Verdachte Noorwegen bekent schietpartij eiland

NORWAY-ATTACK-BOMB

Mensen betuigen medeleven rondom bloemen en kaarsjes in de Noorse hoofdstad Oslo, een dag na de aanslagen. Foto AFP / Jonathan Nackstrand

Buitenland

De verdachte van de aanslagen in Noorwegen, Anders Behring Breivik, heeft tegenover de politie bekend dat hij heeft geschoten op het eiland Utøya. Gisteren ontplofte een bom in de Noorse hoofdstad Oslo waarbij zeven mensen omkwamen. Later opende een schutter het vuur op een jeugdkamp op het eiland Utøya. De politie vermoedt dat beide aanslagen door dezelfde dader zijn gepleegd.

Volgens de Noorse premier Stoltenberg heeft de politie niet aangeraden om het terreurdreigingsniveau te verhogen, zo meldt persbureau Reuters.

Lees hieronder het liveblog terug waarin we het nieuws van vandaag op de voet volgden.

De vlag van Noorwegen hangt halfstok voor het hotel waar slachtoffers van de schietpartij op het eiland verblijven. Foto Reuters / Fabrizio Bensch

De vlag van Noorwegen hangt halfstok voor het hotel waar slachtoffers van de schietpartij op het eiland verblijven. Foto Reuters / Fabrizio BenschDe vlag van Noorwegen hangt halfstok voor het hotel waar slachtoffers van de schietpartij op het eiland verblijven. Foto Reuters / Fabrizio Bensch

De belangrijkste punten van vandaag

Dit zijn de grootste nieuwe ontwikkelingen van vandaag:

  • De verdachte heeft de schietpartij op het eiland bekend.
  • Het dodental van de schietpartij is opgelopen tot 85. Samen met de zeven doden bij de bomexplosie in Oslo komt dat op 92.
  • Er is gisteravond een 32-jarige man gearresteerd die met beide aanslagen te maken zou hebben en die - afgaande op wat hij op internet plaatste - een “extreemrechtse Christenfundamentalist” genoemd wordt. Hij zou meewerken aan het politieonderzoek en bereid zijn te praten. Zijn woning en bedrijfspand worden doorzocht.
  • De man kocht begin mei grote hoeveelheden kunstmest en zou daarmee de bom hebben gemaakt die gisteren een ravage aanrichtte in Oslo.
  • De politie onderzoekt momenteel berichten over een mogelijke tweede schutter die gisteren op het eiland zou zijn geweest. Vooralsnog zijn daar geen concrete aanwijzingen voor.
  • Er is een man gearresteerd vlakbij het hotel waar de slachtoffers van de aanslag verblijven en waar premier Jens Stoltenberg vandaag ook is.

Bekijk hieronder het liveblog terug


Het liveblog is inmiddels gesloten omdat er weinig nieuwe ontwikkelingen uit Noorwegen binnen kwamen. Blijf voor het laatste nieuws nrc.nl volgen.

Update 19:15:
Bekijk hier ons laatste artikel over de persconferentie die de Noorse politie zojuist heeft gegeven.

Update 18:26:
Noorse politie: de schutter heeft ongeveer anderhalf uur om zich heen geschoten op het eiland Utøya.

Update 18:24:
Noorse politie: verdachte heeft de schietpartij op het eiland bekend.

Update 18:23:
Noorse politie: explosie in centrum van Oslo was een autobom.

Update 18:22:
Volgens de Noorse politie arriveerden zij 45 minuten nadat de schietpartij begon op het eiland.

Update 18:18:
De Noorse politie op een persconferentie:
De verdachte heeft een bekentenis afgelegd.

Update 18:17:
De Noorse politie op een persconferentie:
De verdachte gaf zich na het schieten onmiddellijk over aan de politie toen deze arriveerde.

Update 18:00:
Volgens onofficiële bronnen worden nog steeds meer dan twintig jongeren vermist op en rondom het eiland Utøya, terwijl de zoektocht doorgaat. (via @tv2tobba).

Update 17:51:
De politie in Oslo heeft een gebied ontruimd nabij de plek waar gisteren bij de bomexplosie zeker zeven mensen de dood vonden. Dat heeft het Noorse persbureau NTB gemeld. De ontruiming heeft te maken met het onderzoek naar de explosie en de schietpartij op het eiland Utøya. Het is niet zo dat er een ‘bomdreiging of iets van die aard’ is, aldus politiewoordvoerder Tore Solberg.

