De geboorte van een wolkje

De 'schoonste kamer' ter wereld van CERN, gebruikt voor het cloud-experiment (Foto CERN)

Eindelijk. Het bewijs is geleverd. De mens heeft het niet gedaan, het is tóch de zon. Traditionele klimaatwetenschappers kunnen wel inpakken nu bij het CLOUD-experiment in het CERN, het in Zwitserland gevestigde Europese centrum voor deeltjesonderzoek, een verband is gevonden tussen straling uit de atmosfeer en wolkvorming. En omdat de zon werkt als een soort magneet is die in staat de straling te beïnvloeden.

Dus kopte de International Business Times: ‘de alarmisten hebben het fout, de mens is niet verantwoordelijk voor klimaatverandering’. En dus schreef de National Post in een commentaar:

‘Last week, 63 scientists from CERN, the unimpeachable European Organization for Nuclear Research, published a paper in the journal Nature that would seem to prove that the sun and not humans is the main “driver” of climate on Earth. […]
By comparison, the CERN team found human CO2 emissions have little or no impact, or at the very least their impact has been greatly overestimated in the computer models global-warming alarmists rely on to show dangerous future climate.

Zie je wel, schreven de sceptici, nu houden de traditionele media zich ineens opvallend gedeisd. Ook bij het CERN zelf zou men zenuwachtig zijn geweest over de conclusies van het onderzoek. Algemeen directeur Rolf-Dieter Heuer had volgens de National Post zelfs ‘bevel gegeven’ om zich strikt aan de feiten te houden en de resultaten vooral niet te interpreteren, om te voorkomen dat de hele zaak in de ‘politieke arena’ zou worden uitgevochten.

Ik heb het citaat van Heuer er maar eens op nageslagen. Hij zei het namelijk niet achter gesloten deuren, wat je zou verwachten als een directeur zijn wetenschappelijk medewerkers een gevoelige opdracht gaf. Nee hij had het erover in een interview in Die Welt in juli, een maand voor verschijning van het artikel in Nature dat voor de opwinding heeft gezorgd:

Die Ergebnisse werden in Kürze veröffentlicht. Ich habe die Kollegen gebeten, die Ergebnisse klar dazustellen aber nicht zu interpretieren. Damit würde man sich sofort in die hochpolitische Arena der Klimawandeldiskussion begeben. Man muss sich darüber klar sein, dass es sich bei der Höhenstrahlung nur um einen von sehr vielen Parametern handelt.

Als het werkelijk als een bevel bedoeld was geweest, had Heuer dat nooit in een krant gezegd. Hij wilde vooral duidelijk maken dat hij voelde aankomen hoe politiekgevoelig het verhaal kon worden – wat hij, blijkt achteraf, goed heeft gezien. Dat Heuer aan de wetenschappers ook nog opdracht zou hebben gegeven om er steeds bij te zeggen dat het maar om één parameter gaat, zoals de commentator van de National Post beweert, is onzin.

Mij werd in reacties op mijn laatste blogje ook al verweten dat ik niet over CLOUD schreef. Ik ging, was de impliciete boodschap, het onderwerp ongetwijfeld bewust uit de weg. Nou, vooruit dan maar. Daar gaan we.

Het CLOUD-experiment is bijzonder interessant – jawel! Over wolken bestaat nog heel veel onduidelijkheid en om het klimaat beter te begrijpen en klimaatmodellen aan te scherpen, is het zaak de kennis erover te vergroten. Niet eerder was het mogelijk om onder zulke klinische omstandigheden de geboorte van een wolk te onderzoeken. Inderdaad blijkt (wat we al wisten) dat straling uit de ruimte invloed heeft op het ontstaan van aerosols die nodig zijn bij de het formeren van wolken. Ook blijkt dat de hoeveelheid straling die de aarde bereikt beïnvloed wordt door de kracht van de zon, die als het ware werkt als een magneet (wat we ook al wisten).

De onderzoekers hebben bijna tot op het molecuul nauwkeurig kunnen zien hoe de ‘embryonale deeltjes’ samenklonterden. En ze hebben gezocht naar het kritische punt, waar die deeltjes overgaan in het allerprilste wolkje. Dat is interessant, maar voorlopig nog niet meer dan dat. Want wat is bijvoorbeeld de invloed van de luchtvochtigheid, die beïnvloed wordt door klimaatverandering? Wat is de invloed van de hoogte waarop het proces zich afspeelt? En wat is de invloed van de temperatuur?

Ook laat het experiment voorlopig de vraag onbeantwoord, die nog steeds veel klimaatwetenschappers bezighoudt: hoe komt het dat de temperatuur de afgelopen eeuw zo snel in gestegen, bij een relatief bescheiden zonneactiviteit. En de belangrijkste vraag wordt opgeroepen in het onderstaande filmpje, als onderzoeker Jasper Kirby vaststelt dat de ‘embryonale clusters’ die in het CLOUD-experiment werden geformeerd voorlopig nog 100.000 keer groter moeten worden voordat je ze een eerste druppeltje van een wolk kunt noemen.