Eurozone beeft: kiest Italië weer Berlusconi? 4 vragen over verkiezingen Italië

silvioberlusconi

Een lachende Berlusconi, bezig aan een opmars in de peilingen, was vrijdagavond te gast bij het televisieprogramma Porta a porta. Foto Reuters / Remo Casilli

De Italianen gaan vandaag en morgen naar de stembus om een nieuw parlement te kiezen. Oud-premier Berlusconi maakte de afgelopen weken een opmerkelijke comeback in de peilingen. Daarom houdt de eurozone z’n adem in. Vier vragen en antwoorden over de verkiezingen.

1. Waarom stemt Italië nu en waarom is dat belangrijk?

Italië is de derde economie van de eurozone en heeft in absolute termen met afstand de hoogste staatsschuld: ruim 2000 miljard, ofwel 126 procent van het Bruto Nationaal Product. De Italiaanse economie groeit al jarenlang te weinig om deze schuldenlast op lange termijn draaglijk te houden. In het najaar van 2011 steeg de rente die Italië moest betalen op de obligatiemarkten zo hard dat toenmalig premier Berlusconi moest aftreden.

Om de paniek op de markten te bezweren, liet president Napolitano oud-eurocommissaris Mario Monti een regering van technocraten samenstellen die de opdracht kreeg een reeks broodnodige hervormingen door te voeren. ECB-president Mario Draghi beloonde Monti’s regering met de aankondiging van een onbeperkt opkoopprogramma voor (Italiaanse) obligaties. De rust op de markten keerde terug en de politiek in Italië leek voor lange tijd stabiel.

Tot oktober vorig jaar. Toen trok Berlusconi, die Monti in het parlement had gesteund, zijn steun voor de technocratische regering in en daarom zijn er nu een aantal weken eerder dan oorspronkelijk gepland verkiezingen. Berlusconi zei eerst weer premier te willen worden, maar kwam daar later op terug. Toch maakt zijn partij Volk van de Vrijheid kans op een goede verkiezingsuitslag en is het allerminst zeker dat er een coalitie kan worden gevormd die Monti’s hervormingsagenda wil voortzetten.

De grote concurrent van Berlusconi op links: de linkse leider Pier Luigi Bersani. Foto AP / Gregorio BorgiaDe grote concurrent van Berlusconi op links: de linkse leider Pier Luigi Bersani. Foto AP / Gregorio Borgia

2. Heeft Berlusconi echt kans om de verkiezingen te winnen?

Dat de 76-jarige Berlusconi, die de afgelopen jaren geplaagd werd door tal van schandalen rond corruptie, belastingontduiking en prostitutie, überhaupt nog een hoofdrol speelt bij de Italiaanse verkiezingen zal veel Europeanen verbazen. Zijn beslissing om zich opnieuw verkiesbaar te stellen werd eind vorig jaar zelfs in Italië met scepsis ontvangen, maar in de laatste peiling die media mochten publiceren voor de verkiezingen stond zijn partij vorige week op 28 procent.

Wat beweegt Italianen om toch weer voor Berlusconi te kiezen? De oud-premier zorgde ervoor dat hij na het bekendmaken van zijn terugkeer bijna elke avond urenlang te zien en te horen was op de televisiezenders die hij in bezit heeft. De boodschap die hij tijdens die optredens en sindsdien in de campagne verkondigde is een simpele: de Italianen lijden onnodig veel onder de hen door Europa opgedrongen bezuinigingen. Verder scoort de populist Berlusconi de laatste weken met zijn stelling dat de belastingdruk in Italië te hoog is.

Berlusconi zelf zei eind december dat hij de plicht voelde zich nogmaals verkiesbaar te stellen. “Ik trek me niet terug als ik de plicht voel om hulp te bieden aan wie dat nodig heeft.” En op de vraag of hij niet het gevoel heeft dat de Italianen hem moe zijn: “Dat zullen ze met hun stem laten zien. Ik heb dringende uitnodigingen gekregen om niet toe te staan dat de situatie in het land waar ik van houd, verslechtert.”

De premier die hervormde, maar nu zijn glans kwijt is: Mario Monti. Foto Reuters / Tony Gentile De premier die hervormde, maar nu zijn glans kwijt is: Mario Monti. Foto Reuters / Tony Gentile

Wat is er gebeurd met premier Monti?