Update 17:39:
De Noorse krant VG sprak met één van de slachtoffers. Klik hier voor een Engelse vertaling van enkele quotes. (@ketilbstensrud/vg.no)

Update 17:20:
De auto van de schutter, waar de politie eerder niet ontplofte explosieven heeft gevonden, wordt weggesleept van het eiland Utøya. (DB.no)

Update 17:12:

Twitter avatar ketilbstensrud Ketil B. Stensrud BREAKING: Norwegian police close-off shopping centre ‘Oslo City’ in downtown Oslo, according to police officials. No information as to why. 23 juli 2011

Update 16:52:
Er zijn meerdere aanwijzingen dat het om een zelfgemaakte bom gaat. Onder andere geen krater in de grond duidt op een langzame explosie. (aftenposten.no)

Update 16:49:
Er staat nog 3 ton kunstmest op de boerderij waar de dader woonde. Met die andere 3 ton heeft hij mogelijk een bom gemaakt. (db.no)

Update 16:31: De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Hillary Clinton zegt dat de Verenigde Staten het terrorisme sterk veroordelen, ongeacht wie de daad uitvoert of waar het vandaan komt.

Clinton voegde eraan toe dat de explosie en schietpartijen in Noorwegen “recht door het hart en de ziel gaan van een vreedzaam volk”. Clinton wees erop dat Noorwegen bekend staat om het oplossen van conflicten en om saamhorigheid. De tragische gebeurtenis is volgens de bewindsvrouw een herinnering aan hoe kostbaar het geschenk van het leven is. (AP)

Update 15:52: Er zijn nu niet 84, maar 85 doden van de schietpartij (via Reuters). Over de mogelijke tweede schutter zegt de politie dat daar geen concrete aanwijzingen voor zijn, maar dat de mogelijkheid nog niet valt uit te sluiten.

Update 15:45: Om 18:00 houdt de Noorse politie een nieuwe persconferentie.

Twitter avatar Politidir Politidirektoratet Ny pressebrief kl 18:00 på Politihuset i Grønlandsleiret 44 23 juli 2011

Update 15:35: Er was even een nieuwe bommelding in Oslo, waardoor een gedeelte van de stad vlakbij het koninklijk paleis werd afgezet. Dat meldde SkyNews. Het lijkt echter om een loos alarm te gaan.

Update 15:14: Ondertussen zoekt de politie nog altijd met duikers en helikopters naar lichamen in het water bij Utoya. Veel mensen worden nog vermist. Dat zegt een woordvoerder van de politie.

Update 15:11: Een foto van een groep jongeren die zich verdedigt tegen de schutter door matrassen tegen de deur te houden, op de website van de Noorse krant VG. Allen hebben het overleefd, wordt erbij vermeld.

Update 15:04: De Noorse minister van buitenlandse zaken sprak even geleden (zie ook update 14:43). Over wat het drama met het land doet, zei hij het volgende:

“De aard van de Noorse democratie, waar Noorwegen voor staat in de wereld, hoe we samenkomen en met elkaar en ons land omgaan, zal niet veranderen. Die eer zullen we één persoon die onze burgers dit aandoet - of meerderen, als dat het geval is - niet gunnen.”

Update 14:49: Dit zou een foto zijn van de schutter terwijl hij op het eiland is:

De schutter op het eiland Utoya. Foto dagbladet.no

De schutter op het eiland Utoya. Foto dagbladet.noDe schutter op het eiland Utoya. Foto dagbladet.no

Update 14:46: De schutter die gisteren gearresteerd werd, zou lid zijn van een Zweeds naziforum (van 22.000 leden) dat aanslagen op regeringsgebouwen aanmoedigt, tweet deze Noorse journalist:

Twitter avatar ketilbstensrud Ketil B. Stensrud BREAKING: Anders Breivik, the alleged gunman in custody, is member of Swedish naziforum which encourages attacks on govt buildings (EXPO) 23 juli 2011

Update 14:43: Het jeugdkamp op het eiland Utoya vond elk jaar rond deze tijd plaats. De premier was daar sinds 1974 elk jaar bij aanwezig, maar al ver daarvoor was het een traditie naar het eiland te gaan. Dat zei de Noorse minister van buitenlandse zaken zojuist.

Update 14:36: De Noorse wielrenner Edvald Boasson Hagen, die vandaag de tijdrit in de Tour de France reed, droeg een rouwband voor de slachtoffers in zijn geboorteland en fietste op een zwarte fiets.

