daar voortdurend over te praten. De leerstellingen, zowel de dogmatieke als de morele, zijn niet alle gelijk. De pastorale missie van de kerk moet niet geobsedeerd zijn door het overdragen en opleggen van een onsamenhangende veelheid van doctrines. [...] We moeten een nieuw evenwicht vinden, anders loopt het morele gebouw van de Kerk het risico in te storten als een kaartenhuis.

Opmerkelijk omdat:
Het Vaticaan heeft, zeker onder Benedictus XVI, altijd de wet willen voorschrijven. Het onofficiële motto daarbij van Benedictus XVI, die eerder als prefect van de Congregatie voor de Geloofsleer optrad tegen onorthodoxe gedachten, was: beter een kerk van een kleinere groep mensen die zuiver in de leer blijven dan een kerk met een ratjetoe aan opvattingen.

De paus zei ook nadrukkelijk dat er ruimte is voor twijfel:

Als iemand het antwoord op alle vragen heeft, dat bewijst dat God niet met hem is. Het betekent dat hij een valse profeet is die religie voor zichzelf gebruikt. De grote leiders van het volk van God, zoals Mozes, hebben altijd ruimte gelaten voor twijfel. Je moet ruimte laten voor de Heer, niet voor onze zekerheden. We moeten nederig zijn.

Ook tegenover homoseksualiteit nam de paus een andere houding aan:

Op mijn terugvlucht uit Rio de Janeiro zei ik dat als een homoseksuele persoon van goede wil is en God zoekt, ik niet degene ben om over hem te oordelen. Daarmee zei ik wat de cathechismus zegt. [...] Iemand vroeg me eens, op een provocerende manier, of ik homoseksualiteit goedkeur. Ik antwoordde met een tegenvraag: Zeg me, wanneer God naar een homo kijkt, keurt hij dan het bestaan van deze persoon goed met liefde, of verwerpt en veroordeelt hij deze persoon? We moeten altijd naar de persoon kijken.

Opmerkelijk omdat:
Inderdaad blijft Franciscus hiermee binnen de letter van de bestaande leer. Maar de toon is volslagen anders, veel opener en niet veroordelend. Dat is een sterk contrast met de vroegere toonzetting van hoge geestelijken.

Lees meer over:
Franciscus
katholieke kerk
Paus
vaticaan

Volg nrc.nl op en , lees onze dagelijkse nieuwsbrief