Toen Yumus Hankouri zeven jaar oud was, kreeg hij op zijn Nederlandse school 'Marokkaanse les'. In het Arabisch. ,,Maar ik kende alleen Nederlands en Berbers.'' De juf vertelde (in het Nederlands) over de geschiedenis van Marokko: ,,Dat de Berbers onbeschaafde mensen waren, die gras en bladeren aten en rooftochten hielden. Gelukkig hadden de Arabieren het Berbervolk getemd. Toen ik naar huis ging voelde ik me niets waard: ik was geen Marokkaan, ik was een Berber.''

Yumus Hankouri (25) wil sindsdien zo veel mogelijk te weten komen over de Berbertaal en -cultuur. Hij is lid van Syphax, de oudste van de achttien Berberverenigingen in Nederland. In Nederland is naar schatting 75 procent van de 250.000 Marokkanen van Berberse komaf. Hoewel tussen de Arabische Marokkanen en Berber-Marokkanen geen etnisch onderscheid is - is er wel verschil in taal en cultuur.

Tijdens een feestelijke ramadan-maaltijd aan de Hogeschool van Amsterdam, doen jonge Marokkanen zich te goed aan thee en dadels. Een jongen heeft een berg suikerzakjes verzameld. ,,De suiker neem ik mee als ik een meisje om haar hand ga vragen'', demonstreert hij zijn kennis van de tradities. ,,Dan moet je ook rozenwater meenemen'', reageert een tafelgenote. Hij kijkt haar niet-begrijpend aan. ,,Oh, ben je soms Berbers?'' zegt ze.

De meeste Berber-Marokkaanse jongeren hebben weinig meegekregen over hun achtergrond. Hun ouders is ingeprent dat Berbers een minderwaardige cultuur is. De verhalen en tradities binnen de Berbergemeenschap stammen van vóór de islam en worden gezien als heidens. Het Arabisch is superieur: dat is de taal van de islam, van het Paradijs. Maar de Berber-Marokkanen spreken thuis Berbers, Arabisch beheersen ze minder goed.

De stereotiepen die Spunk-columniste Hasna El Maroudi deze zomer aanhaalde over de ,,onontwikkelde berggeiten'' in haar column 'De Berbers' raakten een gevoelige zenuw in de Marokkaanse gemeenschap. Het leek erop alsof zij een sluimerend conflict tussen Berbers en Arabieren deed oplaaien. De column leidde tot zulke heftige reacties en zelfs bedreigingen dat El Maroudi besloot om als columniste te stoppen.

Veel jonge Marokkanen vinden dat El Maroudi ,,de verhoudingen onnodig op scherp zette''. Vooral ,,omdat we allemaal moslims zijn''. De jongeren voelen zich in de Nederlandse samenleving vaak aangevallen en willen daarom graag eensgezindheid uitdragen: ,,De rechtse autochtoon zit precies te wachten op verdeeldheid.''

Nadia Ezzeroili (22) is lid van de net opgerichte vrouwenvereniging Buya. ,,Ik lees nu Berberse liefdesgedichten. Prachtig'', zucht ze. Volgens Nadia is het 'hip' om voor je Berber-zijn uit te komen. De muziek wordt vaker op de radio gedraaid, de sieraden zien er spannend 'etnisch' en antiek uit. Van 'onderdrukt volk' is het accent verlegd naar 'opstandig en heldhaftig volk'. Grote held is Abd-el-Krim, die in de jaren twintig in de Rif een opstand tegen de Spanjaarden leidde. ,,Juist omdat de Berbers altijd zijn onderdrukt, wil ik me inzetten om de cultuur meer bekendheid te geven'', zegt Nadia.

Het Berbers is een verzamelnaam voor meerdere Berbertalen zoals Tamazight en Tarifit en wordt onder meer gesproken in het Rif- en Atlasgebergte. Maar in Marokko is de voertaal klassiek Arabisch. Zo ziet de Marokkaanse overheid dat het liefst: Arabisch is de taal van de islam. In Nederland werd dat Marokkaanse taalregime overgenomen.

,,De Berbers is een minderwaardigheidscomplex aangepraat'', zegt Syphax-voorzitter Hamid Boussedra (40). Volgens hem is dat de reden dat Berberjongeren relatief vaak ontsporen of vatbaar zijn voor extremisme. ,,Ze gaan zoeken naar hun identiteit. Als er dan een man met een lange baard op je pad komt die een kant-en-klare identiteit (als fundamentalistische moslim, red.) voor je heeft, pak je dat gretig aan.''

,,Woestijnromantiek'', noemt de Leidse hoogleraar Harry Stroomer de hernieuwde aandacht voor de Berberse taal en cultuur. Stroomer geeft al twintig jaar les in het Berbers aan de Universiteit Leiden. Nu in Marokko meer erkenning voor het Berbers is, voelen Marokkanen in Nederland ook meer vrijheid om hun Berberse identiteit uit te dragen, zegt Stroomer. ,,Sommigen slaan erin door. Willen ze opeens het oorspronkelijke Berberschrift leren, met ingewikkelde symbolen en tekens die van de Touaregs afkomstig zijn.'' Hij ziet het groeiende Berberbewustzijn niet als het 'shoppen' voor een identiteit: ,,Het is een verwarrende kluit van politieke, emotionele en godsdienstige gevoelens.''

Volgens Paolo De Mas, Marokko-specialist aan de Universiteit van Amsterdam, is het voor tweede- en derde-generatie-immigranten echter ,,standaard'' om op zoek te gaan naar de 'roots'. ,,De meesten hebben eigenlijk geen weet van de geschiedenis van de Amazigh, maar die naam klinkt beter dan 'Marokkaan' of 'moslim''' Hij noemt de Berberemancipatie een ,,ongevaarlijke manier om je af te zetten.''