De foto’s van Sally Mann (1951) ademen de mythologie van het 19de-eeuwse Amerika: een onbarmhartige natuur in diffuus licht; het serene leven op een eenzame farm in Virginia; mensen zijn raadsels die zelden lachen en meestal buiten zijn. „Give me land, lots of land, under starry skies above, don’t fence me in” – die sfeer. Al te romantisch, ware het niet dat Mann haar foto’s maakt met zware technische camera’s op een statief (een belichtingstijd van een enkele minuten is geen uitzondering). Dit weerbarstige procédé houdt haar scherp, het verhindert haar foto’s zweverig te worden. Bovendien verzekert het haar werk van een antieke zijdezachte zwart-witkwaliteit.

De filmer Steve Cantor besteedde vijf jaar aan de documentaire die hij over Mann maakte. Ze kennen elkaar al veel langer. In 1994 maakte Cantor, net afgestudeerd, de korte film Blood Ties naar aanleiding van Manns succesrijke fotoserie Immediate Family. Voor die reeks fotografeerde ze haar jonge kinderen in een stijl die ontleend lijkt aan de Jugendstil, buiten adem, nostalgisch en soms zwartgallig. De foto’s reflecteren de gedachten van een moeder die tot haar verbazing in haar kinderen mysterieuze wezens herkent.

Ziehier het kind, en dat kind is vaak naakt.

De Wall Street Journal drukte een foto af van Manns destijds 12-jarige dochter met zwarte balkjes op borst- en schaamstreekhoogte, en een aantal conservatief-christelijke groeperingen was er als de kippen bij om ‘schande!’ te roepen, en ‘schade!’ en ‘kinderporno!’

De Nederlandse titel, De omstreden foto’s van Sally Mann, waaronder Cantors film wordt uitgezonden is bedrieglijk. Die titel verwijst naar die kwestie, maar wie daarop is gespitst komt bedrogen uit, want de film raakt er nauwelijks aan. Even verbaast Mann zich over het verschil tussen wat ze maakte en wat anderen ervan maakten.

Verder analyseert Cantor hoe de foto’s voor Immediate Family ontstonden en spit uit hoe Mann zich als fotografe verder ontwikkelde. We leren haar kennen als een onafhankelijk denker, een kunstenaar zoals Louise Bourgeois er ook een is. Ze gaat haar eigen weg, en die is vrouwelijk, persoonlijk en soms macaber.

Cantor noemde zijn film: What remains: the life and work of Sally Mann. We zien de fotografe aan het werk en omdat dat werk zich vervlecht met haar persoonlijk leven, neemt de filmer zijn kijkers mee dat leven in. Hij concentreert zijn film op haar gezicht, en dat verhult nooit iets. Zij laat dat toe, ook als ze in tranen is omdat een galerie onverwachts een expositie afzegt.

Mann werd de laatste jaren op verschillende manieren direct geconfronteerd met ’s mensen sterfelijkheid. Een gevluchte gevangene pleegde voor haar ogen zelfmoord op haar land; haar man bleek te lijden aan een zeldzame vorm van spierdystrofie. Haar antwoord is een fotoproject over de dood.

Ze maakt foto’s van plekken waar de dood rondwaarde: de grond waar de aarde ,,een slokje bloed’’ nam van de zelfmoordenaar, de landschappen waar in de Amerikaanse Burgeroorlog slag werd geleverd. Ze graaft het gebeente van haar windhond op, schikt ze en legt ze vast. Ze fotografeert ook de mensenlijken die ten behoeve van onderzoek liggen te ontbinden in de tuin van een forensisch instituut. Dood is het verlies van controle, stelt ze vast. Ben je dood dan ben je echt weg. Je lichaam betekent niks.

Ze sluit de reeks af met portretten van haar, volwassen, kinderen. Weer die antieke camera. Drie minuten doodstil blijven, drie minuten niet met je ogen knipperen. Dood en leven ineen.

Het uur van de wolf: de omstreden foto’s van Sally Mann. Morgen, 4 april, Ned. 2, 22.50-23.50u.

_______________________________________________________

Geboorte en dood

Het werk van de Amerikaanse fotografe Sally Mann (1951) is in bezit van een groot aantal musea waaronder The Museum of Modern Art in New York. Time Magazine riep haar in 2001 uit tot fotograaf van het jaar. Geboorte, ontluikende erotiek en dood zijn leidende thema’s. Voor de recente serie ‘Deep South’ werkte ze met beschadigde lenzen om het landschap in de zuidelijke staten van de VS een spookachtige uitstraling te geven.

Ga voor haar foto’s naar: pbs.org/art21/artists/mann