Cambridge, 18 juli. „We hebben nog geëxperimenteerd met de stof, maar deze voelde het lekkerst.” Met een flinke draai zet Microsoft-onderzoeker Tim Regan de TimeMill in beweging. In het Cambridge Research Lab van de softwaregigant hangt een videocamera die is verwerkt in een spiegel. Om een video op te nemen moet je de draaiknop – een vrolijke, stoffen bloem – ronddraaien. „Als je de andere kant opdraait” – de onderzoeker geeft de bloem opnieuw een zwiep – „zie je wie vroeger tegen de spiegel heeft gesproken.” Een klein jongetje verschijnt op het scherm. „Het is een magische spiegel”, zegt Regan.

De onderzoeker heeft weinig weg van een stereotype computernerd. Zijn afdeling, Social-Digital Systems , onderzoekt de mogelijkheden voor nieuwe mensvriendelijke computers. Desktop-pc’s, notebooks en zelfs telefoons zijn inmiddels uit hun krachten gegroeid en kunnen bijna alles tegelijk. Voor veel gebruikers werken die mogelijkheden verstikkend.

„Na het tijdperk van de personal computer volgt ubiquitous computing”, zegt onderzoekster Abigail Sellen. „Deze volgende generatie ‘alomtegenwoordige’ computers helpt je alledaagse handelingen uit te voeren, en je kunt ze simpel bedienen met je vingertoppen of met je stem.”

Een computer die één ding kan, dat klinkt niet erg efficiënt. Maar daar gaat het niet om, zegt Sellen. „Het ontwerp moet de menselijke waarden dienen. Je gedrag voorspellen en daarop inspelen.”

Het gezin is een belangrijke inspiratiebron voor de onderzoekers. Zo ontwierpen ze een digitale schoenendoos die alle digitale familiefoto’s bewaart. „Een stuk persoonlijker dan de harde schijf van je pc. Je weet meteen wat je mee moet nemen als er brand uitbreekt”, zegt Tim Regan.

Veel producten van het Microsoft-lab worden getest bij gezinnen in de Britse universiteitsstad Cambridge. De meest enthousiaste reacties kwamen binnen op de Whereabouts Clock, een simpel schermpje dat aangeeft waar de gezinsleden zich bevinden: op het werk, op school of thuis. De klok bepaalt de locatie op basis van gsm-gegevens. Sellen: „Ouders vonden het een geruststellend idee te zien waar iedereen was. Het geeft een gevoel van verbondenheid, zonder dat ze thuis zijn. Zelfs families die niet meer bij elkaar woonden, gebruikten de Whereabouts clock.”

De meeste computerbedrijven verbergen angstvallig wat er in kelders en achterafkamertjes bekokstoofd wordt, maar Microsoft heeft de traditie juist wél te laten zien wat er mogelijk in de toekomst aan zit te komen. Vandaar dat de verjaardag van het Europese laboratorium wordt gevierd met de vraag ‘wat hebben computers de volgende tien jaar te bieden?’

Het Research Lab is een onopvallend gebouw, in een onopvallende zijstraat aan de oostkant van Cambridge. Alleen het bordje ‘William Gates-building’ verraadt dat Microsoft in het Britse universiteitsstadje gevestigd is. „We hebben deze locatie ooit gekozen omdat het handig zou zijn om studenten van de universiteit aan te trekken”, zegt onderzoeker TIm Regan. „maar volgens mij zit er bijna niemand van de universiteit.”

Niet alles wat in Cambridge bedacht wordt, hoeft het tot product te schoppen. Dat geldt zeker voor Regans afdeling die onderzoek doet naar sociaal-digitale systemen. Zijn aandachtsgebied is een kruisbestuiving tussen psychologie, sociologie, vormgeving en computerwetenschappen. En daar kunnen zelfs de mislukte ideeën waardevol zijn.

Tim Regan: „We hadden sociaal-cultureel onderzoek gedaan bij een sportploeg. Daaruit bleek dat leden elkaar vaak pornofilmpjes lieten zien op hun telefoon. Geen opwindend materiaal, maar meer fragmenten waarvan je zegt ‘Gatver, dat dat kan!’. Een beetje zoals je elkaar een mop vertelt.”

Op basis daarvan ontwierp Regan het Grab and Share project: een infrastructuur die het mogelijk maakt om met je gsm televisie-fragmenten mee te nemen en aan anderen te laten zien. „Geen porno, maar reguliere tv-programma’s, om de volgende dag over televisie te kunnen praten met je collega's en vrienden, met de bewegende beelden bij de hand.”

Met de Britse tv-zender Sky ontwikkelde Microsoft een proefopstelling om Grab and Share te testen. De interface op de mobiele telefoon leek op die van een afstandsbediening; met een druk op de knop zou je het fragment waarna je keek naar de telefoon gestuurd krijgen. Tim Regan: „Maar op het laatste moment staken de advocaten van Sky daar een stokje voor. Ze wilden niet dat er content gekopieerd werd.”

Andere uitvindingen van het Microsoft-lab redden het wel tot een product. De Surface-tafel, die vorige maand wereldkundig werd gemaakt, is een computer waarop meer gebruikers tegelijk met hun vingers kunnen werken. Inmiddels werken onderzoekers in Cambridge aan een notebook met een soortgelijk multitouch aanraakscherm. De eerste prototypes zijn klaar: een bestaand notebook werd gesloopt, de touch-sensoren zijn er met de Franse slag aan vast gesoldeerd. Nu nog met losse draden aan elkaar geknutseld, over tien jaar wellicht in de winkel.

Nieuwe 'menselijke' computerconcepten

• De onderzoekers die sociaal-digitale systemen ontwerpen, proberen de mens centraal te stellen in hun vindingen.
• De Whereabouts Clock: een tablet-pc in een houten behuizing, die weergeeft waar gezinsleden zich bevinden (zie foto boven).
• De Epigraph; een lcd-scherm waarop huisgenoten met digitale foto’ s, filmpjes en teksten hun stemming weergeven en zich ‘expressief uiten’.
• Het Bubbleboard: visuele voicemail op een lcd-scherm. Berichten komen bovenborrelen met een foto van de beller.
• Digital shoebox: een prettig vormgegeven doos die alle digitale foto’s en video’s bewaart.
• TimeMill: spiegel met webcam bewaart videoboodschappen.