Het Italiaanse kiesstelsel is ‘zwijnerij’. Daarom: een handleiding bij de uitslag

Beppe Grillo stemt. Foto Reuters / Giorgio Perottino

Foto Reuters / Giorgio Perottino

Het Italiaanse kiesstelsel zit zo vreemd in elkaar dat zelfs de opsteller ervan, zeven jaar geleden, het “zwijnerij” heeft genoemd. Een korte uitleg, voor als vanaf drie uur de uitslagen binnendruppelen.

Italianen hebben gisteren en vandaag voor zowel de Kamer van Afgevaardigden als de Senaat gekozen. Maar de regels zijn verschillend. Zo moet je om voor de Senaat te stemmen niet 18, maar 25 jaar zijn. Daardoor zou het kunnen dat Grillo en zijn protestpartij, populair bij veel jongeren, het minder goed doen in de Senaat.

Grootste partij in Huis van Afgevaardigden? Een bonus

Er is nog een belangrijk verschil. De stemmen voor het Huis van Afgevaardigden worden landelijk geteld. Dan komt er een bonus voor de grootste partij. Ook al heeft die maar een derde van de stemmen, de grootste partij krijgt toch 55 procent van de Kamerzetels. De rest wordt evenredig verdeeld over de andere partijen.

Deze maatregel was bedoeld om de bestuurbaarheid te vergroten. Er zijn twee problemen: zo’n bonus voor de grootste kan goed werken in een tweepartijenstelsel, maar heeft een vertekenend effect als er meerdere grote partijen zijn. Bovendien wordt het effect van de bestuurbaarheid weer teniet gedaan door de regels voor de Senaat. Daar gaat de bonus naar de grootste partij in een van de twintig regio’s. Voor partijen die vooral regionaal sterk zijn, zoals de Lega Nord, kan dat goed uitpakken. Daarom zal de krachtsverdeling in de Senaat anders zijn dan die in de Kamer.

Waarom Monti het lastig krijgt

En dan de allianties. Om überhaupt Kamerzetels te krijgen, moet je de kiesdrempel van vier procent overschrijden. Voor allianties van partijen geldt een kiesdrempel van tien procent. En hier komt premier Monti in gevaar. De steun voor zijn driepartijenalliantie was in de peilingen gedaald naar tegen de tien procent. Als de alliantie daaronder duikt, gaan de regels voor aparte partijen tellen. En het is vrijwel zeker dat de twee bondgenoten van Monti die vier procent niet halen. Ze stonden nu samen op 2,5 procent. Dus door het niet halen van de tien-procent drempel zou Monti, die dan alleen maar meetelt met zijn eigen partij, ineens 2,5 procent extra duikelen.

En er zijn nog wel meer problemen. Zo kun je, zowel voor Kamer als Senaat, alleen maar op een partij(alliantie) stemmen en geen voorkeurstem uitbrengen. President Napolitano heeft een jaar lang de politieke partijen opgeroepen de regels te veranderen. Tevergeefs. De twee grootste partijen kozen voor afstel door uitstel. Ze droomden van die bonus voor de grootste partij, en wilden, vooral rechts, zelf bepalen wie er namens hen in het parlement zou komen.

Lees meer over:
Beppe Grillo
Giorgio Napolitano
Italië
Lega Nord
Mario Monti

Volg nrc.nl op en , lees onze dagelijkse nieuwsbrief