Belangrijk: Voor het goed functioneren van nrc.nl maken wij gebruik van cookies (meer informatie).
Hiervoor hebben wij wel eerst je toestemming nodig. Klik op de groene knop als je hiermee akkoord gaat.

Het internationale jaar van de quinoa

Quinoa is hip. Ik geef het maar even door, speciaal voor die ene lezer die de afgelopen tijd onder een steen heeft geleefd en/of nog nooit een boek van Yotam Ottolenghi in handen heeft gehad. Het spul is al een tijdje bezig een cultstatus te verwerven onder culinairen. En nu is 2013 door de FAO uitgeroepen tot ‘Het Internationale Jaar van de Quinoa’.

Quinoa (spreek uit: kienwa) werd al 5000 jaar geleden verbouwd in de Andes. Het is geen graan, maar de vruchtjes van dit gewas uit de ganzenvoetfamilie lijken er wel veel op. Ze hebben een bijzonder hoge voedingswaarde – zijn onder andere rijk aan essentiële aminozuren, fosfor, koper, magnesium en ijzer – en bevatten geen gluten. Geen wonder dat de FAO dit pseudograan ziet als een belangrijke potentiële voedingsbron voor toekomstige generaties.

Was je als quinoavoor vroeger aangewezen op reformwinkels – ikzelf ontdekte het een jaar of 15 geleden en was meteen verslingerd aan de notige smaak en de lichte, donzige structuur – tegenwoordig heeft zelfs de Appie pakken quinoa in het assortiment. Al heb je bij de natuurwinkel nog steeds meer keuze: naast witte is er ook rode quinoa te koop, en afgeleide producten zoals quinoameel en quinoavlokken.

De eenvoudigste manier om quinoa te bereiden, is de korreltjes te koken zoals je rijst kookt: 15 – 20 minuten in water. Maar de mogelijkheden zijn eindeloos. Het graan-dat-geen-graan-is doet het fantastisch in salades. Je kunt er pilav-achtige gerechten mee maken. Kroketjes, burgers, soufflés, cakes, bedenk het maar en probeer het uit. Of raadpleeg hippe-granen-ambassadeurs zoals Ottolenghi.

Van mij een recept voor een salade met quinoa, witte kool, ui, avocado, geroosterde pompoenpitten en groene kruiden.

Quinoa moet eerst gewassen worden, omdat het bedekt is met een dun laagje saponine. Doe dit in een zeef onder koud stromend water terwijl je met je hand door het graan woelt. Laat uitlekken. Zet een koekenpan op hoog vuur en strooi de quinoa erin. Rooster de zaadjes al omschuddend tot ze beginnen te kleuren en hun notige aroma verspreiden. Doe de quinoa in een kookpan. Voeg 2x de hoeveelheid water toe plus een snuf zout en breng aan de kook. Draai het vuur laag, leg een deksel op de pan en kook de quinoa in 15 – 20 minuten beetgaar. Laat uitlekken en afkoelen in een vergiet. Meng er de ui, kool, pompoenpitten, avocado en kruiden door. Maak op smaak met veel citroensap, komijn, zout, versgemalen peper en olijfolie.

Quinoa-salade

Voor 4 personen:

200 gram quinoa

1 ui, in flinterdunne halve maantjes

½ witte kool, heel dun geschaafd

50 gram pompoenpitten, geroosterd

2 rijpe avocado’s, in stukjes

een handvol groene kruiden zoals bladpeterselie, koriander en munt, grof gehakt

1 à 1½ citroen

¼ theelepel gemalen komijn

5 eetlepels extra vergine olijfolie

26 reacties op 'Het internationale jaar van de quinoa'

E.

Beste Janneke,

Hoe hoort gekookte quinoa eruit te zien? Moeten de ‘korrels’ heel blijven, of hoort het buitenste vliesje kapot te koken? Bij mij gebeurt altijd het laatste, maar misschien dat ik het gas dan te hard heb staan? Gaarne advies!

janneke Vreugdenhil

Quinoakorrels moeten zeker niet kapot koken, E. Als ze gaar zijn vertonen ze een minuscuul wit draadje, in de vorm van een C. Ik denk dat je ze inderdaad op te hoog vuur hebt gezet, of ze daar te lang hebt laten staan.

S.F. van Hest

Quinoa of gierstmelde kennen de veel mensen zonder het te weten al lang: het takje zaad in een vogelkooi.
(Het zijn zaden, geen “vruchtjes” trouwens.)

Het wordt ook in Nederland als landbouwgewas verbouwd, als voer voor melkkoeien echter, een goedkoop, eiwitrijk alternatief voor granen en soja. (Maar vertel dat maar eens aan de reformwinkelier!)