Edvald Boasson Hagen tijdens de tijdrit in de Tour. Foto AFP / Lionel Bonaventure

Edvald Boasson Hagen tijdens de tijdrit in de Tour. Foto AFP / Lionel BonaventureEdvald Boasson Hagen tijdens de tijdrit in de Tour. Foto AFP / Lionel Bonaventure

Update 14:35: De schutter die gisteren gearresteerd is schreef online veel en kritisch over de Islam, het multiculturalisme en de media. Alles is verzameld in één document, waar wij weer enkele opvallende passages uit hebben gehaald. Het artikel is hier te lezen.

Update 14:32: Via de NOS, van de Noorse televisie: beelden van de man die vanmiddag gearresteerd werd bij het hotel waar de overlevenden verblijven. De man zou een mes bij zich hebben, maar zelf verklaren dat hij bij de jeugdgroep hoorde en dat hij het mes bij zich had “omdat hij zich niet veilig voelde”.

Update 14:26: Over de mogelijke tweede schutter: tot nu toe is er nog geen bevestiging vanuit de hoek van de politie en onderzoek ernaar loopt nog.

Update 14:08: Premier Stoltenberg spreekt bij de bijeenkomst van de overlevenden van de schietpartij en zegt dat hij “diep ontroerd is” door de ontmoetingen die hij met ze had en dat hij veel van de omgekomen jongeren persoonlijk kende. Meer quotes van Stoltenberg:

“Veel overlevenden zeggen me dat ze weigeren bang te worden. Ze willen zo snel mogelijk terug naar Utoya.”

“Wereldleiders als Barack Obama en David Cameron hebben me gezegd dat ik de slachtoffers moet meegeven dat de hele wereld nu met ze is.”

“We zijn maar een klein land, maar we zijn solidair met de slachtoffers en de aanwezigheid van de koning en koningin laat zien hoeveel we meeleven met degenen die naasten zijn verloren. Een van de beste eigenschappen van dit land komt vandaag naar boven en we doen er alles aan onze hulp nog meer te vergroten.”

Update 14:03: De correspondent van de VRT vertelt bij de NOS over de berichten over de tweede dader (zie update 12:31). Die zou zijn beschreven door overlevenden van de schietpartij en niet, zoals de gearresteerde man, in politieuniform zijn geweest.

Ook deze Noorse journalist bericht van dergelijke verklaringen:

Twitter avatar ketilbstensrud Ketil B. Stensrud BREAKING: Witnesses describe shooting at two different places on Utøya. One with handgun and automatic weapon, another with ‘sniper rifle’. 23 juli 2011

Update 13:51: Een interview met een overlevende (en beelden van het eiland) bij SkyNews:

Update 13:44: De koning en koningin zijn gearriveerd in Sundsvoll, waar de overlevenden van de schietpartij zijn opgevangen en premier Stoltenberg al langer is.

Update 13:43: Een foto van soldaten vandaag in Oslo:

Soldaten bewaken een gebied in Oslo, vandaag. Gebouwen in de Noorse hoofdstad worden extra beveiligd na de bomexplosie van gisteren. Foto Reuters / Berit Roald

Soldaten bewaken een gebied in Oslo, vandaag. Gebouwen in de Noorse hoofdstad worden extra beveiligd na de bomexplosie van gisteren. Foto Reuters / Berit RoaldSoldaten bewaken een gebied in Oslo, vandaag. Gebouwen in de Noorse hoofdstad worden extra beveiligd na de bomexplosie van gisteren. Foto Reuters / Berit Roald

Update 13:34: De koning en koningin van Noorwegen zullen binnen een kwartier ook arriveren in Sundsvoll, waar de overlevenden van de schietpartij zijn opgevangen in een hotel. Premier Jens Stoltenberg is daar al.

Update 13:32: Apart bericht over de arrestatie die zojuist in Sundsvoll verricht werd.

