Deurwaarder Dreverhaven ‘is alive and well’

Stukjes over mensen met probleemschulden moeten altijd vroom beginnen. Iedereen is zelf verantwoordelijk voor zijn uitgaven. Wie meer uitgeeft dan hij heeft, is zelf de pineut. Goed, ik was dus op zoek naar het begrip ‘overheidsvordering’. Archieven van vier landelijke kranten op nageslagen, maar redactioneel nooit gebruikt of uitgelegd. Zelf had ik ook géén idee.

Stukjes over mensen met probleemschulden moeten altijd vroom beginnen. Iedereen is zelf verantwoordelijk voor zijn uitgaven. Wie meer uitgeeft dan hij heeft, is zelf de pineut. Goed, ik was dus op zoek naar het begrip ‘overheidsvordering’. Archieven van vier landelijke kranten op nageslagen, maar redactioneel nooit gebruikt of uitgelegd. Zelf had ik ook géén idee. In mijn omgeving nagevraagd. Niemand. Ja, als je de staat iets verschuldigd bent, zullen ze daar wel een ‘overheidsvordering’ op je hebben. Maar dat is het dus niet.

Behalve SNS is ook mijn achterzak genationaliseerd

Vorige maand pikte ik het begrip op in een Zembla-uitzending over een Ombudsmanrapport. Daar werd iemand van een Waterschap geïnterviewd die de overheidsvordering echt fantastisch vond. Je kon namelijk zelf, achter de burger om, het verschuldigde bedrag van de bank laten afschrijven. Zonder diens instemming. Daarna kwamen er wel boze telefoontjes van burgers die dan geen cent meer hadden om van te leven. Maar dat nam niet weg dat dit reuzehandig was.

Overheidsvorderingdus. Was ‘overheidsinbraak’ niet beter geweest? Je kunt nergens protesteren. Het is ook geen huiszoeking, of fouilleren, of afluisteren, of een ander keurig afgepaste inbreuk op je burgerrechten, waar Straatsburg het nog net mee eens kan zijn. Nee, dit is een mij onbekende standaardbepaling in het contract burger-overheid. Wanbetalen bestaat niet meer. Uw portemonnee is de onze. Klaar. Behalve SNS is dus ook mijn achterzak genationaliseerd. Maar al veel eerder!

Deze automatische overheidsincasso blijkt te gelden voor schulden tot 1.000 euro. De overheid mag maximaal 500 euro afschrijven, maximaal twee keer per maand, gedurende drie maanden. Inclusief kredietruimte. De staat kan me dus 500 euro rood zetten. De wegenbelasting en schulden aan het Waterschap blijken zo te worden geïnd. Maar wie heeft er namens mij de Staat toestemming gegeven voor deze vorm van zelfbediening? Mijn eigen geld, de kern van het burgerschap!

Goed, eerst maar uitzoeken wie hier echt de dupe zijn. Het aantal mensen met problematische schulden is groot en groeiende. Een op de tien gezinnen (693.000 personen) kampt ermee. 248.000 mensen zitten ertegenaan. Schulden worden steeds algemener. 76.000 burgers hebben een achterstand op de hypotheekbetaling. Deurwaarders leggen jaarlijks 400.000 keer beslag op loon of toelages.

Donderdag zat ik in de Kamer bij een hoorzitting met experts uit deze wereld. Op de agenda stond een klein, maar symbolisch onderwerp. Het ‘beslagverbod roerende zaken’. Rechtshulpverleners constateren dat ‘een grote minderheid’ van gerechtsdeurwaarders weer terug is in de tijd van Katadreuffe en Dreverhaven. Eén advocaat maakte mee hoe de deurwaarder bij een probleemdebiteur beslag legde op de vitrage en de koffiezetter. Louter als pressiemiddel. Debiteuren worden daar radeloos van en betalen meteen. Het geld voor de huur of elektriciteit wordt dan snel aan de telefoonprovider gegeven. Een half jaar later staan ze dan op straat, zonder huis.

De incassopraktijk is verhard en bovendien totaal onoverzichtelijk geworden, begreep ik na afloop. Die ‘overheidsvordering’ waar ik over viel, staat niet op zichzelf. Wie zes maanden zijn zorgpremie niet betaalt, ontdekt dat het College Zorgverzekeringen dat voortaan direct afboekt. En wel met een boete van 30 procent, tot de achterstand is voldaan. Intussen is de markt voor deurwaarders geliberaliseerd, met fusies en consolidaties tot gevolg. Achter de schermen vindt een prijzenslag plaats, waardoor het eigen belang van deurwaarders bij de vorderingen groeide. Het Centraal Justitieel Incasso Bureau huurt deurwaarders inmiddels in op een absoluut bodemtarief. Voor een oninbaar gebleken vordering krijgt de deurwaarder maar 3,50 euro. Het tekort moet goedgemaakt worden bij andere debiteuren. Op de stoep van de gemiddelde debiteur verdringen zich inmiddels meerdere deurwaarders, namens meerdere crediteuren. Die is het overzicht heel snel kwijt.

Vorige maand waarschuwde de Nationale ombudsman, Alex Brenninkmeijer, in het rapport In het krijt bij de overheid dat de overheid de burger hier van de regen in de drup helpt. Hij geeft het voorbeeld van een risicodebiteur en diens krankzinnig complexe werkelijkheid. Men neme een alleenstaande ouder met twee schoolgaande kinderen, een deeltijdbaan en een aanvullende bijstandsuitkering. Met alle toeslagen, teruggaves, kwijtscheldingen en aanvullingen meegerekend komt die op twaalf inkomensbronnen, afkomstig van acht instanties. Daar moeten jaarlijks achttien digitale formulieren voor worden ingevuld. Het geld komt in tachtig porties binnen.

Als daar crediteuren met hun termijnen, boetes, verhogingen en beslagen binnenstappen, is zo’n gezin alleen beschermd met de zogeheten ‘beslagvrije voet’. Dat is 90 procent van het wettelijk minimum. Crediteuren mogen daar niet aan komen. Maar in de praktijk blijkt die bescherming een farce. Crediteuren weten van elkaar niet wat ze doen – hun deurwaarders evenmin. Debiteuren weten niet hoe ze zich moeten verweren. Hoe harder de incassomaatregel is, hoe groter de kans op nieuwe schulden. En hoe uitzichtlozer het resultaat. Ach, zei een deelnemer aan de hoorzitting me na afloop, „iedere keer als ik op tv hoor over een ‘gezinsdrama’ vraag ik me weleens af hoe het met de schulden zou zitten”.