Overigens is in de laatste vier jaar de wereldconsumptie van quinoa vervijfvoudigd en de prijs verdriedubbeld.
In Peru, waar de meeste quinoa verbouwd wordt, zijn er maar een paar mensen die dat leuk vinden…

Anne-Riet de Boer

Janneke, recept naar mijn hart. Ook ik ken en gebruik quinoa al langer. Ja , die subtiel notige smaak is lekker hè? Ik denk dat ik in jouw recept de komijn maar meteen meefruit. De smaak komt dan meer tot zijn recht, denk ik?

Janneke Vreugdenhil

Ja dat is het nadeel inderdaad, van Hest. De meeste quinoa uit Peru wordt nu geexporteerd, en de lokale bevolking heeft het nakijken.

@Anne-Riet Meefruiten kan uiteraard, maar ik vind komijn nou juist een specerij waarbij dat niet per se nodig is. Gebruik het wel vaker ongefruit, bijvoorbeeld in raita’s.

R_Favier

Volgens mij (en het Voedingscentrum) gaat het toch echt om iets anders: gierst -dat takje Millet of Sorghum in de vogelkooi- is een graansoort die meest aan de andere kant van wereld groeit. Is ook lekker trouwens.
Quinoa komt van de Amarantenfamilie; een plant, geen graan- of grassoort en komt uit de Andes.
Quinoa heeft meer koolhydraten dan gierst, beiden zijn glutenvrij.

natascha adama

Neen er komt geen korrel quinoa hier in huis, ofschoon het gluttenvrij en goed past in een lactose en gluttenvrij dieet. Er wordt nog meer goeds toegeschreven aan dit korreltje. In 1995 trachtte de dietiste een Steiner-adept van het zuiverste water dit soort korrels en kiemen aan me te slijten. Zonder teveel succes. In de VS zijn de salades hot en is quinoa bij uitstek geschikt om een korst (beslag) voor alternatieve Kentucky Fried Chicken te maken. Of zalm met een korstje enzo.

dirk

- wordt geexporteerd en de gewone bevolking heeft het nakijken- al heeft het weinig met koken te maken, het fenomeen dat iets eeuwenouds locaals dat door de moderne landbouw, Cargill en Unilever links is laten liggen en dan inenen ontdekt wordt door onze culis, dat neemt hand over hand toe, kijk naar fonio, die arganolie,spelt etc. omdat het zo weinig opbrengt en op kleine schaal verbouwd wordt, staan de europese opkopers klaar om het voor goede prijs op te kopen(en voor nog veel hogere door de verkopen in de reformwinkels, waar geldt, hoe gekker, hoe gezonder), ik schat dat ze met verkoop van eenkilootje quinoa wel 3 kg rijst of tarwe kunnen terugkopen, het nakijken is dus niet alleen ongunstig. in een dorpje waar ik werkte had iedereen kippen maar werden alle eieren op de markt verkocht en niet zelf gegeten. misschien gaan ze voor het geld wel ergens heel sjiek een hamburger eten!

rolien

Als natuurwinkelklant eet ik al zo’n 20 jaar quinoa maar ik heb het nog nooit gewassen. Is die saponine ongezond?

Ik ben het met de anderen eens dat het lekker spul is. Ik doe het ook wel door de soep (bij wijze van vermicelli zeg maar).

janneke Vreugdenhil

Fonio, Dirk noemt het hier, is inderdaad ook zo’n pseudograan. Daarvan weet ik dat het bij dierenwinkels te koop is als vogelvoeding. Bedoel je dat niet, van Hest?
@natascha, quinoa als frituurkorstje klinkt interessant. Weet jij of het daarvoor rauw wordt gebruikt of gekookt? Ik neem aan rauw? Ga ik snel eens proberen.
@rolien nee, saponine is niet ongezond, maar smaakt wel een beetje bitter.

dirk

mooi voorbeeld van een heel erg oud hollands pseudograan is natuurlijk boekweit,ook een korrelig, zaadachtig produkt van een niet-graan, wie eet dat nog? maar o zo gezond,zo heet het, zonder boekweit geen blini. nick trachet op foodlog.nl noemt de quinoa rijstmelde, fantasienamen genoeg, waar gaan we heen met al die hypes? als mijn oma dat allemaal nog had moeten meemaken!

dirk

o ja janneke, maar die fonio is nu juist weer een echt graan, een graminacee dus, ik geef toe, het is ingewikkeld voor de niet-botanici.