Update 13:30: Stoltenberg in Sundsvoll, waar de slachtoffers van de schietpartij zijn opgevangen in een hotel:

De Noorse premier Jens Stoltenberg (met zijn rug naar de camera) komt aan in Sunvold, waar slachtoffers van de schietpartij zijn opgevangen. Foto Reuters / Bjorn Larsson Rosvall

De Noorse premier Jens Stoltenberg (met zijn rug naar de camera) komt aan in Sundsvoll, waar slachtoffers van de schietpartij zijn opgevangen. Foto Reuters / Bjorn Larsson RosvallDe Noorse premier Jens Stoltenberg (met zijn rug naar de camera) komt aan in Sundsvoll, waar slachtoffers van de schietpartij zijn opgevangen. Foto Reuters / Bjorn Larsson Rosvall

Update 13:20: De man die zojuist gearresteerd werd, zou hebben verklaard dat hij lid is van de jeugdafdeling van de partij en een mes bij zich droeg omdat hij “zich niet veilig voelde”. (NRK)

Update 13:07: Er is een tweede man, ook met een Noors uiterlijk, vlakbij Utoya gearresteerd door veiligheidstroepen, meldt de Noorse commerciële zender TV2. Hij zou zich niet hebben verzet tegen zijn arrestatie, meldt een verslaggever van de zender. Het is nog niet te zeggen of dit de eerder genoemde ‘tweede schutter’ betreft.

Update 12:44: De Noorse premier Jens Stoltenberg is momenteel bij het hotel waar de slachtoffers van de schietpartij en hun naasten zijn opgevangen.

Update 12:43: Aanvullend op de update van 12:15: de dader zou op 4 mei zes ton kunstmest hebben gekocht. Vermoedelijk is dat gebruikt voor de bom die in Oslo afging.

Update 12:40: Een foto van het gemeentehuis van Oslo, met de vlaggen halfstok:

De vlaggen hangen halfstok bij het gemeentehuis van Oslo, vandaag. Foto AFP / Roals Berit

De vlaggen hangen halfstok bij het gemeentehuis van Oslo, vandaag. Foto AFP / Roals BeritDe vlaggen hangen halfstok bij het gemeentehuis van Oslo, vandaag. Foto AFP / Roals Berit

Update 12:31: Losstaand van de vorige update: de politie vreest nu dat de gearresteerde schutter niet alleen was tijdens de schietpartij. Dat melden verschillende Noorse media (waaronder VG hier) op basis van een woordvoerder van de politie. Die persoon zou geen politieuniform hebben gedragen, zoals de opgepakte dader wel deed.

“We hebben overeenkomende getuigenbeschrijvingen gehoord. We doen nu hard ons best om erachter te komen of er inderdaad een tweede schutter is geweest.”

Update 12:26: Een man die zich in een telefoongesprek uitliet als sympathisant van de aanslagen van gisteren, is vandaag gearresteerd. Hij zou twee wapens in bezit hebben. Er is echter (nog) geen link met de schutter. (De Noorse website Smaalenene.no)

Update 12:20: Hier is een overzicht te vinden van alle reacties die de verdachte achterliet op de Noorse website document.no.

Update 12:19: De voetbalwedstrijden die dit weekend gepland stonden in Noorwegen, zijn afgelast. De concerten van Prince, die morgen en overmogen zou optreden in Oslo, zijn uitgesteld naar begin augustus.

Update 12:15: Volgens de Noorse omroep NRK kon de dader “onbeperkte hoeveelheden kunstmest” kopen in de stad Rena (maps). Hij zou dat gebruikt hebben bij de bom die in Oslo afging en waar zeven doden bij vielen.

Update 12:06: Noorse media beschrijven de dader als “een eenling, die bij zijn moeder woonde in een rijke buitenwijk ten westen van Oslo, goed opgeleid was en van jagen hield.” (BBC)

Update 11:57: De NOS maakte onderstaande korte samenvatting, inclusief ooggetuigen, onder de noemer ‘Wat gebeurde er op Utøya?’

Update 11:49: De schutter is een voormalig (jeugd)lid van de conservatief-liberale tweede partij van Noorwegen, Fremskrittspartiet. Dat twittert de Noorse journalist Ketil Stensrud.

Twitter avatar ketilbstensrud Ketil B. Stensrud BREAKING: The gunman, Anders Behring Breivik, was a former member of Labour’s opposition [youth] party, Fremskrittspartiet. 23 juli 2011

Update 11:44: Op Facebook staat onderstaande foto van het jeugdkamp afgelopen donderdag, een dag voor de schietpartij.

Een foto van het jeugdkamp op Utoya afgelopen donderdag, een dag voor de schietpartij. Foto EPA / Vegard Grott

Een foto van het jeugdkamp op Utoya afgelopen donderdag, een dag voor de schietpartij. Foto EPA / Vegard GrottEen foto van het jeugdkamp op Utoya afgelopen donderdag, een dag voor de schietpartij. Foto EPA / Vegard Grott

Update 11:39: Volgens SkyNews schreeuwde de dader “jullie moeten allemaal dood” terwijl hij in de rondte schoot op het eiland. Eerder vandaag werd duidelijk dat hij zo’n dertig minuten vrij spel had voordat de hulpdiensten het eiland bereikten.