En hoe zit het dan met premier Monti, die in het buitenland zo is geprezen om zijn hervormingsbeleid? Monti liet nadat hij het ontslag van zijn technocratische kabinet indiende onduidelijkheid bestaan over of hij door zou gaan in de politiek. Uiteindelijk besloot hij mee te doen met de verkiezingen, maar in de peilingen moet Monti genoegen nemen met een vierde plaats, met tussen tien en vijftien procent van de stemmen.

Hoe is de impopulariteit van de daadkrachtige Monti te verklaren? De premier, die door zijn stoffige imago de bijnaam ‘Il Professore’ heeft, lijkt nu te moeten boeten voor de hervormingen die hij heeft doorgevoerd. Een deel van de kiezers ziet de ingrepen als onrechtvaardig, een ander deel vindt dat Monti juist niet genoeg gedaan heeft. Veel Italianen zien hem als de man die zware belastingen heeft opgelegd, maar daarna niet doorzette.

Monti kan overigens de rol van kingmaker gaan spelen als centrumlinks geen stabiele meerderheid haalt in beide kamers. Want niet Berlusconi of Monti, maar de Centrumlinkse Democratische Partij (PD) van Pier Luigi Bersani is de koploper in de peilingen. De 61-jarige Bersani, die dus de beste papieren heeft om premier te worden, belooft een ‘regering van de verandering’ die de door Europa gewenste hervormingskoers zal doorzetten.

De onzekere factor bij de verkiezingen van vandaag: komiek en politiek activist Beppe Grillo. Foto Reuters / Max RossiDe onzekere factor bij de verkiezingen van vandaag: komiek en politiek activist Beppe Grillo. Foto Reuters / Max Rossi

Hoe denkt de rest van Europa over de verkiezingen?

Europa volgde de campagne voor de Italiaanse parlementsverkiezingen de afgelopen weken “met stijgende verbazing” door de opmars van Berlusconi in de peilingen, schreef onze chef buitenland René Moerland deze week in NRC Handelsblad. Die opmars is voor niet-Italianen tamelijk ongelofelijk, betoogde Moerland:

Nog geen anderhalf jaar terug, in november 2011, vertrok Berlusconi als premier – voorgoed, zei hij later – nadat hij zich van Berlijn tot Brussel tot Parijs onmogelijk had gemaakt. Hij bleek de zwakke schakel onder de Europese leiders: hij beloofde hervormingen, maar voerde ze niet uit, en bakte niets van programma’s die het vertrouwen van financiële markten moesten herstellen.

Om die reden kijkt Europa met angst en beven naar de mogelijke comeback van Berlusconi. De Duitse krant Handelsblatt schreef in december dat zijn terugkeer de hele eurozone “doet trillen van angst”. De Duitse minister van Buitenlandse Zaken Westerwell zei deze week in de Süddeutsche Zeitung dat Duitsland weliswaar geen “partij kiest” in de Italiaanse verkiezingen, maar dat zij wel hoopt dat Italië zijn “pro-Europese koers” voortzet. De parlementariër Ruprecht Polenz, partijgenoot van bondskanselier Merkel, zegt in dezelfde krant dat Italië politieke leiding nodig heeft. “Daar staat Berlusconi zeker niet voor.”

Maar wat Europa ook vindt, de Italiaanse kiezer is nu aan zet. Tot en met morgenmiddag drie uur zijn er verkiezingen voor de Kamer van Afgevaardigden en voor de Senaat. In de Kamer krijgt de grootste partij een zetelbonus, in de Senaat wordt de bonus voor de grootste per regio uitgedeeld; dat kan leiden tot een andere zetelverdeling dan in de Kamer. Sleutelregio’s om op te letten zijn Lombardije, Campanië en Sicilië.

Lees ook ons artikel over de onzekere factor bij deze Italiaanse verkiezingen, komiek en politiek activist Beppe Grillo.

Lees meer over:
Beppe Grillo
ecb
Italië
Mario Draghi
Mario Monti
parlementsverkiezingen
Pierluigi Bersani
Silvio Berlusconi

Volg nrc.nl op en , lees onze dagelijkse nieuwsbrief