Catshuisberaad mislukt, gedoogconstructie voorbij

Wij gaan dit liveblog sluiten. Nieuwe ontwikkelingen – vanavond en de komende weken – vindt u uiteraard op nrc.nl.

Een overzicht van de gebeurtenissen van vandaag:

• Iets voor 15.00 vanmiddag keerde Geert Wilders het Catshuisberaad over nieuwe miljardenbezuinigingen de rug toe.
• Volgens Rutte en Verhagen ontbrak het de PVV aan politieke wil om verder te gaan
• Wilders legde de breuk die hij in het Catshuis forceerde uit met het argument dat het pakket maatregelen met name voor AOW’ers in 2013 erg nadelig zou uitpakken.
• De PVV is nu geen gedoogpartner meer en volgens zowel Rutte als Wilders liggen nieuwe verkiezingen nu voor de hand. Ook de oppositie dringt daar op aan. Die verkiezingen zullen na de zomer plaatsvinden.
• De doorberekening van het Catshuispakket door het CPB is inmiddels openbaar. De onderhandelaars gingen uit van een pakket bezuinigingen van 14,2 miljard euro.

Lees ook:

• Het is voorbij met de gedoogconstructie. Wat nu?
• De doorberekening van het CPB – wat zeggen al die cijfertjes?
• Wat gebeurde er in zeven weken? Chronologie van Cathuisberaad
• In Beeld: de dag dat het Catshuisoverleg klapte

De kieswet schrijft voor dat als een kabinet ten val komt, na ongeveer tachtig dagen verkiezingen worden gehouden. Dat is begin juli, maar de komende verkiezingen zullen wat langer op zich laten wachten. NRC-redacteur Erik van der Walle:

“Die verkiezingen zullen niet in de zomer worden georganiseerd en zullen dus worden uitgesteld tot september.”

De NOS heeft wat reacties van de oppositie op een rij gezet. De toon is duidelijk. De oppositie wil dat er verkiezingen komen.

NRC-redacteur Erik van der Walle vindt bij bestudering van de CPB-doorrekening (update 18:23 uur)dat de macro-economische effecten van het maatregelenpakket waarover in het Catshuis bijna overeenstemming was bereikt erg meevallen. Van der Walle:

“Met een btw-verhoging van 2 procent is een afname van de particuliere bestedingen met 0,6 procent niet zo veel.”

Dat de werkloosheid met bijna een procentpunt zou stijgen door de maatregelen noemt hij wel “enigszins fors.” Een afname van de te verwachten economische groei over 2012 met een half procent, van 1,25 procent tot 0,75 procent, is niet zo heel erg veel, meent hij.

Opvallend is volgens hem bovendien dat het tekort volgens de berekeningen neerkomt op 2,8 procent. Dat ondergraaft volgens Van der Walle Wilders’ stelling dat de maatregelen allemaal vanwege Europa moeten worden doorgevoerd. Een tekort van 2,8 procent is immers lager dan de geëiste 3 procent uit Brussel, en is juist conform het eigen Nederlandse regereerakkoord.

Wel stelt Van der Walle dat de afname van de koopkracht fors is. Vooral mensen met een klein pensioentje en een uitkering gaan er fors op achteruit, terwijl juist mensen die meer dan 3,5 keer het minimumloon verdienen het minst getroffen worden.

“Bovendien kun je nu ook weer niet zeggen dat AOW’ers er nou weer zo heel veel meer op achteruitgaan dan de rest, hoogstens iets meer.”

De harde koopkrachtklappen die AOW’ers te verstouwen zouden krijgen in 2013 was volgens Wilders de belangrijkste reden op de onderhandelingen in het Catshuis af te kappen.

Wat nu? Persbureau Novum heeft de mogelijke stappen op een rijtje gezet. Allereerst moet Rutte beslissing of hij inderdaad zijn ontslag aanbiedt.

“Maandagochtend komt eerst de ministerraad bijeen om de stand van zaken te beraden. Rutte zei vandaag al dat het voor de hand ligt dat er binnen afzienbare tijd verkiezingen worden gehouden. Dat betekent dat hij zijn ontslag aanbiedt aan koningin Beatrix en het kabinet demissionair wordt. Als een kabinet ten val komt, moeten na ongeveer tachtig dagen verkiezingen worden gehouden. Een datum na de zomer ligt voor de hand.”

Daarna moet er steun worden gezocht voor de begroting voor volgend jaar.

