Sinds de Tweede Wereldoorlog zijn slechts zes kabinetten níet gevallen
In Nederland vallen nogal wat kabinetten. Slechts zes kabinetten hebben sinds de Tweede Wereldoorlog de eindstreep gehaald.
Crisis of niet, een vallend kabinet is dus meer regel dan uitzondering. Vooral de laatste tien jaar was het raak. Drie van de vier regeringen onder leiding van Balkenende is voortijdig gestopt - het derde kabinet was een 'overgangskabinet' om de periode te overbruggen tot de volgende verkiezingen. Het Kabinet-Rutte is het zesde op rij dat valt. Het laatste kabinet dat de ambtsperiode volbracht is Kabinet-Kok II dat in 1998 begon met regeren. Maar ook in de twintigste eeuw hebben we nogal wat kabinetsvallen te verduren gehad in Nederland.
Ruzie over begroting en grondpolitiek
In 1966 viel na de nacht van Schmelzer het Kabinet-Cals. De coalitie werd gevormd door PvdA, ARP en KVP. De directe aanleiding van de val was, ook toen, de begroting. KVP-fractievoorzitter Schmelzer stelde vragen over het begrotingstekort, omdat hij zich zorgen maakte om de hoge uitgaven van de overheid. Een motie in de nacht van 13 op 14 oktober 1966 leidde tot de val van het kabinet.
In 1977 viel het Kabinet-Den Uyl. De van het begin af aan al moeizame coalitie tussen D66, PvdA, KVP, PPR, en ARP, liep stuk op een conflict over de Onteigeningswet. De progressieve meerderheid in het kabinet wilde de agrarische gebruikswaarde vergoeden, terwijl de KVP en ARP voor een vergoeding van de marktwaarde waren.
Op 17 maart 1977 sprak Dries van Agt nog de hoopvolle woorden:
"Bij de tot dusver in het kabinet gevoerde besprekingen is evenwel gebleken dat de politieke wil aanwezig is de gerezen problemen tot een oplossing te brengen en ook dat op het vinden van een oplossing een goede kans bestaat."
De oplossing werd niet gevonden. Vijf dagen later viel het kabinet -dat was de elfde (!) keer dat een kabinet viel sinds 1946.
Waarom valt een kabinet?
In Engeland zeggen de collapse, in Frankrijk zeggen ze le gouvernement est tombé. Nu we het toch over vallende kabinetten hebben - waarom 'valt' een kabinet eigenlijk? Ewoud Sanders schrijft het vandaag in nrc.next:
" In verband met kabinetten is vallen al een kleine twee eeuwen een gangbaar werkwoord. Zo berichtte de ’s-Gravenhaagse Courant op 20 mei 1820, in een bericht over Portugal: „Hetzelve weet daarenboven beter dan iemand anders, dat het laatste Portugesche ministerie [hier voor ‘regering’] gevallen is, juist omdat het zelve de dwaasheid had van te wanen, dat het zich staande kon houden, zonder ergens een steunpunt te hebben.”
Dirk Donker Curtius, een Haagse advocaat die in brochures en krantenartikelen pleitte voor invoering van ministeriële verantwoordelijkheid en voor een rechtstreeks gekozen parlement, schreef in 1845 een boek getiteld De val der Nederlandsche regering.
Het eerste Nederlandse kabinet, het kabinet-Schimmelpenninck, werd op 25 maart 1848 geïnstalleerd. Krap zeven weken later werd dit kabinet demissionair. Ook toen had het Algemeen Handelsblad, een voorouder van deze krant, al lezers die snel in de pen klommen. In een fors stuk getiteld ‘Aan de redactie van het Handelsblad’ schrijft een anonieme lezer: „Men moet niet denken, dat ik hiermede thans voor den dag kom, nu het oude ministerie gevallen is, geenszins!”