Benieuwd naar het antwoord op het leven, het universum en alles? Pas op!

computer

Foto AFP

Wetenschap

In The Hitchhiker’s Guide to the Galaxy stelt supercomputer Deep Thought twee filosofen hevig teleur. Zevenenhalf miljoen jaar na hun ultieme vraag ‘over het leven, het universum en alles’, stuurt de machine ze met een kluitje in het riet. 42, luidt het antwoord.

Deep Thought voelt zich niet geroepen nadere uitleg te geven. Hij verwijt de vragenstellers dat ze niet weten wat ze vroegen. Maar hoe dom is dat eigenlijk? Het duo draagt de computer enkel op literatuuronderzoek te doen: lees alle onderzoeken van de hele wereld en trek daar dan een conclusie uit. Niets te veel gevraagd toch? Daar ben je immers een computer voor.

Hoewel de vragenstellers in The Hitchhiker’s Guide bespot worden, beweert wetenschapper Samuel Arbesman dat de mensheid toe is aan zo’n computer. Een computer die waarheden uitspuugt die niet noodzakelijkerwijs begrepen hoeven te worden. Ja, dat leidt tot het ‘einde van het inzicht’, zo citeert hij wiskundige Steven Strogatz, maar wat dan nog? Om verder te komen in de wetenschappen hoeven we volgens hem niet alles te begrijpen. Als voorbeeld noemt hij uiterst ingewikkelde door computers berekende vergelijkingen. Geen mens kan achterhalen hoe de computer tot de oplossing kwam, maar in softwareprogramma’s is er prima mee te werken.

Arbesman is als onderzoeker verbonden aan het Institute for Quantitative Social Science aan Harvard University en noemt zichzelf wetenschapper in wetenschappen. Hij onderzoekt hoe mensen met kennis omgaan en deelde zijn bevindingen in het boek The Half-life of Facts: Why Everything We Know Has an Expiration Date (september 2012). Op Slate.com betoogt hij vandaag dat we meer moeten investeren in het onderzoeken van onderzoeken. Waarmee hij wil zeggen dat zelfs de slimste mens op aarde niet in staat is de juiste conclusie te trekken over het beschikbare onderzoek in zijn vakgebied. Alles lezen en verwerken is onmogelijk. We onderzoeken te veel en ontdekken te weinig, benadrukt Arbesman.

Dat levert een interessant gedachte-experiment op. Als ‘Eureka’ niet meer voorbehouden is aan een mens van vlees of bloed dan raken we het contact met de uitkomsten van onderzoek kwijt. Niet alleen praktisch, maar ook theoretisch. Popper indachtig erkennen we geen enkele theorie als ultieme waarheid, maar hoe moet dat straks als we computers met elkaar laten wedijveren? De vrees is dat we dan inderdaad zullen eindigen als die niet bijster snuggere filosofen in The Hitchhiker’s Guide. Als onwetenden in een hoogtechnologische wereld. Ver voorbij het einde van het inzicht. Of erger, zoals Terminator in de toekomst memoreert: “Human decisions are removed from strategic defense. Skynet begins to learn at a geometric rate. It becomes self-aware.” Zonder inzicht geen controle meer…

Lees meer over:
Deep Thought
Samuel Arbesman
The Hitchhiker's Guide

Volg nrc.nl op en , lees onze dagelijkse nieuwsbrief