“Omdat CDA en VVD sinds de breuk met de PVV geen meerderheid meer hebben in de Tweede Kamer, moeten de twee partijen elders steun zoeken voor de begroting voor volgend jaar. Die moet in september klaar zijn. VVD en CDA willen miljarden bezuinigen om het begrotingstekort onder de 3 procent te brengen. De linkse oppositie vindt dat veel te ver gaan. De Tweede Kamer zal vermoedelijk dinsdag een debat houden over de situatie.”

Als het kabinet inderdaad demissionair wordt, zal de Kamer ook moeten spreken over de kabinetsvoorstellen die nog kunnen worden behandeld. Zo kwam GroenLinks vandaag al met de eis dat de plannen voor de invoering van een leenstelsel voor studenten, die maandag in de Tweede Kamer op de agenda staan, niet meer worden besproken.

Persbureau Reuters van de situatie in Nederland voor de internationale media als volgt samen:

“The Netherlands looked headed for early elections after the collapse of budget talks on Saturday, although Prime Minister Mark Rutte said he would try to reach a deal that would reassure financial markets as Europe’s debt crisis deepens.”

Een overzicht van de gebeurtenissen van vandaag:

• Iets voor 15.00 vanmiddag keerde Geert Wilders het Catshuisberaad over nieuwe miljardenbezuinigingen de rug toe.
• Volgens Rutte en Verhagen ontbrak het de PVV aan politieke wil om verder te gaan
• Wilders legde de breuk die hij in het Catshuis forceerde uit met het argument dat het pakket maatregelen met name voor AOW’ers in 2013 erg nadelig zou uitpakken.
• De PVV is nu geen gedoogpartner meer en volgens zowel Rutte als Wilders liggen nieuwe verkiezingen nu voor de hand. Ook de oppositie dringt daar op aan
• De doorberekening van het Catshuispakket door het CPB is inmiddels openbaar. De onderhandelaars ging uit van een pakket bezuinigingen van 14,2 miljard euro

Dit site van het Centraal Planbureau ligt plat. Lees hier het document met de doorberekening van het Catshuispakket.

Cpb Notitie 20apr2012 ing Catshuispakket Hoofdtabellen (1)

VVD, PVV en CDA waren het in het Catshuis eens over bezuinigingen van 14,2 miljard. Lees hier ons overzichtsartikel over de plannen die op tafel lagen.

Het Centraal Planbureau heeft de doorberekening van het Catshuispakket online gezet. De tabellen in dit document (pdf) geven de belangrijkste effecten weer.

Hero Brinkman, die een maand geleden zijn vertrek uit de PVV-fractie bekendmaakte, beslist morgenmiddag of hij meedoet aan nieuwe verkiezingen. Dat meldt NOS-journalist Joost Vullings.

JoostVullings Joost Vullings Morgenmiddag om 3 uur beslist Hero Brinkman of hij meedoet aan verkiezingen. 21 april

Een uur geleden uitte Brinkman harde kritiek op Wilders.

HeroBrinkman Hero Brinkman Wilders maakt zich druk over AOW' ers. Heeft hij 2 jaar nauwelijks gedaan. PVV levert hardwerkende burger over aan links. Dure Duikpolitiek. 21 april

Politiek redacteur Erik van der Walle:

erikvderwalle Erik van der Walle Uitspraak Wilders over Brussels dictaat (tekort 3 pct in 2013) is opmerkelijk, want eigen regeerakkoord gaat uit van maximaal 2,8 pct. 21 april

Totale verbijstering. Dat voelde CDA-fractieleider Sybrand van Haersma Buma toen Geert Wilders de VVD en het CDA liet weten de stekker uit de onderhandelingen in het Catshuis te trekken. “Dit is een bittere teleurstelling,” zo stelt hij tegen persbureau Novum.

VVD en CDA hebben nog geprobeerd de onderhandelingen te redden, zegt Van Haersma Buma.

“We hebben nog geprobeerd de gevolgen met extra maatregelen voor mensen te verzachten.”

Dat kon Wilders echter niet over de streep trekken. “Toen is hij in zijn auto gestapt en weggereden.”

Stef Blok, die samen met Rutte de VVD vertegenwoordigde in het Catshuis, neemt het Wilders kwalijk dat hij plotseling opstapte. Beelden:

Ten slotte de gemaakte afspraken over immigratie: volgens Van Haersma Buma zou het kabinet op aandringen van het CDA het voor kenniswerkers makkelijker maken om naar Nederland te komen. In ruil daarvoor zouden asielzoekers voortaan een terugkeerverklaring moeten ondertekenen, wat betekent dat zij beloven te vertrekken als ze geen verblijfsvergunning krijgen. Verder zou Nederland bereid zijn na te denken over het innemen van een uitzonderingspositie (opt-out) binnen de EU als het gaat om de opvang van asielzoekers. Wel zou het kabinet eerst verder hebben willen verkennen wat er binnen Europa nog mogelijk is.

