De voorman van de extreem-rechtse Vlaamse partij Vlaams Belang, De Winter klaagde deze week over een nieuwe vorm van protest tegen zijn partij in de Vlaamse media: er zijn kranten die advertenties van de partij weigeren in de aanloop naar de verkiezingen op 10 juni.

Maar op een ander protestvlak is het stil in België. En dat terwijl een halfjaar geleden nog een luide roep om verdraagzaamheid klonk door verzamelde artiesten tijdens het grootschalige concert 0110. Ondertussen staat Vlaams Belang in de peilingen op de tweede plaats. Heeft zo’n culturele manifestatie met een boodschap dan toch geen zin?

Juist het gemak dat heerste bij de kiezers om op de partij te stemmen die van vreemdelingenhaat beticht wordt, wilden de initiatiefnemers van 0110 blootleggen en wegnemen. „Het was bon ton geworden om problemen rond culturele verschillen in de maatschappij te banaliseren”, zegt Tom Barman, zanger van de Vlaamse rockgroep dEUS. Hij is de grote aanstichter van de 0110-concerten, waar België in oktober vorig jaar met zo’n 100.000 bezoekers en masse zong en swingde op het ritme van saamhorigheid. Underground, rock en volksmuziek, van Helmut Lotti tot Hooverphonic en Clouseau, iedereen stond zij aan zij op het podium in vier grote steden.

Het Vlaams Belang haalde een week later 33,5 procent van de stemmen. Een fors aantal, maar een stuk minder dan verwacht. Heeft 0110 bijgedragen aan die uitslag? Tom Barman: „Dat is moeilijk te zeggen. We hebben duidelijk veel mensen bereikt, werkelijk iedereen had het erover en iedereen had wel een mening over het evenement. Maar of we de verkiezingen werkelijk hebben beïnvloed is de vraag.”

En bijgedragen aan de bewustwording van de niet zo betrokken kiezer dan? Barman: „Hopelijk wel. In België geldt stemplicht. Onder veel mensen heerst je m’enfoutisme, het kan me toch niets schelen, zo’n gedachte. Vanwege de stemplicht stemmen ze dan maar op het Vlaams Belang, de partij richt zich juist ook op kiezers die onverschillig lijken en vatbaar zijn voor het idee dat ze benadeeld worden ten koste van buitenlanders bijvoorbeeld.” Een andere stemming creëren kan dan al genoeg zijn.

Tom Barman trok ten strijde ‘tegen die fascisten’ en klinkt nog altijd vechtlustig. Waarom dan geen herhaling van zijn succesvolle manifestatie voor verdraagzaamheid nu het Vlaams Belang bij de nieuwste verkiezingen kans maakt op zo’n twintig procent van de stemmen? Barman: „Zoiets moet je alleen doen als het nodig is. Het was zes maanden geleden heel belangrijk. Nooit eerder was zoiets gebeurd in België en het had een grote impact. Maar nu is het niet nodig. Er is ruzie binnen het Vlaams Belang, het schip is al aan het zinken. Er is een klein lekje maar lek is lek. Bovendien wil ik als muzikant niet constant in people’s faces zitten.”

Je waakt voor een activistisch imago?

„Ik wil echt niet als een soort prediker protestsongs gaan brengen met dEUS. In mijn muziek zitten hier en daar wat hints, maar ik zeg altijd met een knipoog dat ik niet zing over politics, maar over politics of the heart. Een van de nummers op het nieuwe album dat we nu opnemen heet ‘Corruption’. Dat gaat over dagelijkse corruptie, over hoe we met elkaar omgaan in relaties, gewoon op klein niveau. Verder wil ik niet gaan. Mensen hebben geen vent met een leren jack en een oorbel nodig om te weten hoe de wereld in elkaar zit. Daar doe ik niet aan mee.”

Toch heeft een breed publiek je nu leren kennen als ‘de ambassadeur’ voor verdraagzaamheid vanwege je stuwende inzet bij de 0110-concerten?

„Het mooie was dat we zonder ook maar één politiek statement uit te spreken tijdens het hele festival, toch een punt hebben gemaakt tegen zelfingenomenheid, eigen gelijk en kleinburgerlijk denken. Maar ik begeef me niet graag buiten mijn eigen terrein van muziek maken. Ik was zo’n beetje het gezicht van 0110 en daarom heb ik rondom dat evenement veel interviews gegeven. Maar ik wil echt niet overal komen opdraven en mijn mening spuien.”

Waarom deed je dat dan, tijdelijk, toch?

„Bill Clinton antwoordde op de vraag waarom hij met Monica Lewinsky was gegaan: because I could. Zo simpel is het. Er was een tegengeluid nodig in België en wij konden dat maken dankzij onze bekendheid. Wat me wel tegenviel was dat de boodschap simplistischer wordt naarmate een evenement groter wordt. Mijn idee was heel klein begonnen en het was fantastisch dat uiteindelijk zo veel mensen wilden meewerken. Maar de nuance viel weg.”

De trend van maatschappelijk geëngageerde concerten is groot, groter, grootst. Kijk naar Live8 van Bob Geldof. Wat vind je van zijn inzet op dit gebied?

„Geldof zoekt wel erg veel aandacht. Maar ondertussen zet hij zich wel in voor de goede zaak. Hij heeft een duidelijk doel, en dat is belangrijk als je zoiets organiseert. Hij heeft gezien in zijn eigen omgeving dat je armoede kunt bestrijden en heeft dat naar een wereldschaal getrokken. Mensen als hij en Bono van U2 werken een beetje op mijn zenuwen vanwege de ongezonde hoeveelheid aandacht die ze trekken. Maar het is al te gemakkelijk om ze daarom af te breken.”