S.F. van Hest

@ Janneke Vreugdenhil

Hoewel je in volières vaak aren trosgierst ziet –te koop bij de dierenwinkel–, bedoelde ik wel degelijk quinoa (melde, ganzevoet).

Met name populaire voilièrevogels als sijzen (bijv. de Zorro-sijs, uit Zuid-Amerika) eten het graag, de zaadtrossen èn de groene delen.
(Ganzevoet is een veel voorkomend onkruid, bovendien zit het zaad ook in fazantenvoer, waardoor het in gebieden waar wordt bijgevoerd ten behoeve van de jacht ook nog eens vaak opkomt; over ‘natuurbeheer’ gesproken, terzijde.)

janneke Vreugdenhil

Ach, weer wat geleerd over de vogelwereld, wat leuk!

janneke Vreugdenhil

@dirk Een opfriscursus plantkunde zou inderdaad geen kwaad kunnen in mijn vak. Fonio is dus een echt graan? Maar wel eentje zonder gluten. Boekweit is een acquired taste, althans, als je het puur gebruikt. Een kwart boekweitmeel in pannenkoeken vinden zelfs mijn zonen lekker.

dirk

@ janneke: och ja, maar een opfriscursus voeding voor tuin en landbouwers is nog veel harder nodig,het spaanse graan en andere westerse garnen(tarwe, gerst en rogge, maar ook spelt,emmer durum ) zijn de gewone granen, maar daarnaast zijn er 10tallen sorghums, giersten (bv die trosgierst van van hest, een italiaanse soort), de etiopische teff die ook allemaal vd grassenfamilie zijn en meest kleine tot heel erg kleine zaadjes hebben, daar leefde vroeger de chinese en afrikaanse gewone man en vrouw in de drogere streken van, maar die eten die allemaal ook tarwe en mais en rijst, maar o wonder, ineens zijn daar de culis die die gewassen (voor hun hunger crops, voor ons gezondheids granen) hebben herontdekt. de boekweit en ganzevoet/meldes zijn van heel andere plantenfamilie die toevallig ook graanachtige vruchtjes heeft, spinazie (ook een ganzenvoet) die doorschiet levert zaad dat veel op quinoa lijkt, in de volgende oorlog gaan we dat ook eten misschien.

Lisa

Hoi Janneke,

Fonio (Digitaria exilis/Digitaria iburua) is een van de oudste graansoorten in West-Afrika, sommige mensen claimen zelfs dat het de oudste soort is. Het is een grasgewas waarvan je de minuscule zaadjes eet. Ik heb het in Nigeria regelmatig door brooddeeg gemengd, het is heerlijk! Je kunt er ook een iets couscous-achtigs mee doen, de smaak is fantastisch, maar het wordt (mij te) plakkerig. Het is veel fijner van structuur dan quinoa. In mijn ogen lijkt fonio meer (ook qua smaak) op het Ethiopische teff dan op quinoa. Wat mij opviel toen ik in Chili woonde, is dat de quinoa daar nog veel duurder is dan hier. In de VS wordt heel veel quinoa gekweekt, misschien komt de Nederlandse daar ook vandaan?
Nog 2 tips:
-deze heb ik al eerder gemeld: maak eens quinotto i.p.v. risotto of meng wat quinoameel door je pastadeeg, vooral heerlijk bij ravioli!
-Quinoa altijd heel goed wassen, ook die uit de pakjes in de supermarkt. Dan was je veel meer bittere saponine-resten weg en wordt de smaak veel beter en nog nootachtiger.

Janneke Vreugdenhil

Naar aanleiding van dit quinoaverhaal begon een vriendin van mij deze week over ‘kleine spelt’, ook wel ‘einkorn’ genoemd. Zij ontdekte en kocht het in Frankrijk (petit epautre). Weten jullie misschien waar dit in NL te koop is?

anne uuldersma

Janneke, bedoel je de korrel? Wil het voor je vragen als ik weet waar het om gaat.
Spelt wordt hier verbouwd.Kan zelfs bij de reguliere bakker, speltbrood, speltkoekjes,het meel,speltcake,speltbier enz kopen.

Karien

Ja, ik ben ook al jaren fan. Omdat het glutenvrij is, ideaal. Gekookte boekweit korrels zijn trouwens ook lekker in salade’s. Wel wat sterker van smaak.
Ik ben hier in Azie ook allemaal nieuwe granen aan het ‘ontdekken’. Sorghum bijvoorbeeld, ik dacht altijd dat dat een soort boekweit was, maar dat is een foute vertaling. Het is heel anders, een chinees graan. Het meel ervan is heel zacht van smaak. Millet is weer iets anders, dat is gierst. Ik zie door de zaden het … (veld?) niet meer. Gelukkig is er hier altijd wel iemand die het beter weet!
Wist je dat poffertjes vroeger van puur boekweit meel werden gemaakt? Tarwe was alleen voor de rijken. Nu moet er zeker nog een deel boekweit in poffers, en ook in pannekoekenmeel hoort het thuis!