Minister de Jager, die in Washington was voor IMF-overleg, vliegt vanmiddag terug naar Nederland. Dat meldt de NOS.

JaapJansen Jaap Jansen Minister @JCdeJager keert onmiddellijk terug naar Nederland vanuit Washington waar hij jaarvergadering IMF en Wereldbank bijwoonde 21 april

Van der Walle kreeg van Van Haersma Buma ook details over de deal die over ontwikkelingssamenwerking was gesloten. Volgend jaar zou op ontwikkelingssamenwerking 0,5 miljard worden bezuinigd en in 2014 en 2015 nog eens 750 miljoen. Voor het CDA was dat een moeilijke concessie, zo gaf Van Haersma Buma toe. Wel had de partij bedongen dat de uitgaven aan ontwikkelingssamenwerking naar rato meer zouden profiteren van nieuwe economische groei. Ook zouden voortaan klimaatuitgaven niet meer uit het potje van ontwikkelingssamenwerking worden betaald.

Onze politiek redacteur Erik van der Walle sprak zojuist bij het Catshuis met CDA-fractievoorzitter Sybrand van Haersma Buma. Hij gaf details over het akkoord zoals dat op tafel lag: er zou niets veranderen aan de WW en het ontslagrecht. Wel zou er een volledig akkoord over de woningmarkt overeen zijn gekomen: zo zou de hypotheekrenteaftrek ieder jaar met drie procent worden afgebouwd.

Wat gebeurde er in zeven weken? Een chronologie van het Cathuisberaad.

Wilders voor de camera van de NOS:

Politiek verslaggever van NRC Annemarie Kas sprak zojuist met Pechtold (D66):

“Pechtold zei dat hij wil dat de afspraken / pakketten van het Catshuis zo snel mogelijk naar de kamer komen. Maar hij zegt niet automatisch te zullen tekenen bij het kruisje. Ook zegt hij dat Wilders, Rutte en Verhagen net hebben gedaan alsof ze het buskruit opnieuw aan het uitvinden waren in het Catshuis, terwijl er al lang bekend was welke maatregelen nodig waren. Ze hebben volgens Pechtold zeven weken zitten ‘kaasschaven’. De Kamer moet nu het initiatief nemen om arbeidsmarkt en woningsmarkt te hervormen.”

Verhagen haalt ook via Twitter uit naar Wilders: “politieke lafheid”:

MaximeVerhagen Maxime Verhagen In het #Catshuis lagen goede afspraken over versterking van de economie. Door Wilders politieke lafheid blijft een antwoord op de crisis uit 21 april

Een korte update van hoe het er nu voor staat: vanmiddag om iets voor 15.00 uur keerde Geert Wilders (PVV) het Catshuisberaad over nieuwe miljardenbezuinigingen de rug toe. Hij liet Rutte (VVD) en Verhagen (CDA) achter. In het laatste half uur gaven alle betrokken partijen een verklaring. De gezamenlijke teneur: ze waren er bijna uit, er was een totaalpakket, maar Wilders liet op het laatste moment weten dat hij er niet mee door wil. Rutte en Wilders zeggen allebei dat nieuwe verkiezingen nu voor de hand liggen. De PVV is nu geen gedoogpartner meer, zei Wilders.

Beelden van de persconferentie van Rutte en Verhagen:

Hero Brinkman, die de PVV onlangs de rug toekeerde, reageert via Twitter op de woorden van Wilders:

HeroBrinkman Hero Brinkman Wilders maakt zich druk over AOW' ers. Heeft hij 2 jaar nauwelijks gedaan. PVV levert hardwerkende burger over aan links. Dure Duikpolitiek. 21 april

Wilders ten slotte:

“Nederland zit in deze tijd niet te wachten op een demissionair kabinet, ik had het ook liever anders gezien. Maar het betekent dat we nu zo snel mogelijk naar de kiezer moeten.”

Onze politiek redacteur Erik van der Walle sprak bij het Catshuis met VVD-fractievoorzitter Stef Blok. Hoewel Rutte en Verhagen nog een slag om de arm hielden, wil de VVD-fractie duidelijk de kiezer laten spreken, zo vertelt Van der Walle.

