Spaarders op Cyprus betalen mee met redding. Een gevaarlijk precedent?

cyprus

Alexandr Zudin / Cagle Cartoons

Economie

Boos namen Cyprioten zaterdag geld van hun rekeningen op, nadat bekend werd dat spaarders zelf moeten gaan meebetalen aan de redding van het eiland. Die eigen bijdrage is voor het eerst. En het zal niet de laatste keer zijn.

1) Wat is er aan de hand op Cyprus?
Het eiland heeft 17 miljard euro aan leningen nodig, waarvan 10 miljard voor de banken. Die hebben de problemen in gang gezet, omdat ze evenals andere beleggers vorig jaar fors gekort werden op hun Griekse staatsobligaties. Vrijdagnacht kwamen de ministers van Financiën van de eurolanden bijeen en bereikten overeenstemming over een steunprogramma voor Cyprus van maximaal 10 miljard euro. Spaarders op Cyprus moeten 5,8 miljard euro bijdragen aan het reddingsplan.

In ruil voor de leningen moet Cyprus zijn tekort terugschroeven, de in problemen geraakte bankensector flink verkleinen, hogere belastingen heffen en staatsbedrijven privatiseren.

2) Wat ging hieraan vooraf?
Cyprus heeft in juni 2012, als vierde euroland, om noodsteun gevraagd. De economie en de banken van Cyprus zijn nauw verweven met die van Griekenland en dat maakt ze kwetsbaar. De economie van Cyprus liep geen direct gevaar, maar de Europese Centrale Bank vreesde dat langere onzekerheid over het land het vertrouwen in de eurozone zou schaden en drong aan op een snel akkoord. De vorige communistische regering slaagde er niet in een akkoord te bereiken met de trojka van IMF, Europese Commissie en de ECB. Sinds 1 maart is er een nieuwe regering en werd het overleg hervat.

3) Hoe ziet het reddingsplan eruit?
Het eiland krijgt een steunpakket van ruim 10 miljard euro om de financiële sector te herfinancieren. De lening wordt verstrekt door het Europese noodfonds ESM. In ruil voor de lening moet 5,8 miljard worden geleverd door rekeninghouders. Dat betreft voor 40 procent vermogende Russen, Britten en andere buitenlanders met meer op de bank dan 100.000 euro. Depositohouders in Cyprus moeten een eenmalige stabiliteitsheffing op hun spaartegoeden betalen van 6,75 procent tot 100.000 euro en 9,9 procent boven 100.000 euro.

De regering in Cyprus sleutelt momenteel aan de omstreden heffing op bankdeposito’s, om een meerderheid in het parlement te verzekeren. Doel is om de kleinere spaarders te ontzien. Er zou worden gepraat over een heffing van 3 procent op spaargeld onder de 100.000 euro en 12,5 procent voor boven de 100.000 euro.

Het pakket voor Cyprus is aanzienlijk kleiner dan de pakketten voor Griekenland (240 miljard euro) en Ierland (67,5 miljard), maar wordt wel gezien als cruciaal voor de toekomst van de eurozone. Het failliet van een klein land zou het vertrouwen in de eurozone kunnen ondermijnen.

4) Waar komt deze heffing ineens vandaan?
Onze correspondent legt vandaag in NRC uit waarom de bankheffing is afgestoft voor Cyprus en niet destijds voor de redding van Griekenland:

Omdat de banksector op Cyprus exorbitant is (8 keer het bbp), levert zo’n heffing veel meer op dan in Griekenland, waar banken klein waren. Cypriotische banken geven weinig obligaties uit, dus haircuts voor obligatiehouders hebben hier weinig effect. In zekere zin mogen de verbolgen Cyprioten van geluk spreken. Russische rekeninghouders betalen uiteindelijk véél meer dan zij. En toen de vergadering van euroministers vrijdag begon, eisten de Duitse minister van Financiën Wolfgang Schauble en IMF-baas Christine Lagarde aanvankelijk nog een heffing van 40 procent. Voor alle rekeninghouders.

5) De spaarder betaalt mee. Is daarmee een gevaarlijk precedent geschapen?
Het is de eerste keer dat eurolanden deze zogenoemde ‘bail-in’ gebruiken om de staat in kwestie niet voor alle kosten op te laten draaien. Maar het zal zeker niet de laatste keer zijn, laat onze correspondent in Brussel, Caroline de Gruyter, weten:

“Overheden hebben simpelweg geen geld meer voor dure reddingsoperaties. Ze zullen dus andere methoden moeten vinden om probleemlanden overeind te houden. Het alternatief voor een heffing op spaartegoeden is het doorvoeren van enorme belastingverhogingen of fikse kortingen op salarissen. Dat hebben ze bij Ierland gedaan. Salarissen en pensioenen zijn bevroren en ambtenaren ontslagen. De Ieren draaiden daar in hun eentje voor op. Het ‘goede nieuws’ voor Cyprus is dat alleen de mensen met geld op hun rekening worden geraakt door dit pakket en dat zijn voor 40 procent Russische rekeninghouders. Omdat de Russen bovengemiddeld veel geld in Cyprus hebben gestald, dragen zij 60 procent van de totale 5,8 miljard euro bij.”

“Het scenario dat de eurogroep voor Cyprus heeft gekozen, is deel van een trend. Bij Spaanse banken zijn het afgelopen jaar aandeelhouders gekort. Bij SNS Reaal, in Nederland, gebeurde hetzelfde: Nederland liet twee banken die al uit de staatsruif eten, via een eenmalige heffing meebetalen voor de redding van SNS.”

Toch wordt de gekozen constructie door veel economen veroordeeld:
Econoom Paul Krugman in The New York Times:

Het is alsof de Europeanen een neonbord omhoog houden, in het Grieks en Italiaans, waarop staat: ‘tijd voor een bankrun!’.

Columnist Hugo Dixon in Breakingviews van persbureau Reuters:

Het opleggen van 6,75 procent belasting op verzekerde spaardeposito’s is een vorm van gelegaliseerde roof.

6) Komt het reddingsplan door het Cypriotische parlement?
Dat is de vraag. Binnen het parlement op het eiland bestaan grote bezwaren tegen de belasting op spaargeld. De Cypriotische president Anastasiades probeert de plannen zo aan te passen dat het parlement alsnog akkoord wil gaan. Uit vrees voor een bankrun zijn de banken op het eiland sinds de start van de onderhandelingen, afgelopen vrijdagmiddag, gesloten.

Het Cypriotische parlement zou eigenlijk vanmiddag stemmen over het omstreden pakket, maar dat gaat niet door. De stemming is wederom uitgesteld. Aanvankelijk zei president Anastasiades dat het parlement het reddingsplan moest goedkeuren vóór morgen als de banken na een feestdag weer open gaan. Nu blijkt er toch meer tijd nodig om tot een herziening van de belasting op spaartegoeden te komen, zodat de kleine spaarders worden ontzien. Zolang er nog onduidelijkheid is over de deal blijven de banken waarschijnlijk langer gesloten.

Bron NRCBron NRC

Lees meer over:
bankrun
Cyprus
Griekenland
Ierland
reddingsoperatie
reddingsplan
spaartegoeden

Volg nrc.nl op en , lees onze dagelijkse nieuwsbrief