Update 11:34: Obama heeft de Noorse premier Stoltenberg zijn condoleances overgebracht en zei dat de internationale gemeenschap moet blijven samenwerken tegen terrorisme.

Update 11:30: Op de BBC meldt veiligheidscorrespondent Gordon Corera dat de dader een politieke agenda moeten hebben gehad. Hij is optimistisch over de kansen om het motief te achterhalen. “De dader lijkt bereid te vertellen wat hem heeft bewogen.” De Noorse politie heeft dat eerder op de dag aan verschillende media gemeld. Hij twijfelt over de mogelijkheid dat de man deze aanslag alleen heeft gepleegd.

“Het is een complexe aanslag, waarbij hij wellicht geholpen is door anderen. Zit er een netwerk achter? Handelde hij alleen? Dat zal de politie nu moeten uitzoeken.”

Update 11:22: Veel mensen hebben het over de veronderstelde sympathie van de dader voor de PVV van Geert Wilders. Die komt bijvoorbeeld naar voren in een reactie onder dit artikel op een Noorse website, van januari 2010. Voor wie het Noors niet machtig is: vertalen naar Engels met Google Translate levert de best te begrijpen tekst op.

Wilders reageerde bij nu.nl door te stellen dat de man “een gewelddadige zieke psychopaat is” en dat de PVV ”alles verafschuwt waar die man voor staat en heeft gedaan”.

Update 11:13: Een BBC-journalist met de Noorse nationaliteit schreef dit artikel over rechts-extremisten in het land. “Historisch gezien gaat het volgens kenners om een kleine gemeenschap”, schrijft hij.

Update 11:00: En het ooggetuigeverslag van iemand die met de boot mensen ging oppikken.

Update 10:56: Nog een blogpost van iemand die gisteren op het eiland was, vertaald naar het Engels.

Update 10:43: Een ooggetuige plaatste vanmorgen deze blogpost online, die als volgt begint:

“Ik werd wakker. Kan niet meer slapen. Ik zit in de woonkamer en voel rouw, woede, blijheid, God, ik weet niet wat allemaal. Er zijn te veel emoties. Er zijn te veel gedachten. Ik ben bang. Ik reageer op het kleinste geluid. Ik zal opschrijven wat er gebeurd is in Utoya. Wat mijn ogen zagen, wat ik voelde, wat ik deed.”

Update 10:40: De politie onderzoekt een mogelijk ‘bomlaboratorium’ van de verdachte (Trouw). Het zou in het Noorse handelsregister te boek staan onder Breivik Geofarm, dat zich naar eigen zeggen bezighield met de teelt van groenten, wortels en knollen.

Update 10:32: Gesprekken met enkele ooggetuigen, door de NOS:

Update 10:31: De verdachte werkt mee aan het onderzoek van de politie. “Hij heeft duidelijk gezegd dat hij zijn acties wil verklaren.” (NOS)

Update 10:30: Net online gezet: een fotoserie van de schietpartij op Utoya.

Update 10:24: Geert Wilders reageerde vanmorgen via Twitter op het drama:

Twitter avatar geertwilderspvv Geert Wilders Vreselijke aanslag in Oslo, zoveel onschuldige slachtoffers van gewelddadige, zieke geest. PVV rouwt mee met nabestaanden en Noorse volk. 23 juli 2011

Gisteren reageerden ook Koningin Beatrix en premier Rutte.

Update 10:19: De politie liet ook weten dat de gearresteerde man verdacht wordt van beide aanslagen.

Update 10:16: Vanmorgen waren twee persconferenties: van de Noorse premier Stoltenberg en van de politie van Oslo. Stoltenberg sprak van een “hel” en een “nationale tragedie”. Hij wilde nog niet ingaan op de veronderstelde rechts extremistische motieven van de dader voordat daar meer over bekend is. De politie liet later weten dat het dodental op het eiland is opgelopen naar 84 en waarschijnlijk nog verder zal stijgen. Er werd verder gezegd dat de verdachte, afgaande op wat hij online plaatste, een “rechts georiënteerde Christenfundamentalist” genoemd kan worden.

Lees meer over:
Anders Behring Breivik
noorwegen
Oslo
Utoya

Volg nrc.nl op en , lees onze dagelijkse nieuwsbrief