“Volgens Blok heeft de val van de coalitie in Limburg van gisteren geen rol gespeeld bij het klappen van de tussenformatie. Blok bevestigt dat het bij Wilders vooral om de koopkrachtplaatjes ging. Rutte en Verhagen nemen Wilders de breuk bijzonder kwalijk.”

In de peilingen doet Wilders het momenteel niet zo goed. Daar is Wilders “nooit zo van onder de indruk”, zegt hij. Ook herhaalt hij nogmaals dat het verlies van koopkracht van AOW’ers voor hem onacceptabel was, waardoor het totaalpakket dat sinds gisteren op tafel lag “totaal onaanvaardbaar” was.

“Ik hou van campagne voeren, ik verheug me op verkiezingen”, zegt Wilders. “De kiezer is nu aan zet. De kiezer kan zien dat wij tegen Brusselse bureaucraten zijn.”

Wilders zegt: “Wij zijn nu geen gedoogpartner meer.”

Wilders verwijst expliciet naar nieuwe verkiezingen. “Hoe eerder, hoe beter. Dit is een definitieve breuk.”

Wilders:

“Wij willen niet gehoorzamen aan Brussel en willen onze AOW’ers niet laten bloeden voor de dictaten uit Brussel. Totaalpakket was onacceptabel. Ik kan mijn kiezers recht in de ogen kijken, dit pakket is niet in het belang van de PVV-kiezer.”

Wilders:

“En dat allemaal om Europese eis van 3 procent tekort in 2013 te realiseren. Veertien miljard bezuinigen wat slecht is voor economie, ik als politiek leider van PVV accepteer niet dat ouderen van Nederland gaan betalen voor onzinnige Brusselse eisen.”

Wilders:

“Het is wel tekenend dat het zwartepietenspel al is begonnen. Ik ga de heren geen verwijten maken. Er is geen deal voordat er een totale deal is. Uiteindelijk is het hele pakket voor ons, samen met de koopkrachtplaatjes, voor ons reden om te zeggen ‘we doen het niet’.”

Wilders: “Het was een pakket dat de economische groei en de koopkracht met name voor AOW’ers in 2013 zou schaden. [...] Daarom hebben we het vandaag als onaanvaardbaar bestempeld.”

Wilders nu.

Ons bericht over de persconferentie van Rutte en Verhagen is hier te lezen.

Rutte benadrukt nog eens dat ze “heel ver waren” met het beraad. Verhagen haakt daarop in: “Bij alle maatregelen stemde ook de PVV in. Iedere keer zeiden alle drie de partijen ‘ja’. Het is vreemd dat als het totaal er ligt, Wilders de politieke moed niet heeft om in te stemmen.” Rutte oogt en klinkt verslagen, Verhagen vooral geagiteerd.

Rutte: “Wij hebben de wil om in overleg met de Kamer toch zoveel mogelijk van de noodzakelijke maatregelen te kunnen nemen.”

“Verkiezingen liggen voor de hand”, aldus Rutte.

Rutte zegt dat de conclusie van Wilders na overleg met zijn fractie genomen is. “Ik vind dat buitengewoon betreurenswaardige ontwikkeling omdat de economie zich op dit moment geen kabinetscrisis kan veroorloven.”

Verhagen:

“Juist in economisch moeilijke tijden moeten we vooruit durven kijken, we moeten het belang van Nederland vooropstellen. Nu is helaas duidelijk geworden dat Wilders voor die verantwoordelijkheid wegloopt, op het allerlaatste moment. Dat hij niet de politieke moed heeft de maatregelen te verdedigen waarmee hij al had ingestemd.”

Verhagen nu. “Wilders boorde de hoop op een goede afloop de grond in. Hij laat Nederlanders daarmee in de steek.”

Rutte:

“Het belang van Nederland is vandaag niet anders dan gisteren. Gezien die situatie wil kabinet voorstellen doen aan de Kamer, dat alles in het belang van Nederland.”

Rutte heeft de koningin telefonisch geïnformeerd, maandagochtend komt ministerraad bij elkaar.

Rutte: “We waren zo goed als klaar, maar de PVV schrok op het laatste moment terug voor de consequenties. [...] Nu staan we met lege handen.”

Rutte: “Vandaag moet ik u meedelen dat de drie partijen het uiteindelijk niet is gelukt tot gemeenschappelijke antwoorden te komen. En dan houdt het op.”

Rutte spreekt.