Karien

Waarom maakt hij van die rare dingen van mijn apostrophe’s?
Jammer dat in de nieuwe layout de gravatars niet meer werken. En je kunt ook niet meer vanzelf je naam linken naar je website, zodat mensen doorgestuurd worden als ze op je naam klikken. Ik kreeg altijd heel veel linkers naar mijn blog als hier weer eens een mooi gesprek was :(

S.F. van Hest

@ Janneke Vreugdenhil

‘Kleine spelt’ (Triticum monococcum) komt van een andere plant dan ‘spelt’ (Triticum spelta).
De bekendste, een eeuwenoude lokale delicatesse, komt inderdaad uit de Haute Provence, (met name Mont Ventoux, bekend uit de Tour) waar het geen ‘petit épautre’ maar engrain wordt genoemd, en onder strenge voorschriften en regels –een soort appellation– wordt verbouwd.

Waarschijnlijk zal men zelf naar Frankrijk moeten om het te bemachtigen, zoals met wel meer streekgebonden voedingsmiddelen het geval is. (Soms jammer, meestal niet voor niets…)

Dichter bij huis, in Duitsland, wordt er ook ‘Einkorn’ verbouwd, voornamelijk als diervoeding.
Er is een Duitse bio-boer die het op E-bay Nederland te koop aanbiedt, in zakken van 5 tot 25 kilo…
Mag het ietsje meer zijn?

http://stores.ebay.nl/Biolandhof-Knauf/BIO-Einkorn-/_i.html?_fsub=1079090016

P.S. ‘Monococcus’ in de naam geeft aan dat kleine spelt –i.t.t. spelt– éénzaadlobbig is: ‘Einkorn’.
Een korrel spelt knijp je stuk tot twee halve bolletjes, Kleine spelt niet.

S.F. van Hest

@ Karien

Tja, de blogsoftware is er bij de laatste wijziging inderdaad sterk op achteruit gegaan. Maar die rare dingetjes zijn na een paar minuten verdwenen, komt goed.
(Ouwe software, ouwe computers, jonge mensen.)

Persoonlijk mis ik de kolom ‘Laatste reacties’ nog steeds; ik begrijp niet waarom díe weg is!
“De Wederafbouw Anno Nu”; klachten of suggesties hebben geen zin, die verdwijnen gewoon in cyberspace, ‘want het gaat toch goed met de krant en met de site?’

Nu ja, gemopper terzijde, welkom gepoffer!
Inderdaad met boekweit, net als pannekoeken. In commerciële mixen zit ‘t ook; het maakt het eindproduct ‘taaier’, of chewier –in ‘t Engels klinkt dat veel lekkerder– minder ‘melig’ en krokanter.

Meestal ging er dan ook nauwelijks of geen melk doorheen, maar water (en eventueel een weinig karnemelk of yoghurt).

Zelf meng ik voor pannekoeken boekweitmeel en gewone tarwebloem (type 45) fifty/fifty en water en yoghurt idem.
Erg lekker, met als bijkomend voordeel dat ze –door het ontbreken van melk– minder snel aanbranden dus goed gaar gebakken kunnen worden.

Poffertjesbeslag gaat nog wat meer boekweit in (en wat kaneel, vanillesuiker en gesmolten gezouten boter).
Maar dat laat ik veel liever over aan de vakman: een goeie poffertjesbakker kan ik niet tegenop.
(Dat vaste paviljoen op de Meent in Rotterdam heeft een gewéldige bakker en de lekkerste poffertjes die ik ken…)

anne uuldersma

Janneke, de korrel van de spelt is te koop in het biol.winkeltje Fluitekruid, Winsum[Gr].
Maar lees nu van men.van Hest dat kleine spelt iets anders is, dan de speltkorrel.
Jammer voor je.

bj

Voedingswaar Binnenweg 185 Heemstede Spelt produkten

Lisa

Ik ben stomverbaasd, dacht dat mijn reactie voorgoed verdwenen was! Maar vandaag is alsnog mijn commentaar van 16 januari geplaatst. Hopelijk gaat het in de toekomst weer wat sneller…

Reageer op 'Het internationale jaar van de quinoa'

Op deze site gelden onze huisregels. U kunt een gravatar gebruiken.