De ‘zoen van Amsterdam’ - het blijft een mysterie

beatrix.kus

De Telegraaf bracht destijds 'de zoen van Amsterdam' op de voorpagina.

In 1988 werd Beatrix gekust door een man in de Jordaan. Sommigen menen dat de actie in scène werd gezet.

In 1988 bracht Beatrix onverwacht een bezoek aan Amsterdam. Nou ja, onverwacht. “We hadden het bezoek al vijf weken van tevoren gepland”, vertelt voormalig burgemeester Ed van Thijn. “In het diepste geheim. Alleen de hoofdcommissaris was ingelicht.”

Beatrix had een haat-liefdeverhouding met de hoofdstad. Haar inhuldiging in 1980 was overschaduwd door een veldslag tussen krakers en de ME in de Amsterdamse binnenstad. “Gezien dat verleden zag het kabinet-Lubbers niets in een officieel bezoek”, vertelt Van Thijn. “Er was een veto uitgesproken. Toen heb ik tegen de koningin gezegd: wat denkt u van een informeel bezoek? Een mooi idee, vond zij. Voor Beatrix was het een prestigekwestie. Zij wilde het verleden achter zich laten.”

Die dag vierde Beatrix Koninginnedag in Kampen. Ze werd vrij abrupt – het programma in Kampen was amper voltooid – per helikopter naar Amsterdam gevlogen. Eerst zou ze alleen een boottocht maken, maar op het laatste moment werd daar een bezoek aan de Jordaan aan gekoppeld. “Er waren maar een paar agenten bij, dus het was best een veiligheidsrisico”, erkent Van Thijn, die zegt dat hij “behoorlijk zenuwachtig was”, want “ik nam nogal wat verantwoordelijkheid op me”. “Als ze dood was gegaan had ik het niet lang als burgemeester uitgehouden. En geloof me, op zo’n dag lopen er veel gekken rond in de stad.”

Koningin spontaan gekust

In de Jordaan werd de koningin spontaan gekust door een bezoeker. Het incident zou de geschiedenis ingaan als ‘de zoen van Amsterdam’ en leverde haar naderhand veel goodwill op. Beatrix was in opperbeste stemming, zegt Van Thijn, die schuin achter haar liep toen het gebeurde. Ze bedankte de burgemeester na afloop uitvoerig. “Het feit dat het bezoek zonder incidenten was verlopen, betekende voor beide partijen een vorm van rehabilitatie. Ik herinner mij dat ik vervuld was van trots.”

Beatrix en haar generatiegenoot Van Thijn hadden een “tamelijk hechte” relatie tijdens zijn burgemeesterschap. “Ze is oerdegelijk, spontaan en heeft kennis van zaken. Of zij nou een gebouw of tentoonstelling opent: haar vragen zijn to the point. Ze is altijd goed voorbereid.” Koningin Juliana was volgens de voormalig burgemeester meer een gevoelsmens. Zij viel op door haar empathisch vermogen. “Al moet ik zeggen dat Beatrix mensen ook goed troost als het erop aankomt. Toen zij de dag na de Bijlmerramp in het opvangcentrum met nabestaanden en hulpverleners sprak over hun ervaringen, merkte ik dat die zich erkend voelden in hun verdriet. Zelf was zij ook bijzonder aangedaan. Ik herinner mij dat wij nauwelijks een woord met elkaar hebben gewisseld.”

Historicus Kikkert: ‘zoen van Amsterdam’ in scène gezet

Volgens J.G. Kikkert, historicus en Oranjekenner, is de ‘zoen van Amsterdam’ in scène gezet. Hij hoorde van “een doorgaans zeer betrouwbare bron” dat de kussende man een KLM-medewerker was die al langere tijd met een stand-in had geoefend. Kikkert: “Of Beatrix hier op heeft aangedrongen, betwijfel ik. Ik denk eerder dat zij het plan kreeg voorgelegd en haar zegen gaf.” Volgens de historicus is het niet ‘des Beatrix’ om zaken aan het toeval over te laten. Zij is “een perfectionist” die “alles van tevoren regelt”. “Ik heb wel eens gehoord hoe zij reageerde na een inspectie van de erewacht. Na afloop liet zij een kolonel aanrukken: of meneer wel wist dat de derde man op de tweede rij zich niet had geschoren?”

Van Thijn doet de lezing van Kikkert af als “onzin”. De zoen is niet in scène gezet en hij kan zich niet voorstellen dat het buiten hem om is geregeld. “Ik heb het bezoek van begin tot eind georganiseerd en de kus maakte geen deel uit van het programma. En trouwens: pas in een laat stadium werd besloten om in de Jordaan langs te gaan. Dat maakt het er allemaal niet waarschijnlijker op.”

Nichtje: hij zou zoiets nóóit doen

De kussende man, hij heet Maarten Rijkers en was destijds twintiger, wil niet reageren. “Niet omdat hij meewerkte aan een toneelstukje”, benadrukt zijn nichtje Katinka. “Ik kan u verzekeren dat hij nóóit zoiets zou doen.” Het was volgens haar gewoon “een spontaan gebaar” op een “feestelijke dag”.

Haar oom is “erg geschrokken” van alle publiciteit rond de kus. Hij is gesteld op zijn privacy en is “er helemaal klaar mee”. Katinka: “Persoonlijk vind ik het wel grappig dat De Kus mythische proporties heeft aangenomen; ieder jaar rond Koninginnedag speelt het thema weer op. Mijn oom is er minder blij mee.”

Lees meer over:
amsterdam
Koningin Beatrix
Koninklijk Huis

Volg nrc.nl op en , lees onze dagelijkse nieuwsbrief