Kort voor de persconferentie van Maxime Verhagen en Mark Rutte nog een keer wat we nu weten: Wilders heeft vanmiddag amper twee uur na het hervatten van de Catshuisbesprekingen de onderhandelingen verlaten. Wilders zou na overleg met zijn achterban hebben besloten dat hij de gevolgen voor de koopkracht die de miljardenbezuinigingen zouden hebben, niet kan slikken. Het lijkt erg sterk op een definitieve breuk, maar het is nog onduidelijk wat het precies betekent voor het kabinet-Rutte. De oppositie wacht af en spreekt al van nieuwe verkiezingen.

Correctie: volgens Politiek24 zou Wilders om 16.30 uur gaan spreken.

Ter herinnering: rond 16.15, over een paar minuten, spreken de twee gescheiden kampen: Wilders en Rutte/Verhagen.

Een korte terugblik op zeven weken in het Catshuis:

Diederik Samsom bij de NOS: ‘Als het inderdaad uit elkaar valt, zullen er ergens in september verkiezingen moeten komen’, zei hij. Hij heeft een spoeddebat aangevraagd en zei dat de hele Tweede Kamer verantwoordelijkheid moet nemen voor de begroting van 2013.

Pechtold (D66) herhaalde tegenover NRC zojuist dat zijn partij klaar is voor verkiezingen, maar dat het initiatief nu eerst bij Tweede Kamer moet liggen. Hij zei dat hij zich een demissionair kabinet kan voorstellen dat de financiële zaken afhandelt, maar dat de Kamer het voortouw moet nemen met hervormingen op de arbeidsmarkt en woningmarkt. En hij voegde daar nog aan toe dat zij bij D66 ‘wel op zondag werken’ en dus morgen al aan de slag kunnen – een verwijzing uiteraard naar de samenwerking van dit kabinet met SGP.

De onderhandelaars van VVD, CDA en PVV spraken inmiddels zo’n zeven weken met elkaar in het Catshuis. Ze moesten het daar eens worden over vijftien miljard aan extra bezuinigingen.

In de aanloop naar de twee verklaringen van 16.15 uur (die van Rutte/Verhagen en die van Wilders) komt er nu al even geen nieuwe informatie naar buiten. Het blijft nog grotendeels speculeren: zeker is dat Wilders vandaag van tafel is weggelopen tijdens gesprekken over nieuwe miljardenbezuinigingen, die nodig zijn omdat het begrotingstekort anders te hoog oploopt. Nog onzeker is of hiermee het kabinet-Rutte gevallen is.

Ondertussen reageren diverse oppositieleiders bij de NOS. ‘Goed nieuws voor Nederland, want na volgende verkiezingen kunnen we een breder gedragen kabinet hebben, zei Sap van GroenLinks. Arie Slob (ChristenUnie) benadrukte dat er eerste een crisisaanpak moet komen voordat nieuwe verkiezingen aan de orde zijn. Roemer (SP) was duidelijk: als het echt geklapt is, moet de Kamer naar de kiezer kijken. Hij wil snel geïnformeerd worden over de doorberekeningen van het CPB en over wat er nu aan de hand is.

SP-leider Roemer wijst alvast naar nieuwe verkiezingen.

emileroemer Emile Roemer #Catshuis lijkt mislukt. Nu alle stukken openbaar. Dan weet iedereen waar 7 weken over gesproken is en wat dit betekent. 21 april

Wilders zou na overleg met zijn achterban besloten hebben dat de effecten die de nieuwe bezuinigingen zouden hebben op de koopkracht, niet acceptabel waren. Verhagen en Rutte vonden de cijfers juist wel meevallen, meldt de NOS.

Een korte samenvatting van hoe het ervoor stond: gistermiddag leverde het Centraal Planbureau berekeningen af bij de onderhandelaars van VVD, CDA en PVV. Aan het CPB was het de taak om te berekenen wat de gevolgen van het voorlopige akkoord zouden zijn voor het begrotingstekort, de werkgelegenheid, de koopkracht en de economische groei. Het lijkt er nu op dat Wilders die conclusies niet wilde accepteren en daarom vertrok. Het ‘Catshuisberaad’ is daarmee mislukt.

Ook Wilders zal rond 16.15 uur de pers te woord staan, meldt de NOS.

Rutte en Verhagen geven om 16.15 uur een persconferentie bij het Catshuis. Dat laat de RVD weten. Dan zal duidelijker worden wat de situatie van de onderhandelingen en de status van het kabinet-Rutte nu is.