Merkel op bezoek in Athene - vier vragen over de Grieks-Duitse toekomst
Een protestspandoek aan de vooravond van het bezoek van de Duitse kanselier Merkel aan Athene. Griekenland hoopt op een radicale koerswijziging van Duitsland. Foto AP / Thanassis Stavrakis
Angela Merkel gaat vandaag naar Athene. Het bezoek kan een historisch keerpunt worden, maar ook een economisch dieptepunt. De Griekse crisis zal het nieuws de komende weken beheersen. Daarom nu vier vragen over de Grieks-Duitse toekomst.
1. Wat wil Griekenland eigenlijk van Merkel tijdens het bezoek?
Griekenland wil dat het bezoek van de Duitse bondskanselier de geschiedenis in gaat als een historisch keerpunt in de Europese schuldencrisis, schreef NRC-correspondent Marloes de Koning gisteren. Wat in Duitsland (en ook Nederland) als 'noodhulp' of 'reddingspakket' wordt omschreven, zien veel Grieken namelijk juist als het omgekeerde. De Griekse staatsschuld is veel groter dan aan het begin van de crisis.
Noodhulp betekent in veel Griekse ogen gewoon een extra lening met rente bovenop de oude schuld. Veel economen betwijfelen of Griekenland die schulden ooit kan afbetalen. Een kwart van de Griekse economie is het afgelopen jaar als sneeuw voor de zon verdwenen. Wat de Grieken van Merkel willen, is een Duitse koerswijziging. Ze hopen op meer tijd om te bezuinigen en op een gedeeltelijke kwijtschelding van hun schulden.
Minister van Financiën Jan Kees de Jager wil geen Griekse schulden kwijtschelden:
2. Vindt Duitsland nu dat Griekenland uit de euro moet, of juist niet?
Duitsland leek nog niet zo lang geleden klaar om Griekenland uit de euro te zetten - net als de overige lidstaten. Begin september concludeerde de Duitse minister van Financiën Wolfgang Schäuble dat Griekenland in de eurozone houden financieel onhoudbaar was.
Maar hoe Schäuble en zijn Europese collega’s ook aandrongen, de Europese regeringsleiders durven een Grieks exit nog niet aan. Want zij krijgen van de centrale banken te horen dat zij er juist alles aan moeten doen om Griekenland binnen de euro te houden. Een grexit is levensgevaarlijk de voor de euro, zeggen zij.
En die waarschuwing laat Merkel niet onberoerd. Duitsland is namelijk het euroland dat het meest profiteert van de euro. Vóór de crisis en nu, tijdens de crisis. Duitsland exporteert veel naar Zuid-Europa. En nu het zuiden nauwelijks zijn schulden af kan betalen, profiteert het financieel gezonde Duitsland juist van een historisch lage rente.
Merkel komt niet met cadeautjes naar Griekenland:
3. Waarom is het economisch belangrijk voor Duitsland dat Griekenland in de euro blijft?
Merkel is als de dood dat een Grieks exit de doodsklap voor Spanje betekent, schreef NRC-redacteur Caroline de Gruyter afgelopen zaterdag. Door een uit de hand gelopen vastgoedcrisis staat ook Spanje op het punt om het Europese noodfonds te vragen staatsobligaties op te kopen.
Het verschil met Griekenland is dat de Spaanse crisis om privéschulden draait en niet om een te grote staatsschuld, legt De Gruyter uit. Wat Spanje vooral nodig heeft zijn beleggers en investeerders die terugkeren. Maar die komen alleen terug als zij zeker weten dat de euro een onomkeerbare munt is, een munt die niet opeens uit een land kan verdwijnen. Als dit in Griekenland wel gebeurt, zullen zij denken: waarom zou dat in de toekomst niet ook in Spanje kunnen?
Een Grieks exit zal dus de Spaanse economie aan het wankelen brengen. En dat zou een ramp zijn. Want Spanje is een immense markt, waar vooral ook Noord-Europese banken en pensioenfondsen jarenlang enorm goed hebben verdiend. Die potentiële inkomstenbron wil Duitsland (en ook Nederland) uiteraard niet kwijt. En bovendien: als Griekenland uit de euro gaat, is niet alleen Spanje verloren. Als Spanje verloren is, volgt ook Italië.
Protesten in Athene tegen het bezoek van Merkel:
4. Zijn er ook niet-economische redenen die een rol spelen in de Duitse wens om Griekenland in euro te houden?
Economie is belangrijk, maar er zijn ook nogal wat politieke motieven om Griekenland (in ieder geval voorlopig) in de euro te houden.
De belangrijkste voor Duitsland, of beter gezegd voor Merkel, zijn uiteraard de Duitse verkiezingen volgend jaar. Een Grieks exit zal enorm veel onrust veroorzaken op de internationale markten en zal een onvoorspelbare en sombere stemming creëren in Europa. Het zal een onmiddellijke crisis betekenen. En dat is uiteraard het laatste wat Merkel wil met het oog op haar herverkiezing.
Merkel staat daarin niet alleen. Ook vanuit de Verenigde Staten is de druk enorm om een Grieks exit te voorkomen. President Barack Obama hoopt immers in november al herkozen te worden. Alleen al een serieuze hint naar een grexit zou er stevig inhakken bij de Amerikaanse economie. Dat zou Obama's herverkiezing ernstig kunnen bemoeilijken.
En ten slotte zijn er ook nog de landen buiten de eurozone maar binnen de Europese Unie en de NAVO. Ook die zijn niet bepaald enthousiast over een Grieks exit. Want Griekenland blijft in dat geval wel gewoon lid van de NAVO en de EU, en die samenwerkingsverbanden importeren dan de chaos die een breuk binnen de eurozone oplevert.
Lees het hele artikel van Marloes de Koning in de digitale editie van de krant van gisteren.
En lees het hele artikel van Caroline de Gruyter in de digitale editie van de krant van zaterdag.