Raad van State vraagt Europa om hulp: hoe weet je of iemand homo is?

Erwin Olaf houdt 'kiss-in'

Foto ANP / Robin van Lonkhuijsen

Buitenland

De geaardheid van een asielzoeker kan de doorslag geven of iemand een verblijfsvergunning krijgt. Maar hoe weet je of iemand homoseksueel is? De Raad van State vraagt het Europese Hof van Justitie om hulp. Want EU-lidstaten verschillen nogal in hun methode van waarheidsvinding, variërend van ondervraging tot het voorschotelen van porno.

Nederland stuurt homoseksuele asielzoekers in principe niet naar landen als ze daar wegens hun geaardheid gevaar lopen. Het bepalen van die geaardheid is dus van cruciaal belang voor de asielzoeker in kwestie. Als een asielzoeker als homoseksueel wordt bestempeld door de IND dan kan dit de goedkeuring van de asielaanvraag betekenen en een verblijfsvergunning. Maar dan moet de asielzoeker wel worden geloofd.

In de zaak van een drietal asielzoekers uit Gambia, Afghanistan en Uganda, die zeggen homoseksueel te zijn en die claimen dat ze gevaar lopen als ze teruggestuurd worden naar hun land van herkomst, is dat een probleem. Staatssecretaris van Justitie, Fred Teeven, gelooft hen niet en denkt dat de asielzoekers hun seksuele voorkeur fingeren om maar hier te mogen blijven.

De twee Iraanse tieners die in 2005 werden opgehangen in Iran vanwege het feit dat ze homoseksueel waren. Foto APDe twee Iraanse tieners die in 2005 werden opgehangen in Iran vanwege het feit dat ze homoseksueel waren. Foto AP

In Slowakije bepalen ze je geaardheid met een penistest

Hun hoger beroep is nu op het bordje van de Raad van State (RvS) beland. Maar die vindt het ook lastig. Er zijn namelijk geen eenduidige Europese richtlijnen voor om te bepalen of iemand homoseksueel is. En dus heeft de RvS nu ten einde raad de hulp ingeroepen van het Europees Hof van Justitie.

De Raad van State wil van het Hof uitleg over de manier waarop de gerichtheid moet worden beoordeeld en de grenzen die daarbij in acht moeten worden genomen, omdat die elementen ‘in belangrijke mate het nuttig effect van de Definitierichtlijn voor de vreemdeling en het niveau van de bescherming binnen Europese Unie als geheel bepalen’.

Elke lidstaat bepaalt zelf of het een medisch, psychiatrisch of psychologisch onderzoek instelt, zo blijkt uit een groot onderzoek van de Vrije Universiteit (VU) in 2011 onder 25 landen.

  • In Oostenrijk, Bulgarije, Tsjechië, Duitsland, Hongarije, Polen, Slowakije en Roemenië worden psychiaters, psychologen, seksuologen en andere medische experts ingeschakeld.
  • Bulgarije, Polen en Roemenië laten bijvoorbeeld homoseksuele asielzoekers ter observatie opnemen in een psychiatrische inrichting.
  • In Oostenrijk, België, Cyprus, Tsjechië, Frankrijk, Ierland, Italië, Noorwegen, Spanje, en Groot-Brittannië wordt ook gebruik gemaakt van externe getuigen

Tsjechië en Slowakije gebruiken de omstreden methode van fallometrie; oftewel de ‘penistest’: hierbij wordt de lichamelijke opwinding gemeten als iemand heteroseksuele porno krijgt voorgeschoteld.

Een van de manieren om te bepalen of iemand homoseksueel is, is in sommige landen het voorschotelen van porno.Foto ANP / Lex van LieshoutFoto ANP / Lex van Lieshout

Een vernederend onderzoek vindt onderzoekster Sabine Jansen van het COC. Zij verrichtte samen met Thomas Spijkerboer, hoogleraar migratierecht, het VU-onderzoek. Maar ook de ondervragingen van homoseksuele asielzoekers, wat de Nederlandse onderzoeksmethode is, vindt Jansen ongepast en en een schending van privacy:

“Er worden vragen gesteld als: ‘hoeveel sekspartners heb je gehad, op wat voor manier en in welke standjes en hoe voelde je je. Dat zijn impertinente vragen die niet gesteld zouden mogen worden. Dat soort dingen gaat niemand wat aan.”

Moet je een asielzoeker op z’n woord geloven?

Maar kom je er dan achter of iemand de waarheid spreekt, moet je iemand dan op zijn of haar blauwe ogen geloven? Volgens Teeven werkt dat misbruik in de hand. Jansen:

“Ik denk dat er meer homoseksuele asielzoekers zijn die er niet over durven praten dan dat ze ervoor uit durven komen dat ze homoseksueel zijn. De verklaring van de asielzoeker zelf zou het uitgangspunt moeten zijn.”

Uit het VU-onderzoek blijkt overigens een opmerkelijke paradox zegt Jansen:

“Hoe ‘homovriendelijker’ het asielbeleid van een lidstaat, hoe groter de kans dat asielzoekers niet geloofd worden als ze zeggen dat ze homoseksueel zijn.”

De bewijslast kan soms tot pijnlijke praktijken leiden, vertelt de onderzoekster:

“Het kan zover gaan dat homoseksuele asielzoekers in Groot-Brittannië bijvoorbeeld filmpjes van zichzelf maakten waarin ze seks hadden met iemand van hetzelfde geslacht.”

Jansen is in ieder geval zeer benieuwd naar de uitspraken van het Hof, temeer omdat ze bindend zijn. Het verzoek om hulp van de Raad van State bij het Europees Hof van Justitie komt overigens bovenop een aantal andere vragen die Nederland vorig jaar al gesteld had omtrent dit onderwerp: moet Nederland alle asielzoekers een verblijfsvergunning geven uit landen waar homoseksuelen worden vervolgd of verboden is en mag je homoseksuele asielzoekers terug de kast in sturen naar hun land van herkomst? Die vragen worden tijdens een zitting op 11 april besproken.

Asielzoekers uit Irak en Iran protesteren bij het kantoor van de IND in Den Bosch.Foto ANP / Marco de SwartFoto ANP / Marco de Swart

Een paar voorbeelden van impertinente vragen

België
- Wanneer raakte je voor het eerst de edele delen aan van iemand van hetzelfde geslacht?
- Wanneer heb je voor het eerst getongzoend?
- Wanneer heb je voor het eerst orale en/of anale seks gehad?

Ierland
- Hoeveel seksuele partners heb je gehad?
- Hoe vaak had je daarmee geslachtsgemeenschap?

Bulgarije
- Ben je passief of actief in je seksuele contacten?

Groot-Brittannië
- Wanneer ben je voor het eerst vreemd gegaan?

Oostenrijk
- In welke standjes heb je seks met je partner?

Cyprus
- Ben je lid van een homoseksuele social mediasite?
- Kan je ons de inloggegevens geven?

Lees meer over:
asielaanvraag
asielbeleid
asielzoekers
Europees Hof van Justitie
Fred Teeven
Raad van State
verblijfsvergunning
Vrije Universiteit

Volg nrc.nl op en , lees onze dagelijkse nieuwsbrief